IV SA 3277/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Niewiadomski Sędziowie NSA Joanna Kabat - Rembelska (spr.) Asesor WSA Anna Szymańska Protokolant Danuta Gorzelak Maciak po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2004 r. sprawy ze skargi Marszałka Województwa [...] na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] lipca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za straty w uprawach i plonach rolnych uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Minister Środowiska decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2002 r., odmawiającą Marszałkowi Województwa [...] wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności następujących decyzji Starosty [...]: z dnia [...] listopada 2001 r. znak: [...] i [...]; z dnia [...] listopada 2001 r. znak; [...]; z dnia [...] listopada 2001 r. znak: [...] i z dnia [...] listopada 2001 r. znak: [...] - dotyczących przyznania odszkodowania za straty w uprawach i plonach rolnych. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że wymienione wyżej decyzje zostały skierowane do 4& wnioskodawców czyli osób wnioskujących o przyznanie odszkodowania oraz do Samorządu Województwa. "W omawianej sytuacji stronami postępowania są podmioty, które żądały wszczęcia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy odszkodowania, natomiast Samorząd Województwa został jedynie wskazany jako zobowiązany w/w decyzjami do zapłaty odszkodowań. Nie jest więc Marszałek Województwa stroną tych postępowań." Minister Środowiska zwrócił uwagę na to, iż zgodnie z art. 157 k.p.a. wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy żądanie wniesione zostało przez podmiot nie będący stroną w sprawie albo gdy wniosła je strona nie mająca zdolności do czynności prawnych, a w przekonaniu organu nie ma podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu. W rozpoznawanej sprawie wniosek nie pochodził od strony postępowania a co za tym idzie rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji było prawidłowe. Jednocześnie Minister Środowiska stwierdził, że decyzje wydane przez Starostę [...] są wadliwe, a Wojewoda powziąwszy wiadomość o istnieniu takich orzeczeń powinien stwierdzić ich nieważność. Organ nadzoru nie miał podstaw by wydać takie rozstrzygnięcie na wniosek, ponieważ nie pochodził on od strony, lecz powinien stwierdzić nieważność tych decyzji z urzędu. Minister Środowiska wyjaśnił, że na podstawie art. 86 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz.230 ze zm,),odszkodowanie przysługuje za szkody w uprawach poniesione w związku z utrzymywaniem we właściwym stanie urządzeń melioracji wodnych oraz prawidłowej ich eksploatacji. Przepisy ustawy nie mają natomiast zastosowania do szkód spowodowanych nieprawidłową eksploatacją urządzeń melioracyjnych, bądź też będących następstwem zaniedbań w ich konserwacji i utrzymaniu. Takie szkody są następstwem czynu niedozwolonego i podstawą dochodzenia roszczeń odszkodowawczych są przepisy kodeksu cywilnego. "Zgodnie z przepisami k.p.a. rozstrzygnięcie w sprawie cywilnoprawnej nie podlegającej orzecznictwu administracyjnemu jest orzeczeniem wydanym bez podstawy prawnej." Skargę na powyższą decyzję wniósł Marszałek Województwa [...], zarzucając naruszenie przepisów postępowania - art. 28, art. 156§1 pkt 2 i 4 w związku z art. 157§1 i 2 k.p.a.. Zdaniem skarżącego kwestionowane przez niego decyzje Starosty [...] są wadliwe i dlatego organ nadzoru powinien stwierdzić ich nieważność. Minister Środowiska wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 157§2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W rozpoznawanej sprawie Marszałek Województwa [...] pismem z dnia 20 grudnia 2001 r. zwrócił się do Wojewody [...] o stwierdzenie z urzędu pięciu decyzji Starosty [...]. Wojewoda [...] potraktował to pismo jako wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności określonych decyzji i odmówił wszczęcia takiego postępowania, stwierdzając jednocześnie, że brak jest podstaw do przyjęcia, że decyzje Starosty [...] rażąco naruszają prawo. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Wojewody co do dopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty [...] i równocześnie uznał, że takie postępowanie powinno być wszczęte z urzędu z uwagi na wadliwość tych decyzji. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej może mieć miejsce, gdy wystąpi niedopuszczalność wszczęcia takiego postępowania z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych /por. wyrok NSA z dnia 8 listopada 1995 r., III SA 182/95, ONSA 1996, nr 4, poz. 167; wyrok NSA z dnia 19 marca 1997 r., III SA 1802/95 niepublikowany/ . Natomiast w przypadku, gdy podmiot składający żądanie nie ma przymiotu strony, lecz treść żądania uprawdopodabnia określoną w art. 156§1 k.p.a. wadliwość decyzji administracyjnej, to stosownie do art. 157§2 k.p.a., postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji powinno zostać wszczęte z urzędu. Organ odwoławczy uznał, że w sprawie istnieją podstawy do wszczęcia postępowania z urzędu, lecz z naruszeniem art. 138§1 pkt 1 w związku z art. 157§2 in fine k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanych decyzji Starosty [...]. Dodać przy tym należy, że ustalenie przez organ, że w sprawie nie występują określone w art. 156§1 k.p.a. podstawy stwierdzenia nieważności decyzji, stanowi przesłankę wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności kontrolowanego aktu. Dodać należy, że ustalenie takie może być dokonane dopiero po wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Zajęcie przez organ nadzoru stanowiska w kwestii istnienia podstaw do stwierdzenia nieważności określonego aktu administracyjnego w decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia jego nieważności stanowi naruszenie art. 157§ 1 i 2 w związku z art. 158§1 k.p.a. Wskazane naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c, art. 135 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), która ma zastosowanie w sprawie z mocy art. 97§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Uwzględniając charakter zaskarżonego decyzji, który jako akt odmowny nie ma cechy wykonalności Sad zaniechał wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.