IV SA 3526/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka Sędziowie asesor WSA Anna Szymańska (spr.) asesor WSA Tomasz Wykowski Protokolant Dominik Niewirowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi B.N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie nieważności decyzji w sprawie przymusowego wykupu nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia [...].09.1998 r. (Nr [...]) Dyrektor Wydziału działający z upoważnienia Wojewody [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] nr [...] z dn. [...].05.1979 r. w sprawie wykupu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej położonej w obrębie Z. miasto D., oznaczonej nr [...] o pow. 1.0533 ha, należącej do B. N. W uzasadnieniu stwierdzono, że decyzją z dn. [...].08.1978 r. Prezydent Miasta D. w oparciu o ustawę z dn. 24.01.1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14 ze zm.) wszczął postępowanie w sprawie przymusowego wykupu ww. nieruchomości, następnie decyzją z dn. [...].05.1979 r. orzekł o wykupie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Obydwie decyzję zostały doręczone stronie, nie zostały natomiast przez nią zaskarżone. Podstawą zaliczenia gospodarstwa B. N. do kategorii wykazującej niski poziom produkcji był protokół lustracji gospodarstwa przeprowadzonej w dn. [...].07.1978 r. Wojewoda stwierdził, że nie dopatrzył się naruszenia prawa przy wydaniu przez Prezydenta decyzji z dn. [...].05.1979 r., skutkującego jej uchyleniem lub stwierdzeniem nieważności. Wskutek wniesionego przez B. N .odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dn. [...].07.2002 r. ([...]) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdził, że decyzja Wojewody jest prawidłowa i znajduje pełne potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym w zakresie podstaw do wykupu nieruchomości. Odnośnie zaś prowadzonego postępowania stwierdzono, że decyzja będąca przedmiotem postępowania została uchylona decyzją Wojewody z dn. [...].08.1981 r., jednakże wskutek wznowienia postępowania tenże sam Wojewoda decyzją z dn. [...].11.1981 r. uchylił swoją decyzję z dn. [...].08.1981 r. i tym samym utrzymał w mocy decyzję Prezydenta z [...].05.1979 r. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. N. wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Ministra oraz decyzji Wojewody [...]z dn. [...],09.1998 r. Skarżąca przede wszystkim podniosła, że złożyła odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dn.[...].11.1981 r., na mocy której wznowiono postępowanie i uchylono decyzję Wojewody [...] z dn. [...]08.1981 r., uchylającą jako nieważną decyzję Prezydenta Miasta D. z dn. [...].05.1979 r. w sprawie przymusowego wykupu nieruchomości. Odwołanie to do dnia składania skargi nie zostało jeszcze rozpoznane przez właściwe organy. Skutkiem zatem nie rozpoznania przez 20 lat odwołania od decyzji wydanej w postępowaniu nieważnościowym będzie bezprzedmiotowość toczącego się obecnie przed Ministrem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta D. z dn. [...] 05.1979 r. W ocenie skarżącej taka sytuacja skutkuje nieważnością zarówno zaskarżonej decyzji Ministra, jak również Wojewody [...]. Przywołano dalej w skardze tezy z orzecznictwa NSA, z których wynika, iż dopóki strona korzysta ze zwykłego toku instancji, to do jego wyczerpania nie powinny być podejmowane nadzwyczajne środki pozainstancyjne, w tym w drodze stwierdzenia nieważności. Oznacza to w konsekwencji, że Wojewoda [...] w tej samej sprawie orzekał już w trybie nadzoru na podstawie art. 156 kpa i już poprzednio stwierdził nieważność decyzji będącej przedmiotem niniejszego postępowania. W tej sytuacji zaskarżona w tym postępowaniu decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dotknięta jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa. Skarżąca ponadto zarzuciła rażące naruszenie przepisów ustawy z dn. 24.01.1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy. Jej zdaniem w ogóle nie było podstaw do wykupu jej nieruchomości w oparciu o powołane przepisy, gdyż bez jej jakiejkolwiek winy - na skutek szkód górniczych, uległa ona trwałemu uszkodzeniu przez osuszenie, wskutek czego przychód z działki uległ zmniejszeniu o 35%, a nadto protokół lustracyjny był sporządzony bez jej udziału i jako "typowa fikcja" nie może być traktowany jako wiarygodny dokument. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, przywołując argumentację zawartą w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek rozstrzygnięcie Sądu zostało oparte na innej podstawie prawnej, niż żądała tego skarżąca. Otóż skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Ministra oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...], tym samym powołała jako podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 145 § 1 pkt 2) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie natomiast składu orzekającego nie sposób podzielić poglądu i wywodów skargi w tym przedmiocie. Sąd zatem wnikliwie rozpoznając całokształt zgromadzonych w sprawie dowodów, mając na uwadze brzmienie art. 134 § 1 cyt. wyżej ustawy, uznał, że brak podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, natomiast niewątpliwie organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Bezspornym w sprawie jest, iż decyzja Prezydenta z dn. [....].05.1979 r. w sprawie przymusowego wykupu nie została zaskarżona w zwykłym trybie instancyjnym. Znajduje to pełne potwierdzenie w aktach, jak również przyznała tę okoliczność skarżąca. Wszelkie zatem toczące się potem postępowania administracyjne mogły mieć wyłącznie charakter postępowań nadzwyczajnych. Abstrahując od poprawności procesowej sformułowań zawartych w decyzjach, należy stwierdzić, iż już 19 sierpnia 1981 r. toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji z [...].05.1979 r. Jako podstawa prawna decyzji uchylającej ww. decyzję został wskazany przepis art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Co prawda sformułowanie zawarte w sentencji decyzji jest nieprawidłowe, bowiem organ winien stwierdzić nieważność decyzji, nie zaś ją uchylać, jednakże nie powinno budzić wątpliwości, iż postępowanie, które zakończyło się tą decyzją, było postępowaniem nieważnościowym, dotyczącym rozstrzygnięcia w sprawie przymusowego wykupu nieruchomości B.N.. Następnie postępowanie to zostało wznowione i decyzja wydana w postępowaniu nieważnościowym została uchylona decyzją z dn. [...].11.1981 r. Przepisy procedury, które zostały naruszone przy wydawaniu tej decyzji, a na które Sąd zwraca uwagę, nie mogą jednak być ocenione w niniejszym postępowaniu. Niemniej jednak, niezależnie od prawidłowości wydanej decyzji, postępowanie nieważnościowe zostało wznowione i wskutek niego decyzja stwierdzająca nieważność została uchylona. A ponieważ decyzja z [...].11.1981 r. została zaskarżona odwołaniem, które do dnia dzisiejszego nie zostało rozpoznane, postępowanie nieważnościowe, wszczęte jeszcze w 1981 r., nadal jest w toku. Dopóki nie zostanie zatem rozpoznane to odwołanie, nie można uznać, iż sprawa została rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną. O ostateczności bowiem decyzji z dn. [...].11.1981 r. wypowie się dopiero organ rozpoznający odwołanie od niej, wniesione przez B. N.. Z tego też powodu Sąd uznał, iż zarzut podnoszony przez skarżącą, iż sprawa nieważności została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną, a to stanowiłoby podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji Ministra na podstawie art. 156 § 1 pkt 3) kpa, nie może być uwzględniony. Niewątpliwie natomiast zarówno Wojewoda [...], jak i Minister dopuścili się naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 §7 kpa. Dysponując pełnym materiałem dowodowym, Wojewoda pominął w swoich rozważaniach fakt wydania decyzji w postępowaniu nieważnościowym oraz decyzji wznawiającej to postępowanie i uchylającej akt wydany poprzednio w postępowaniu nieważnościowym. Niewątpliwie natomiast prowadził postępowanie o stwierdzenie nieważności tej samej decyzji z dn. [...].05.1979 r., która to decyzja była przedmiotem oceny w tym samym trybie w latach 80-tych. Minister natomiast powołał stosowne decyzje w uzasadnieniu, jednakże (dysponując już wiedzą, że zostało wniesione odwołanie od decyzji Wojewody z dn. [...].11.1981 r.) wyprowadził z ich istnienia błędny wniosek. Pomijając bowiem fakt, iż decyzja Wojewody została zaskarżona, a odwołanie nie rozpatrzone, uznał, iż w ten sposób została utrzymana decyzja Prezydenta o przymusowym wykupie. Tymczasem zaś prowadził postępowanie nieważnościowe, pomimo, iż nie zostało zakończone ostatecznie poprzednio wszczęte postępowanie o takim samym charakterze i dotyczące tej samej decyzji. Nie jest natomiast dopuszczalne prowadzenie równolegle dwóch postępowań o stwierdzenie nieważności tej samej decyzji. Gdyby natomiast Minister prawidłowo rozpatrzył cały materiał dowodowy i przeprowadził w uzasadnieniu logiczny wywód, wówczas doszedłby do wniosku, iż Wojewoda prowadził postępowanie nieważnościowe pomimo, iż wcześniej wszczęte nie zostało zakończone. A ponieważ obowiązkiem organu jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, Sąd doszedł do przekonania, iż uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec naruszenia przez organy obydwu instancji zasad prowadzenia postępowania, skutkujących uchyleniem zaskarżonych decyzji, Sąd nie dokonywał oceny orzeczeń pod kątem merytorycznym tj. ustalenia, czy istniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta z [...].05.1979 r. Mając powyższe na uwadze, należało uchylić decyzję organu I i II instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1c) cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). O kosztach nie orzeczono ze względu na brak wniosku o ich zasądzenie.