IV SA 338/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA J. Kabat-Rembelska Sędzia NSA del. do WSA B. Gorczycka-Muszyńska (spr.) asesor WSA J. Linkowski Protokolant P. Bednarz po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi M. J. i S. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] sierpnia 2002 r. W dniu 25 marca 1965 r. wszczęte zostało z urzędu przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. postępowanie w sprawie przejęcia na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego o pow. ok. 85 ha położonego we wsi Z. pow. P. "stanowiącego masę spadkową po zmarłym T. B.". Zawiadomienie o wszczęciu postępowania doręczone zostało m.in. spadkobiercom T. B. : M. J. i S. J. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej decyzją z dnia [...] września 1965 r. wydaną w tym postępowaniu, działając w powołaniu na art. 2 ust. 1 pkt e Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o reformie rolnej ( Dz. U. Nr 10, poz. 51) orzekł o przejęciu na cele reformy rolnej wskazanej nieruchomości. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że powierzchnia omawianej nieruchomości przekraczała 100 ha, spełniała zatem przesłanki do przejęcia określone w art. 2 ust. 1 pkt e powyższego dekretu. Po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji wniesionego przez A. i S. J. Minister Rolnictwa decyzją z dnia [...] grudnia 1965 r. decyzję tę utrzymał w mocy. W dniu 20 listopada 2001 r. M. i S. J. wystąpili do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej o stwierdzenie nieważności wymienionej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, podnosząc min., że wszczęcie postępowania dotyczyło postępowania w sprawie nieruchomości opuszczonej, a tymczasem decyzję wydano w sprawie dotyczącej reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję podając w motywach, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności wskazanej decyzji z 1965 r., "bowiem akta sprawy nie potwierdzają, że decyzje o przejęciu wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, a tylko takie naruszenie skutkuje stwierdzeniem nieważności ocenianej decyzji". Po ponownym rozpoznaniu sprawy w trybie art. 127 § 3 kpa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2002 r., powtarzając motywy zawarte w uzasadnieniu tej decyzji. Skargę na tę decyzję wnieśli do Sądu Administracyjnego M. i S. J. zarzucając naruszenie przepisów art. 7, 8, 77 kpa poprzez niewyjaśnienie istotnych dla wyniku sprawy okoliczności i pominięcie zgłaszanych wniosków dowodowych przez skarżących, oraz naruszenie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu z dnia 6 września 1944 r. poprzez błędne przyjęcie, że omawiana nieruchomość spełniała wymogi wskazane w powyższym przepisie. W odpowiedzi na skargę organ naczelny wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, choć z innych przyczyn, niż w niej podniesiono, a które sąd obowiązany był uwzględnić z urzędu. Przede wszystkim organ nadzoru dokonując w postępowaniu nieważnościowym oceny, czy kontrolowane decyzje z 1965 r. nie są dotknięte którąś z wad, wskazanych w art. 156 § 1 kpa przeoczył, że decyzje te wydane zostały w postępowaniu wszczętym z urzędu w sprawie przejęcia na własność opuszczonego gospodarstwa rolnego położonego we wsi Z. pow. P. "stanowiącego masę spadkową po zmarłym T. B.", a zakończone zostało decyzją wydaną w innej sprawie. Z dołączonego do akt pisma Prezydium Rady Narodowej w P. z dnia 25 lutego 1965 r. adresowanego do Spółdzielni Pracy [...] w G. wynika, że gospodarstwo to było dzierżawione przez powyższą Spółdzielnię. W piśmie tym wezwano dzierżawcę do zajęcia się tym gospodarstwem "w formie przedłożenia planu zagospodarowania i obsiania wiosną 1965 r. gruntów tegoż gospodarstwa, które od zbiorów w 1964 r. leży niezaorane i nieobsiane". W piśmie tym jednocześnie uprzedzono dzierżawcę, że w przypadku niewykonania powyższego zalecenia w terminie do dnia 1 marca 1965 r. - wszczęte zostanie postępowanie administracyjne o przejęciu na własność Państwa tego gospodarstwa - na podstawie ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. ( Dz. U. Nr 32 poz. 161) oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych ( Dz. U. Nr 39 poz. 198) M. J. i S. J., spadkobiercy T. B., którzy otrzymali pismo to do wiadomości - w dniu 27 lutego 1965 r. wezwali dzierżawcę do niezwłocznego zastosowania się do zalecenia Powiatowej Rady Narodowej w . i prawidłowego zagospodarowania przedmiotu dzierżawy zgodnie z treścią umowy dzierżawy z dnia [...] grudnia 1953 r. Ponieważ dzierżawca nie zachował terminu wyznaczonego w powyższym piśmie z dnia 25 lutego 1965 r. - w dniu 25 marca 1965 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie "w sprawie przejęcia na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego o pow. ok. 85 ha". Stosownie do art. 104 kpa wszczęte postępowanie w konkretnej sprawie indywidualnej musi być załatwione przez wydanie decyzji w tej sprawie, rozstrzygającej sprawę tę co do istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończącej tę sprawę w danej instancji. Niedopuszczalne natomiast jest wydawanie w tym postępowaniu decyzji w innej sprawie -jak to miało miejsce w sprawie niniejszej. Organ administracji, działając zgodnie z pow. art. 104 kpa obowiązany był załatwić sprawę w oparciu o przepisy ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39 poz. 174) w brzmieniu zmieniony na ustawę z dnia 15 lipca 1961 r. (Dz. U. Nr 32 poz. 161), oraz w oparciu o przepisy rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych ( dz. U. Nr 39, poz.198). Tymczasem w tym postępowaniu, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wydało decyzję o przejęciu gospodarstwa na cele reformy rolnej w powołaniu na dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. w sprawie przeprowadzenia reformy rolnej ( Dz. U. Nr 3 poz. 13 z 1945 r. ) i § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 10 poz. 51). Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że § 5 powyższego rozporządzenia powołano w sentencji bezzasadnie - nie było bowiem wniosku strony o wyłączenie spod działania dekretu - omawianego gospodarstwa, natomiast decyzją orzeczono o przejęciu gospodarstwa "mając na uwadze przepis art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu, w myśl którego przejęciu na cele reformy rolnej podlegają nieruchomości stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych jeżeli łączny obszar nieruchomości przekracza 100 ha powierzchni". Ponieważ po sprawdzeniu wpisów do ksiąg wieczystych okazało się, że łączna powierzchnia omawianego gospodarstwa wynosi 104,47 ha , to zdaniem organu orzekającego " decyzja niniejsza znajduje uzasadnienie prawne i faktyczne". Minister Rolnictwa decyzją z dnia [...] grudnia 1965 r. utrzymując w mocy tę decyzję nie dostrzegł, że jest ona dotknięta wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 Id. pierwsza jako wydana bez podstawy prawnej. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał, że wszystkie nieruchomości rolne odpowiadające kryteriom określonym w art. 2 ust. 1 przeznaczone na cele reformy rolnej przechodzą na własność Państwa bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia, w całości. Przejście na własność Państwa tych nieruchomości następowało więc z mocy samego prawa i nie było żadnych podstaw w powyższym dekrecie do wydawania w tej sprawie decyzji administracyjnych. Organ nadzorczy, oceniając legalność wsk. decyzji, obowiązany był więc stwierdzić ich nieważność na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Odmowa stwierdzenia nieważności tych decyzji, dokonana przez Ministra decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. i podtrzymana w zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2003 r. narusza w sposób istotny prawo, w szczególności art. 156 § 1 kpa, który nie pozostawia uznaniu organu nadzorczego stwierdzenia nieważności decyzji, lecz kategorycznie zobowiązuje ten organ do stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętej którąś z wad wyczerpująco wyliczonych w tym przepisie. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.