IV SA 3432/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie asesor WSA Jakub Linkowski, asesor WSA Wanda Zielińska - Baran (spr.), Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak, po rozpoznaniu w dniu 7 września 2004 r. sprawy ze skargi M. L. i M. L. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu przedsiębiorstwa uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] sierpnia 1996 r. Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] lipca 2002r., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez M. L. i M. L. , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] sierpnia 1996r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa " P." Fabryka P. B., ul [...]. W uzasadnieniu decyzji podano, że po zakończeniu wojny przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało objęte tymczasowym zarządem państwowym, a przejęcie składników majątkowych przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu 2 października 195 lr. według stanu na dzień 24 września 1945r. Wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego nastąpiło z chwilą umieszczenia przedsiębiorstwa w wykazie nr [...] pod poz. [...] - przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu - stanowiącym załącznik do zarządzania Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w B., opublikowanym w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...], poz. [...] z dnia [...] listopada 1946r. Po zakończeniu postępowania nacjonalizacyjnego Minister Przemysłu i Handlu Orzeczeniem Nr [...] z dnia [...] lutego 1948r. przejął na rzecz Państwa omawiane przedsiębiorstwo na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarski narodowej ( Dz. U. Nr 3, poz. 17 ). Objęcie przedsiębiorstwa w zarząd państwowy nastąpiło zarządzeniem z dnia 4 stycznia 1951 r. Ministra Przemysłu Lekkiego, a jego wykonanie powierzono przedsiębiorstwu państwowemu - [...] Fabryce T. w B.. Protokół zdawczo - odbiorczy przejęcia składników majątkowych przedmiotowego przedsiębiorstwa został sporządzony w dniu 2 października 1951r. a jego zatwierdzenia dokonał Minister Przemyślu Lekkiego orzeczeniem z dnia [...] czerwca 1953 r. Minister Gospodarki stwierdził, iż ze spisu budynków administracyjnych, stanowiący załącznik protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 2 października 1951r. wynika, że budynek mieszkalny, będący własnością byłych właścicieli przedsiębiorstwa, został przeznaczony na biura i mieszkania dla zarządu fabrycznego, a więc stanowił składnik majątku przedsiębiorstwa i dlatego podlegał nacjonalizacji razem z przedsiębiorstwem. Podstawą prawną przejęcia tego przedsiębiorstwa, jak podał organ nadzoru, był art. 3 ust.l lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Zgodnie z tym przepisem nacjonalizacji podlegały przedsiębiorstwa przemysłowe, jeżeli były zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zamianę więcej, niż 50 pracowników. Zebrana w sprawie dokumentacja archiwalna, a przede wszystkim roczne sprawozdania przedsiębiorstwa sporządzone dla Głównego Urzędu Statystycznego za okres od stycznia do 31 grudnia 1945r. oraz od 1 stycznia do 31 grudnia 1947r., pozwalają przyjąć, zdaniem Ministra, że w dniu 5 lutego 1946r., tj. w chwili wejścia w życie cyt. ustawy z dnia 3 stycznia 1946r., zdolność zatrudnienia pracowników produkcyjnych na jedną zmianę w omawianym przedsiębiorstwie " P." w B. kształtowała się na poziomie 66 pracowników produkcyjnych, a tym samym można uznać, iż zostały spełnione ustawowe przesłanki do objęcia przedsiębiorstwa procesem upaństwowienia. Poza tym, zdolność zatrudnienia w dniu 5 lutego 1946r. 66 pracowników produkcyjnych na jedną zamianę potwierdza też ., Raport o stanie zatrudnienia " sporządzony przez rzeczoznawcę Stowarzyszenia W. w L. na zlecenie B. Zakładów T. "P." w B.. Zważywszy na powyższe, brak jest podstaw, w ocenie organu, do uznania, że fabryka "P." nie posiadała w dniu 5 lutego 1946r. zdolności zatrudnienia powyżej 50 pracowników produkcyjnych na jedną zamianę oraz brak jest podstaw do przyjęcia, że budynek mieszkalny został nieprawidłowo zaliczony do składników majątkowych tego przedsiębiorstwa. Skargę na powyższą decyzję złożyli M. L. i M. L., podnosząc, że w zebranym materiale dowodowym nie ma dokumentu potwierdzającego stan zatrudnienia pracowników produkcyjnych na jedna zmianę w dniu 5 lutego 1946r., czyli w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946r. Zdaniem skarżących, podstawą określenia zdolności zatrudnienia na dzień 5.02.l946r. w liczbie 66 pracowników produkcyjnych nie mogą stanowić dokumenty z roku 1945 i 1947 roku, jak też opinia rzeczoznawcy opracowania przez zainteresowaną stronę- przedsiębiorstwo "P." w B., skoro cytowana ustawa jednoznacznie stanowi, że podstawą decyzji o przejęciu przedsiębiorstwa była zdolność zatrudnienia w dniu wejścia w życie ustawy, a nie zdolność zatrudnienia na jeden rok przed jej wejściem w życie oraz jeden rok po jej wejściu w życie. Skarżący podnieśli, że budynek mieszkalny został bezprawnie włączony w majątek przedsiębiorstwa i przejęty na rzecz Państwa. W budynku tym nie mieściły się biura, tylko mieszkania właścicieli firmy. W okresie okupacji parter zajęty był przez zarządcę niemieckiego, który urządził w nim mieszkanie z biurem. Piętro nadal było zajmowane przez rodzinę właścicieli przedsiębiorstwa. Z kolei w piśmie procesowym z dnia 5 maja 2004r. T. W., uczestnik niniejszego postępowania , zainteresowany w sprawie jako następca prawny I. M.- spadkobierczyni Z. L. - byłej współwłaścicielki przedsiębiorstwa "P.", podniósł, iż podziela zarzuty podniesione w skardze. Minister Gospodarki w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, przytaczając te same argumenty, co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie spór sprowadza się do dwóch zagadnień, po pierwsze - do określenia zdolności przedsiębiorstwa - .. P." Fabryka P. B. ul. [...]- do zatrudnienia na jedną zmianę przy produkcji określonej liczby pracowników w dniu 5 lutego 1946r. . tj. w dacie wejścia ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu Państwa podstawowych gałęziach gospodarki narodowej ( Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.), po drugie - do objęcia nacjonalizacją nie tylko przedmiotowego przedsiębiorstwa - ale również budynku mieszkalnego, stanowiącego własność byłych właścicieli przedsiębiorstwa. Rozpoznając skargę Sąd doszedł do przekonania, iż zarówno zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Ministra Przemysłu i Handlu nie mogą się ostać w obrocie prawnym jako wydane z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Podkreślić trzeba, że stosownie do zasad postępowania administracyjnego, określonych w art.6,art. 7 i art. 8 kpa organy administracji publicznej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa i prowadzić postępowanie w taki sposób, aby zostały wyjaśnione istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Niewyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych stanowi takie naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które obliguje Sąd Administracyjny do uchylenia zaskarżonej decyzji. Z tego rodzaju sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Przed wszystkim należy podnieść, iż ze znajdującego się w materiale dowodowym sprawy orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948r. ( opubl. w Monitorze Polskim z dnia [...] kwietnia 1948r. wynika, że przejęcie na własność Państwa przedsiębiorstwa "P." Fabryka P. w B., nastąpiło na podstawie art. 3 ust.l i 5 oraz art. 6 ust.l ustawy z dnia 3 stycznia o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej ( Dz. U. Nr 3, poz. 17) oraz art. 65 ust.l pkt a i § 77 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa ( Dz. U. Nr 16, poz. 62). Powołany przepis art. 3 ust.l cyt. ustawy rozróżniał trzy grupy przedsiębiorstw przeznaczonych do nacjonalizacji, które zostały określone pod lit. A, lit. B i lit. C. Tymczasem w podstawie prawnej omawianego orzeczenia z dnia [...] lutego 1948r. nie podano dokładnie na podstawie, którego przepisu ( litery) nastąpiło przejęcie przedsiębiorstwa. Wypada podnieść, że tryb postępowania przy nacjonalizacji przedsiębiorstw regulowało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa ( Dz. U. Nr 17, poz. 114), które zostało uchylone rozporządzeniem z dnia 30 stycznia 1947r.). Zgodnie z § 2 cyt. rozporządzenia organem właściwym do spraw upaństwowienia były m.in. wojewódzkie komisje do spraw upaństwowienia, które to komisje sporządzały wykazy przedsiębiorstw do nacjonalizacji według grup określonych w art. 3 ust.l cyt. wyżej ustawy. Wykazy te, które powinny być sporządzone w myśl przepisów §§ 17 i 21 rozporządzenia, Przewodniczący Wojewódzkiej Komisji ogłaszał w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym ( § 24 rozporządzenia). Ogłoszenie to powinno zawierać: a) nazwę i przedmiot przedsiębiorstwa; b) miejsce jego położenia; c) powołanie podstawy prawnej przejścia lub przejęcia ze wskazaniem, na czyją rzecz ma przejść własność przedsiębiorstwa; d) w miarę możliwości - imię i nazwisko właściciela lub współwłaścicieli przedsiębiorstwa. Ze znajdującego się w aktach sprawy [...] Dziennika Wojewódzkiego z dnia [...] lipca 1946r. Nr [...] wynika, że pod poz. [...] zostało ogłoszone Zarządzenie Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w B. dotyczące ogłoszenia szóstego wykazu przedsiębiorstw, podlegających przejęciu na własność Państwa, w którym pod poz. 61 wymieniono omawiane przedsiębiorstwo. Jednakże i w tym przypadku, w podstawie prawnej tego zarządzenia, jako podstawę przejęcia omawianego przedsiębiorstwa, wskazano jedynie przepis art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. ( Dz. U. Nr 3, poz. 17). W tej sytuacji należy stwierdzić, że organ nadzoru wbrew obowiązkowi z art. 77 § 1 kpa, nie dość wnikliwie przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie i całkowicie dowolnie uznał, że przejęcie tegoż przedsiębiorstwa zostało dokonane w oparciu o lit. B ust.l art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. Oznacza to, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w pierwszym rzędzie wyjaśnienia będzie wymagała kwestia podstawy prawnej przejęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa, albowiem od tego zależy dalszy tok postępowania w sprawie, a w konsekwencji podjęte przez organ rozstrzygnięcie. Przechodząc do drugiej kwestii - objęcia nacjonalizacją wraz z omawianym przedsiębiorstwem domu mieszkalnego stanowiącego własność byłych jego właścicieli, należy podnieść, że zagadnienie to powinno być przedmiotem odrębnego postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] czerwca 1953r. wydanym na podstawie § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa ( Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm.). którym zatwierdzono protokół zdawczo - odbiorczy z dnia 2 października 195 lr. oraz stwierdzono, że składniki majątkowe objęte protokołem - zdawczo odbiorczym stanowią część składową przedmiotowego przedsiębiorstwa. Wypada podnieść, iż stosownie do treści art. 61 § 1 kpa żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądanie należy do strony, a nie do sfery cennej organu. Ze znajdującego się w aktach sprawy wniosku z dnia 20 maja 1991r. wynika, że wnioskodawcy: I. L., A., M. i M. L.-spadkobiercy po J. L. - byłym współwłaścicielu przedmiotowego przedsiębiorstwa, domagali się nie tylko zwrotu przedsiębiorstwa, ale również domu mieszkalnego, przejętego na własność Państwa wraz ze znacjonalizowanym przedsiębiorstwem. Ponieważ żądanie we wniosku zostało sprecyzowane bardzo ogólnie z powołaniem jedynie orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948r. o przejęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa, to organ administracji mając wątpliwości, co do zakresu przedmiotu żądania, powinien wystąpić o sprecyzowanie jego treści, a czego w niniejszej sprawie nie uczynił. Niezależnie od powyższego, zasadnym jest też zauważyć, że organ nadzoru nie ustalił wszystkich stron postępowania i niezapewnił im udziału w sprawie, czym dopuścił się obrazy art. 61 § 4 kpa i art. 10 § 1 kpa. Całkowicie bowiem pominął spadkobierców po Z. K. - byłym współwłaścicielu wymienionego przedsiębiorstwa. Biorąc powyższe pod uwagę. Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie cyt. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271) - orzekł jak w sentencji.