IV SA 3169/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Barbara Gorczycka-Muszyńska, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Mazur (spr), asesor WSA Wanda Zielińska - Baran, Protokolant Dominik Niewirowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia czy nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję organu I instancji; II. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej A. N. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Decyzją z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia, że zespół dworsko-parkowy położony w folwarku O., gm. N., na działce ewidencyjnej nr [...] o pow. 5,3590 ha, nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz.U. z 1945 r. nr 3, poz. 13 /. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że brak jest podstaw do wyodrębnienia z całej przejętej nieruchomości na cele reformy rolnej / 258,64 ha / przedmiotowej nieruchomości stanowiącej "F." z uwagi na charakter zabudowań jak i ich przeznaczenie. W skład folwarku wchodziły: dwór, park, podwórze gospodarskie i kolonia mieszkalna a zespół dworsko-parkowy odgrodzony był od podwórza jedynie dużą kępą drzew. Z zebranego materiału dowodowego wynika, ze właściciel majątku S. R. osobiście podejmował decyzje odnośnie prowadzonego gospodarstwa rolnego, bazą gospodarstwa był dworek, w którym zamieszkiwał. Powiązania funkcjonalne, jakie występowały w ramach przedmiotowego gospodarstwa wykazują na ścisłą współzależność dworu z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej. Decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania A. N. od w/w decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji podzielono argumentację organu I instancji, iż brak jest jakichkolwiek dowodów pozwalających na stwierdzenie, że przedmiotowy zespół dworsko-parkowy nie był funkcjonalnie związany z pozostałą częścią majątku S. R. stanowił wręcz jedną całość z majątkiem ziemskim w O. ukierunkowanym na hodowlę bydła, trzody chlewnej i drobiu. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożyła A. N. zarzucając zaskarżonej decyzji nieprawidłowe przyjęcie przez organy obydwu instancji, że zespół dworsko-parkowy był funkcjonalnie związany z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej, gdy tymczasem stanowił wyłącznie miejsce zamieszkania właściciela i jego rodziny. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoją dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1270 /. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt e dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność ałbo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Przepisy dekretu nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskiej" jednakże orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie jest jednolite a mianowicie akceptuje stanowisko zawarte w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] września 1990 r. stwierdzające, że zakres przedmiotowy art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu nie obejmuje tych nieruchomości ziemskich lub ich części, które przed dniem 1 września 1939 r. zostały rozparcelowane z przeznaczeniem na działki budowlane po uprzednim zatwierdzeniu projektu parcelacji przez właściwy organ administracji państwowej Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem z datą takiego zatwierdzenia utraciły one charakter nieruchomości ziemskich bez względu na to, kiedy w następstwie parcelacji własność tych działek została prawnie przeniesiona na ich nabywców ([...] Nr poz. 26, Dz. U. z 1990 r. Nr 66, poz. 396). Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że przy definiowaniu pojęcia "nieruchomości ziemskiej" użytego w art. 2 ust. 1 lit. "e" należy przyjąć, iż ustawodawca, używając określenia "ziemskie", miał na względzie te nieruchomości, które mają charakter rolniczy, czyli mogą być wykorzystywane przez inne podmioty do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, czy też sadowniczej. Skład Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie orzekający w niniejszej sprawie całkowicie podziela stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w kwestii, jakie składniki majątkowe powinny być uznawane za majątek ziemski w rozumieniu przepisów dekretu. W przedmiotowej sprawie należało przede wszystkim ustalić, czy zespół dworsko-parkowy "O." położony na działce ewidencyjnej nr [...] dla której przez Sąd Rejonowy we W. prowadzona jest księga wieczysta kw nr [...] może być w rozumieniu dekretu uznana za nieruchomość ziemską oraz czy została przejęta na cele reformy rolnej wymienione w art. 1 część druga dekretu a więc czy nieruchomość jest lub może być wykorzystana do prowadzenia działalności rolniczej. Te kwestie nie zostały w sposób wyczerpujący rozpatrzone przez organy administracji tak jak o tym stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Między innymi przyjęto, że przedmiotowy zespół dworsko-parkowy był odgrodzony od podwórza gospodarczego wyłącznie kępą drzew, natomiast złożona na rozprawie kserokopia fotografii dworu potwierdza, że był odgrodzony betonowym ogrodzeniem, którego szczątki jeszcze istnieją. Z informacji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] lipca 2002 r. wynika że w majątku "O." rozróżniano zespół dworsko-parkowy i folwarczny ponadto jak wynika z załącznika nr 1 do protokołu zdawczo-odbiorczego w przejętym majątku znajdowały się budynki pałacu i czterech domów mieszkalnych nie wyjaśniono jakim celom służyły. Również wymaga wyjaśnienia kwestia czy cała działka [...] odpowiada zespołowi dworsko-parkowemu z chwili przejęcia na cele reformy rolnej. Po dokonaniu powyższych ustaleń organ I instancji dokona prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego i podejmie decyzję w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz.U. nr 10, poz. 51/. Zdaniem sądu orzekającego pomocnym w tej kwestii byłyby oględziny przedmiotowej nieruchomości z udziałem stron i świadków celem odtworzenia stanu faktycznego. Dlatego też mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt lc ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1270/. Na podstawie art. 152 i art. 153 w/w ustawy zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku a przedstawiona ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wiążą organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 209 w/w ustawy.