IV SA 342/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Anna Szymańska Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.) Protokolant Agnieszka Foks-Skopińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2005 r. sprawy ze skargi E.B. na decyzję Ministra Finansów z dnia (...) grudnia 2002 r. Nr (...) w przedmiocie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa - oddala skargę - Decyzją z dnia (...) grudnia 2002 r. wydaną na podstawie art. 127§3 kpa -Minister Finansów utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) września 2002 r. stwierdzającą przejście prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w T. przy ul. (...) (...) stanowiącej własność M. P. L, S.L. i F.L. W uzasadnieniu tej decyzji Minister Finansów podał jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych ( Dz.U. nr 12 poz. 65) w związku z Układem z dnia 16 lipca 1960 r. zawartym w Waszyngtonie pomiędzy Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych. Komisja Stanów Zjednoczonych d.s. uregulowania roszczeń zagranicznych decyzją (...) na mocy w/w Układu przyznała H.L. odszkodowanie za nieruchomość położoną w T. przy ul. T(...). Komisja mimo powołania w decyzji o odszkodowaniu ustawy z 30 stycznia 1959 r. Prawo lokalowe jako aktu prawnego ograniczającego możliwość korzystania z nieruchomości w Polsce przez ich właścicieli a obywateli Stanów Zjednoczonych faktycznie przyznała odszkodowanie za utratę prawa własności mając na względzie pełną wartość nieruchomości a nie utracone korzyści. Układ w art. I przewidywał, że Rząd Polski zgadza się zapłacić 40 000 000 $ w zamian za uregulowanie roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych posiadających mienie w Polsce. Strona Polska wywiązała się z tego zobowiązania. Suma ta miała zostać rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału zastosowanymi wedle uznania Rządu Stanów Zjednoczonych. Amerykańska Komisja Odszkodowawcza stwierdziła, że zgłaszający roszczenie H.L. ma prawo do odszkodowania co jest wiążące dla Ministra Finansów. Nawet gdyby uprawniony nie otrzymał odszkodowania to beneficjentowi przysługuje roszczenie do Rządu Stanów Zjednoczonych, gdyż zgodnie z art. IV Układu " po wejściu w życie niniejszego Układu Rząd Stanów Zjednoczonych nie będzie przedstawiał Rządowi Polskiemu ani nie będzie popierał roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych do Rządu Polskiego. W przypadku gdyby takie roszczenie zostało bezpośrednio przedłożone przez obywateli Stanów Zjednoczonych Rządowi Polskiemu -Rząd Polski przekaże je Rządowi Stanów Zjednoczonych". Art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. stanowił, że wpis Skarbu Państwa do księgi wieczystej jako właściciela nieruchomości następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa co daje Ministrowi Finansów legitymację do wydania deklaratoryjnych decyzji w przypadku przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Wobec tego po spełnieniu trzech przesłanek tj. wejście w życie Układu Polsko - Amerykańskiego, zastosowanie postanowień tego Układu do w/w nieruchomości poprzez wydanie decyzji Amerykańskiej Komisji Odszkodowawczej oraz wejście w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r.-przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa. Biorąc pod uwagę konieczność uregulowania stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej ze stanem prawnym, który powstał w wyniku objęcia przedmiotowej nieruchomości postanowieniami Układu Polsko -Amerykańskiego z 16.07.1960 r. wydanie decyzji deklaratoryjnej jest działaniem chroniącym interes społeczny poprzez ochronę interesu osób trzecich będących potencjalnymi nabywcami nieruchomości, za które przyznano odszkodowanie. Skargę na decyzję Ministra Finansów dnia (...) stycznia 2003 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł E.B. W uzasadnieniu skarżący zarzucił, że zaskarżona decyzja, jak też poprzedzająca ją decyzja z dnia (...).09.2002 r. rażąco narusza prawo albowiem samo przyznanie odszkodowania nie daje możliwości wydania deklaratywnej decyzji co do przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. H.L. (którego następcami prawnymi są M.L., F.L. i S.L.) nigdy nie utracił własności przedmiotowej nieruchomości albowiem podczas jego nieobecności w Polsce zarządzał nią w jego imieniu S.M. a następnie na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w T. - skarżący.. Dodatkowo E. B. wskazał, że H.L. nie mógł utracić prawa własności nieruchomości przy ul K. (...)w T. na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9.04.1968 r. gdyż nie zaistniała przesłanka art. I Układu. H.L. nie zrzekł się praw do przedmiotowej nieruchomości, nie zostały więc spełnione podstawowe i konieczne przesłanki Układu, które mogłyby przy zastosowaniu ustawy z 9.04.1968 r. stanowić podstawę dla Ministra Finansów do wydania zaskarżonej decyzji. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia (...) grudnia 2004 r. - w odpowiedzi na wezwanie Sądu -E.B. wskazał, że pozostaje w wieloletnim stosunku zlecenia z właścicielami nieruchomości - spadkobiercami H.L. z tytułu zarządu nieruchomością, z tego względu wynik postępowania dotyczy jego interesu prawnego. Wobec powyższego oświadczył, że skargę wniósł w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik M.L., S.L. i F.L. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 97§1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz. 1270) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Rozpoznając skargę Sąd w pierwszej kolejności ma obowiązek zbadać czy skarżący jest uprawniony do wniesienia skargi. Art. 50 §1 cyt. wyżej ustawy określa krąg osób posiadających legitymację do wniesienia skargi do sądu i podaje, iż jest nim każdy kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Powyższe wskazuje, że ustawodawca wyróżnia dwie kategorie podmiotów mających legitymację do wniesienia skargi. Pierwszą z nich stanowią te osoby, którym to uprawnienie przysługuje w celu ochrony ich interesu prawnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 3 czerwca 1996 r. II S.A. 74/96 ( OSNA 1997/2/89)interes prawny podmiotu wnoszącego skargę przejawia się w tym, że działa on bezpośrednio we własnym imieniu i ma roszczenie o przyznanie uprawnienia lub zwolnienie z nałożonego obowiązku. Szczególnymi cechami interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym i w prawie administracyjnym jest po pierwsze bezpośredniość związku między sytuacją danego podmiotu a wspomnianą normą prawa materialnego, na której budowany jest interes prawny. Drugą szczególną cechą omawianego interesu jest jego realność, interes ten musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości ani hipotetyczny, (wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt IV S.A. 846/95, oraz glosa Jana Zimermana OSP z 1997 r., nr 4, poz. 83 tak też Wojciech Chróścielewski Państwo i Prawo 2004/3/63 , wyrok NSA z dnia 19.03.2002 r. IV S.A. 1132/00) Druga kategoria podmiotów legitymowanych do wniesienia skargi to podmioty instytucjonalne, którym zostało przyznane prawo działania w cudzej sprawie ze względu na konieczność ochrony również obiektywnego porządku prawnego. Podmiotom tym została przyznana legitymacja procesowa ze względu na funkcje, do których pełnienia zostały powołane. Te podmioty posiadają legitymację formalną do wniesienia skargi. ( tak J. Tarno w Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz WP W-wa 2004 r. str. 88) W tym stanie rzeczy Sąd przyjął, że E.B. nie posiada interesu prawnego do występowania w niniejszej sprawie w charakterze strony skarżącej. Nie można w tym zakresie podzielić stanowiska E. B. wyrażonego w piśmie z (...) grudnia 2004 r., że wynik postępowania sądowego dotyczy bezpośrednio jego interesu prawnego albowiem pozostaje on w wieloletnim stosunku zlecenia z właścicielami nieruchomości. Łącząca E. B. i M.L., S. L. i F. L. umowa zlecenia nie daje temu pierwszemu praw do dysponowania nieruchomością jak właściciel a zatem po jego stronie nie powstaje własny interes prawny, który miałby być chroniony w niniejszym postępowaniu. E. B. nie posiadał również przymiotu strony w toku postępowania administracyjnego. ( wbrew treści pisma skierowanego do niego dnia (...) listopada 2002 r). Z "zawiadomienia" z dnia (...) października 2002 r. wynika wszak, że Minister Finansów kieruje do niego korespondencję jako do pełnomocnika następców prawnych właściciela przejętej nieruchomości. Stosowne pełnomocnictwa zostały złożone w toku postępowania administracyjnego. Tym samym nie można uznać, że mimo braku interesu prawnego posiada on legitymację formalną do wniesienia skargi. Bez znaczenia dla oceny legitymacji E.B. do złożenia niniejszej skargi pozostają jego wywody dotyczące traktowania go jako uczestnika postępowania na prawach strony w rozumieniu art. 33 §1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 33 w/w ustawy odnosi się do podmiotów, które brały udział w postępowaniu administracyjnym a nie wniosły skargi a zatem do podmiotów, których sytuacja procesowa jest nieco inna niż skarżącego. I wreszcie -w ocenie Sądu- oświadczenie E.B. złożone w piśmie z dnia (...) grudnia 2004 r., że składając skargę działał w imieniu M. L., S.L. i F.L. jest bezskuteczne. Z treści złożonej przez niego skargi nie wynika wszak ażeby reprezentował on interesy inne niż własne. Nadto art. 35 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa krąg podmiotów, które mogą być pełnomocnikami w postępowaniu sądowym. E.B. nie jest adwokatem ( radcą prawnym) , ani nie należy do kręgu osób bliskich wymienionych w tym artykule. Wprawdzie spadkobiercy H. L. udzielili mu stosownych pełnomocnictw do działania w postępowaniu administracyjnym jednakże pełnomocnictwo to nie może rozciągać się na postępowanie sądowe wobec brzmienia przepisu art. 35 w/w ustawy. Jedynie na marginesie wskazać należy, że pełnomocnictwo udzielone przez F.L. wygasło z dniem (...) października 2004 r. Reasumując - z uwagi na to, że E.B. nie jest osobą uprawnioną do wniesienia skargi w rozumieniu przepisu art. 50 w/w ustawy skargę jego należało oddalić. Z tych względów na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 151 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji