IV SA 3335/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Mazur (spr.) Sędziowie NSA Joanna Kabat-Rembelska asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Aleksandra Mierzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2004r. sprawy ze skargi K.G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2003r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji Decyzją z dnia [...] października 1978 r. nr [...] Naczelnik Gminy L. na podstawie art. art. 45 i 52 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin / Dz. U. nr 32, poz. 140 / po rozpatrzeniu wniosku M.G. o przekazanie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za emeryturę przejął nieodpłatnie na własność Państwa gospodarstwo rolne położone we wsi G. gmina L. o pow. 7,86 ha za wyjątkiem budynków, które stanowić będą odrębny od gruntu przedmiot własności, inwentarza żywego i martwego. Ponadto M.G. przyznano prawo bezpłatnego użytkowania działki gruntu rolnego o pow. 0.30 ha i działki budowlanej o pow. 0.11 ha wydzielonych z działki ewidencyjnej nr [...]. Decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. art. 158 § 1, 157 § 1 i 156 k.p.a. po rozpoznaniu wniosku K. G. o stwierdzenie nieważności w/w decyzji odmówił stwierdzenia jej nieważności. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono brak zaistnienia przesłanek do stwierdzenia nieważności, brak jest dowodów na to, że dziadek wnioskodawcy M.G. został wprowadzony w błąd odnośnie sposobu przekazania gospodarstwa rolnego i chciał gospodarstwo przekazać wnioskodawcy w zamian za świadczenia emerytalne. Ponadto przedmiotowe gospodarstwo rolne jest aktualnie w wieczystym użytkowaniu A. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania K. G. od w/w decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 157 § 3 k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję i odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że M. G. nie zaskarżył decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego za emeryturę a uczynił to dopiero wnioskodawca 15 lat po śmierci M.G. Podważanie rozporządzeń osoby obecnie nieżyjącej jej własnym majątkiem nie jest przesłanką do stwierdzenia nieważności decyzji o przekazaniu gospodarstwa rolnego i dlatego też należało odmówić wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 1978 r. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożył K.G. zarzucając rażące naruszenie art. art. 7,8,9, 107 § 3 k.p.a. oraz art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy administracji rażąco naruszyły treść przepisu art. 45 ustawy, ponieważ przejęcie gospodarstwa rolnego w trybie powołanego artykułu na rzecz Państwa mogło nastąpić wyłącznie w razie braku następców prawnych, gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia. Naczelnik Gminy L. wiedział, że skarżący jest pełnoletni i posiadał uprawnienia do prowadzenia gospodarstwa rolnego, ale w ogóle tej kwestii nie rozważał. Dlatego też skarżący wniósł o uchylenie decyzji obydwu instancji. Uczestnik postępowania Instytut A. w J. w złożonym piśmie procesowym wniósł o oddalenie skargi podnosząc, iż z treści art. 45 ustawy wynika, że to przekazujący rolnik decyduje, komu przekazać gospodarstwo rolne a nie podmiot je przejmujący. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł ojej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1270 /. Skarga j est zasadna. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 k.p.a.). Stosownie do postanowień zawartych w art. 157 § 3 k.p.a. ("odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji") wszczęcie tego postępowania wymaga uprzedniej kontroli ze strony organu administracji, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne, warunkujące jego dopuszczalność. Na podstawie tego przepisu orzeka się, co do niedopuszczalności z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Decyzja wydana na podstawie tego przepisu jest wynikiem oceny zdolności do działania w sprawie osoby wnoszącej podanie, legitymacji strony, wykazania tego, że nie istnieje decyzja, której ważność należy poddać ocenie - por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1998, s. 829. Reasumując, postępowanie wyjaśniające poprzedzające odmowę wszczęcia może dotyczyć jedynie kwestii formalnych, np. czy żądanie zostało wniesione przez legitymowany podmiot, mający zdolność do czynności prawnych. Nie może ono natomiast dotyczyć wyjaśnienia kwestii, czy przyczyny nieważności decyzji rzeczywiście miały miejsce. To może być, bowiem dopiero wyjaśnione po wszczęciu postępowania w sprawie nieważności decyzji. Podkreślał to wielokrotnie Naczelny Sad Administracyjny w swoich orzeczeniach: "Organ administracji nie może odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 157 § 3 k.p.a.), uzasadniając odmowę brakiem podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności. O tym, czy zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji przewidziane w art. 156 § 1 k.p.a., organ może zadecydować dopiero. po przeprowadzeniu stosownego postępowania" - wyrok z 20 grudnia 1994 r., I SA 1143/93, ONSA 1995, nr 3, poz. 145. W przedmiotowej sprawie organ II instancji orzekając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję organu I instancji i na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności. Taka praktyka jest niedopuszczalna, jak wspomniano wyżej postępowanie wyjaśniające poprzedzające odmowę wszczęcia może dotyczyć wyłącznie kwestii formalnych i powinno być one przeprowadzone przez organ I instancji. Orzekając w postępowaniu instancyjnym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie wskazał, jakie to przesłanki podmiotowe lub przedmiotowe miałyby skutkować odmowę wszczęcia postępowania. Orzekając w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ II instancji uchylając zaskarżoną decyzję orzeka, co do istoty sprawy lub umarza postępowanie pierwszej instancji albo umarza postępowanie odwoławcze, natomiast nie może orzekać na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. Odnośnie zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. to należy uznać go za słuszny. Fakt złożenia wniosku przez M.G. o przejęcie gospodarstwa rolnego przez Państwo nie zwalniał organu administracyjnego od zbadania czy wnioskodawca posiada następców prawnych spełniających warunki do przejęcia gospodarstwa rolnego a jeżeli tak to czy odmówili oni przejęcia i dopiero wtedy zachodziła możliwość przejęcia gospodarstwa za emeryturę przez Państwo. W złożonym wniosku M.G. nie napisał nic o następcach prawnych a również w aktach brak jest dokumentów potwierdzających prowadzenie jakiegokolwiek postępowania w tym zakresie. Treść art. 75 ust. 1 pkt 2 stanowi, kto może być następcą przejmującym gospodarstwo rolne i mając na uwadze treść tegoż artykułu należy rozważyć, czy fakt, że skarżący w dacie wydawania decyzji odbywał służbę wojskową stanowi spełnienie wymogów stawianych następcy. Ponadto w aktach brak jest postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku po S.G. oraz potwierdzenia okresu odbywania służby wojskowej przez skarżącego i te braki należy uzupełnić w trybie art. 64 § 2 k.p.a. Dlatego też mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie, art. 145 § 1 pkt la i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1270/. Na podstawie art. 153 w/w ustawy przedstawiona ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wiążą organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy.