IV SA 3344/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka (spr.) Sędziowie asesor WSA Wanda Zielińska-Baran asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2004 r. sprawy ze skargi L. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego L. W. 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 1995 r. powołując się na art. 156 § 1 i 157 § 3 kpa odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] października 1975 r. o przejęciu na własność Państwa za spłaty pieniężne działki nr [...] o powierzchni 1.0755 ha położonej w S. . W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przejęcie na rzecz Skarbu Państwa kwestionowanej działki nastąpiło na wniosek jej właściciela L. W. z dnia 3.09.1975 r. Postawę prawną przejęcia stanowił art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, według którego nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub w części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty. L. W. był właścicielem działki na podstawie aktu własności ziemi z dnia 4.10.1975 r. Nr [...], nie spełniał warunków do uzyskania renty i nie posiadał ustalonej renty (ur. 19.05.1941 r.). Pieniądze za przejętą działkę odebrał co potwierdza w pismach. Powyższe ustalenia faktycznie w ocenie organu potwierdzają, że przejęcie działki na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło zgodnie z prawem i brak jest podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Za nieuzasadnione organ uznał twierdzenie wnioskującego, że przejęcie nastąpiło wbrew jego woli bezprawnie oraz to, że nie on lecz jego ojciec w dacie przejęcia działki był jej właścicielem. Odwołanie od decyzji wniósł L. W.. W odwołaniu podnosi, że właścicielem działki nr [...] był od 1931 r. jego ojciec H. W., który dotąd figuruje w KW jako właściciel. Przejęcie działki na rzecz Skarbu Państwa nie mogło nastąpić na podstawie jego wniosku skoro nigdy nie był prawnym jej właścicielem. Decyzja o przejęciu działki została wydana z rażącym naruszeniem prawa tj. przepisu, na który się powołuje. Wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...].10.1975 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji. Poczynione ustalenia faktyczne ocenił jako prawidłowe, znajdujące oparcie w zebranym materiale dowodowym. Za nietrafny uznał zarzut skarżącego, że w dacie składania wniosku nie był właścicielem przedmiotowej działki. Stał się bowiem właścicielem działki z mocy samego prawa na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. Potwierdza to akt własności ziemi z dnia 4.10.1975 r. Organ wskazał, że w dacie wydania ustanowionej decyzji obowiązywał art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 118), który przewidywał możliwość przejęcia przez Państwo na wniosek rolnika odpłatnie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa, jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty. Taka sytuacja zachodziła zdaniem organu w niniejszej sprawie. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł L. W.. W skardze zarzuca, że zaskarżona decyzja została wydana bez analizy zebranych w sprawie dokumentów. Powtarza bowiem zawarte w decyzji Wojewody "nieprawdy" oparte na podrobionych dokumentach. Skarżący podtrzymuje stanowisko zawarte w odwołaniu, że decyzja Naczelnika Gminy w S. została wydana z naruszeniem prawa to jest bez wniosku właściciela o przejęciu działki przez Państwo. Nie będąc właścicielem nie mógł złożyć prawnie skutecznego wniosku o jej przejęcie. W piśmie z dnia 3.09.1975 r. wyraził jedynie zgodę na wykorzystanie 1,755 ara z parceli [...] pod drogę, co miało miejsce w czasie, gdy parcelą władała już bezprawnie Spółdzielnia Produkcji O.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Sąd nie będąc związany granicami skargi uwzględnił również z urzędu inne niż podniesione w skardze uchybienia. Decyzja organu pierwszej instancji oparta o przepis art. 157 § 3 kpa jest wadliwa. Na podstawie tego przepisu orzeka się co do niedopuszczalności z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wydana na podstawie tego przepisu decyzja jest wynikiem oceny zdolności do działania w sprawie osoby wnoszącej żądanie; legitymacji strony, wykazanie tego, że nie istnieje decyzja (nieostatezna lub ostateczna), której ważność należy poddać ocenie istnienia przeszkód prawnych ustanowionych w ustawach odrębnych. Oznacza to, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji (art. 157 § 3 kpa) może mieć miejsce tylko wówczas, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostanie wniesione przez podmiot nie będący stroną w sprawie, albo gdy wniosła je strona nie mająca zdolności prawnej, a w ocenie organu nie ma podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu. Organ nie może odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, motywując odmowę brakiem podstaw prawnych do tego stwierdzenia. Organ może wykazać brak podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności decyzji, określonych w art. 156 § 1 kpa dopiero po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, a więc w decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji wydanej po rozpatrzeniu sprawy. Taki pogląd prezentowany jest w literaturze przedmiotu w tym przez autorów A. Adamiak i J. Borkowski w opracowaniu Polskie postępowanie administracyjne i sądowo-administracyjne z 1993 r. i podzielany w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wynik IV SA 778/98, IISA 666/99, IV SA 1279/00). W przedmiotowej sprawie organ wydał decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji , powołując się na art. 157 § 3 kpa, zaś całe uzasadnienie poświęcił zupełnie innej problematyce – zgodności orzeczenia z prawem. Zaistniała więc rozbieżność pomiędzy sentencją, a uzasadnieniem decyzji. Wadliwości tej nie dostrzegł organ odwoławczy utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję. W toku całego postępowania skarżący podnosi, że kwestionowana przez niego decyzja została wydana z naruszeniem prawa tj. bez wniosku właściciela działki o jej przejęcie przez Państwo. Organy obu instancji dokonując ustaleń, że skarżący był właścicielem działki [...] w dacie wydania decyzji powołują się na akt nadania mu ziemi, z dnia 4.10.1975 r. [...]. Akt ten podlegał kontroli w toku instancyjnym, na co wskazuje zawarte w nim pouczenie. Organy nie dostrzegły tego, że akt własności stawał się ostateczny, jeżeli nie wniesiono odwołania. Termin do wniesienia odwołania wynosił 14 dni licząc od daty doręczenia stronie aktu. Kwestionowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja została wydana [...].10.1975 r. Wskazuje na to jednoznacznie nie tylko data decyzji, ale i dowód jej doręczenia stronie. Oznacza to, że wydano decyzję przed doręczeniem stronie aktu nadania własności ziemi, co nastąpiło 10.10.1975 r. i przed upływem terminu do wniesienia odwołania od tego aktu. Jest więc poza sporem, że w dacie złożenia wniosku przez skarżącego (3.09.1975 r.) decyzja stwierdzająca nabycie nieruchomości na własność nie była ostateczna. Ten sposób procedowania wymagał wszechstronnego rozważenia i zajęcia stanowiska, czy w zaistniałych okolicznościach wniosek skarżącego był skuteczny w świetle art. 28 ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłatę pieniężną i czy nie nastąpiło naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Brak wniosku od właściciela nieruchomości był podnoszony w odwołaniu. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy odniósł się do zarzutu ogólnikowo. Stwierdził jedynie, że skarżący stał się właścicielem z mocy samego prawa po potwierdzeniu aktu nadania własności ziemi. W licznych pismach w tym także w skardze skarżący zarzuca, że dokumenty w sprawie zostały podrobione. Jest to przesłanka wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia nieważności decyzji. Z akt wynika, że organy prokuratorskie prowadziły postępowanie w sprawie sfałszowania dokumentów. Skarżący na rozprawie oświadczył, że postępowanie zostało zakończone. Ustalenie czy i jaki jest wynik tego postępowania może mieć znaczenie dla wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i jej prawidłowego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit e i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 02.152.1270) orzeczono jak w sentencji.