IV SA 3405/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska Sędzia WSA Wojciech Mazur (spr.) Asesor WSA Anna Szymańska Protokolant Andrzej Malinowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2004 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego J.J. kwotę 250,00 (dwieście pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV S.A. 3405/03 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art. 157 § 1 i art. 156 k.p.a. po rozpatrzeniu wniosku J.J. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] sierpnia 1974 r. w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego B.J. położonego we wsi K. o pow. 3,18 ha odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji. W uzasadnieniu decyzji podano, iż przedmiotowa nieruchomość, jak wynika z treści decyzji została przejęta na wniosek B. J. za rentę, akta tegoż postępowania zaginęły. B.J. spełniał przesłanki do przejęcia gospodarstwa rolnego na podstawie art. 9 ustawy dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne / Dz. U. nr 21, poz. 118 ze zm. /. Zarzuty wnioskodawcy, iż nie potraktowano go jako uprawnionego następcy są wobec treści art. 4 ust. 2 w/w ustawy niezasadne, gdyż jak sam wyjaśnił w gospodarstwie ojca pracował dorywczo. Natomiast zarzuty, co do prawidłowości aktu własności ziemi nie mogą być przedmiotem niniejszego postępowania. Wobec braku przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania J.J. od w/w decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję i na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] sierpnia 1974 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że "brak jest podstaw do wzruszenia w trybie nadzoru / art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego / decyzji o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa i wydania decyzji / pozytywnej / zgodnej z wnioskiem skarżącego. Z uwagi na powyższe należało odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa B.J.." Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożył J. J. zarzucając naruszenie prawa materialnego a mianowicie art. 156 § 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż decyzja Naczelnika Gminy S. z dnia [...] sierpnia 1974 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz błędne ustalenie stanu faktycznego. W uzasadnieniu skargi podniesiono lakoniczność uzasadnienia organu II instancji oraz fakt, iż od 1973 r. wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym ojca. Poza tym wskazano na nieprawidłowości w wydaniu aktu własności ziemi z dnia [...] czerwca 1974 r. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoją dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1270 /. Skarga jest zasadna, ale z innych powodów niż w niej podniesione. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 kpa). Przy tym nie ma tu zastosowania ogólna reguła wyrażona w art. 61 § 3 kpa, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej, ponieważ stosownie do postanowień zawartych w art. 157 § 3 k.p.a. ("odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji") wszczęcie tego postępowania wymaga uprzedniej kontroli ze strony organu administracji, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne, warunkujące jego dopuszczalność. Na podstawie tego przepisu orzeka się, co do niedopuszczalności z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Decyzja wydana na podstawie tego przepisu jest wynikiem oceny zdolności do działania w sprawie osoby wnoszącej podanie, legitymacji strony, wykazania tego, że nie istnieje decyzja, której ważność należy poddać ocenie / por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1998, s. 829 /. Reasumując, postępowanie wyjaśniające poprzedzające odmowę wszczęcia może dotyczyć jedynie kwestii formalnych, np. czy żądanie zostało wniesione przez legitymowany podmiot, mający zdolność do czynności prawnych. Nie może ono natomiast dotyczyć wyjaśnienia kwestii, czy przyczyny nieważności decyzji rzeczywiście miały miejsce. To może być, bowiem wyjaśnione po prawidłowym wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Podkreślał to wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach: "Organ administracji nie może odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 157 § 3 kpa), uzasadniając odmowę brakiem podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności. O tym, czy zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji przewidziane w art. 156 § 1 kpa, organ może zadecydować dopiero po przeprowadzeniu stosownego postępowania" - wyrok z 20 grudnia 1994 r., I SA 1143/93, ONSA 1995, nr 3, poz. 145. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ II instancji uchylił decyzję organu I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 nie podając, z jakich powodów to nastąpiło, po czym na podstawie art. 157 § 3 odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, ponieważ brak było podstaw do jej wzruszenia w trybie nadzoru. Powyższe w żaden sposób nie opowiada wymogom uzasadnienia decyzji, jakie stawia art. 107 § 3 k.p.a., gdyż organ II instancji nie wyjaśnił dlaczego po prawidłowym wszczęciu postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji odmawia wszczęcia postępowania na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. Jak wspomniano wyżej zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz poglądami w literaturze prawniczej, odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji na podstawie art. 157 § 3 kpa następuje z powodu niedopuszczalności z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, natomiast jeżeli przesłanki nieważnościowe badane są merytorycznie, jak w sprawie niniejszej to organ II instancji rozpatrując odwołanie sprawdza prawidłowość wydanej decyzji na podstawie art. 158 § 1 i 2 k.p.a. tj. decyzji o stwierdzeniu nieważności, odmowie stwierdzenia nieważności lub stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa i w zależności od poczynionych ustaleń wydaje decyzję w trybie art. 138 k.p.a. Dlatego też mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o Postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz.1270/. Na podstawie art. 153 w/w ustawy przedstawiona ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wiążą organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 209 w/w ustawy.