IV SA 3608/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA T. Kobylecka, Sędziowie NSA J. Linkowski (spr.), Z. Niewiadomski, Protokolant P. Jędrasik, po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2004r. sprawy ze skarg: B. J. i A. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2002r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi na rzecz A. D. kwotę 250 zł (dwieście pięćdziesiąt) oraz na rzecz B. J. kwotę 10 zł (dziesięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania Wnioskiem z dnia 18 maja 200lr. A. D. wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] sierpnia 1950r., którym utrzymano w mocy orzeczenie Starosty Powiatowego w L. z dnia [...] maja 1950r. o przejęciu na własność Państwa zabudowanej nieruchomości o pow. 14 ha 5405 m2 położonej w miejscowości T. gm. J. pow. L. Nieruchomość powyższa stanowiła własność spółki jawnej pn. "Zakłady Włókiennicze [...] w T.". Po rozpatrzeniu tego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał w dniu [...] października 2001r. decyzję nr [...], którą na podstawie art. 105 k.p.a. umorzył postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podmiotem, od którego przejęto ww. nieruchomość była spółka jawna o nazwie "Zakłady Włókiennicze [...] w T.". Przedmiotowa nieruchomość stanowiła majątek spółki jawnej a nie osób fizycznych, wobec czego spadkobiercy wspólników ww. spółki jawnej nie są uprawnieni do domagania się stwierdzenia nieważności ww. orzeczeń nacjonalizacyjnych. Postępowanie z wniosku osoby nieposiadającej legitymacji do skutecznego żądania stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej uznano za bezprzedmiotowe i jako takie umorzono. Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a. złożyli: A. D. - spadkobierczyni W. W. oraz B. J. - spadkobierca A. J. We wnioskach wskazano, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi błędnie przyjął, iż spadkobiercy wspólników ww. spółki jawnej nie są uprawnieni do domagania się stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych, ponieważ majątek spółki jawnej jest w rzeczywistości majątkiem wspólników i wobec tego ich prawni następcy mogą skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej. We wnioskach podniesiono także, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości nie była spółka jawna "Zakłady Włókiennicze [...] w T." lecz W. W. i A. J., co wynika z faktu, że spółka nie została wpisana do rejestru handlowego oraz, że nie prowadziła działalności zarobkowej w większym rozmiarze w rozumieniu art. 75 kodeksu handlowego z 1934r. Po rozpatrzeniu tych wniosków Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2002r. na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. umorzył postępowanie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podmiotem, od którego przejęto ww. nieruchomość położoną w miejscowości T. była spółka jawna o nazwie "Zakłady Włókiennicze [...] w T.". Nieruchomość stanowiła majątek spółki jawnej a nie osób fizycznych. W związku z tym spadkobiercy wspólników ww. spółki jawnej nie byli uprawnieni do domagania się stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, ponieważ znacjonalizowane mienie stanowiło własność spółki nie zaś osób fizycznych będących wspólnikami w tej spółce. Z tych względów wcześniejszą decyzją z dnia [...] października 2001r. umorzono postępowanie, zaś skoro z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpiły te same osoby to również i to postępowanie z art. 127 § 3 k.p.a. należało umorzyć. Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wpłynęły do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargi B. J. i A. D. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji podnosząc argumenty jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący wskazali, że organ naczelny błędnie przyjął, iż spadkobiercy wspólników spółki jawnej nie są uprawnieni do domagania się stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, ponieważ majątek spółki jawnej jest w rzeczywistości majątkiem wspólników i wobec tego ich prawni następcy mogą skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej. Reasumując skarżący podnieśli, że brak było podstaw do przyjęcia, iż nie mieli oni statusu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji i wniósł o nieuwzględnianie wniesionych skarg Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi są uzasadnione, chociaż z innych przyczyn niż w nich wskazano. Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jak też wcześniejsza decyzja tego organu z dnia [...] października 200lr., zostały wydane w postępowaniu wszczętym w związku z wnioskiem A. D. dotyczącym stwierdzenie uiieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] sierpnia 1950r., którym utrzymano w mocy orzeczenie Starosty Powiatowego w L. z dnia [...] maja 1950r. o przejęciu na własność Państwa zabudowanej nieruchomości o pow. 14 ha 5405 m2 położonej w miejscowości T. gm. J. pow. L.. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że osoba, która złożyła wniosek o wszczęcie postępowania, nie ma przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej i dlatego decyzją z dnia [...] października 200lr., wydaną na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył wszczęte postępowanie. Nie ulega wątpliwości, że postępowanie zostało wszczęte na skutek wniosku złożonego przez A. D. i to ona oraz B. J. byli adresatami decyzji organu naczelnego z dnia [...] października 200lr. Stali się więc stronami postępowania w rozumieniu art. 127 § 3 k.p.a., którym przysługuje prawo złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek taki uważany jest za szczególny środek odwoławczy w przypadku wydania decyzji w pierwszej instancji przez organ naczelny (centralny) lub samorządowe kolegium odwoławcze. Zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań. Odpowiednie stosowanie tych przepisów oznacza, że do rozstrzygnięcia wniosku będzie miał wprost zastosowanie art. 138 § 1 k.p.a., zatem powinno ono odpowiadać jego uregulowaniu. Podkreślić należy, że pojęcie strony użyte w art. 61 § 1 i art. 157 § 2 k.p.a. ma inne znaczenie niż pojęcie strony jako podmiotu wnoszącego środek odwoławczy -podmiotu który był adresatem decyzji pierwszej instancji. Przy wszczęciu postępowania w pierwszej instancji organ administracji powinien zbadać, czy występujący z żądaniem może zająć stanowisko strony postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., tzn. czy ma interes prawny wywodzący się z przepisów prawa materialnego. Inna jednak jest sytuacja procesowa, kiedy odwołanie wnosi podmiot, który był uczestnikiem postępowania przed organem pierwszej instancji albo adresatem decyzji wydanej w pierwszej instancji, w której -umarzając postępowanie - zakwestionowano jego przymiot strony (w rozumieniu materialnoprawnym) w sprawie. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie wprowadzają ograniczeń formalnych ani materialnych legitymacji strony do wniesienia odwołania (lub wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), prawo to przysługuje stronie w rozumieniu materialnoprawnym (art. 28 k.p.a.), jak i osobie, do której była adresowana decyzja pierwszej instancji, nawet gdyby nie była ona stroną w znaczeniu materialnoprawnym; osoba ta staje się stroną w znaczeniu formalnoprawnym (procesowym). Umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jest rozstrzygnięciem procesowym i decyzja wydana na tej podstawie kończy sprawę w danej instancji. Pomimo, że organ naczelny w toku postępowania doszedł do przekonania, że skarżący nie mają przymiotu strony do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i na tej podstawie umorzył postępowanie -skarżący mają przymiot strony z wszelkimi tego konsekwencjami, a w szczególności z prawem wniesienia środka odwoławczego od decyzji umarzającej postępowanie. Skoro tak, to tenże organ naczelny nie mógł, po rozpatrzeniu wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonych przez adresatów decyzji pierwszoinstancyjnej, wydać decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. umarzającej szczególne postępowanie odwoławcze z art. 127 § 3 k.p.a. Złożenie wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy obligowało Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do ponownego rozpatrzenia sprawy (od nowa) i wydania rozstrzygnięcia merytorycznego (co do istoty sprawy) albo utrzymującego w mocy swoją decyzję wydaną w pierwszej instancji - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. albo uchylającego tę decyzję i orzekającego co do istoty sprawy (jeżeli wcześniejsze stanowisko uległoby zmianie) na zasadach określonych w art. 138 § 1 pkt 2. Organ naczelny nie może natomiast wydać decyzji umarzającej postępowanie, wywołane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 13 8 § 1 pkt 3 k.p.a., jeżeli środek odwoławczy wniósł adresat decyzji, którą organ naczelny w pierwszej instancji umorzył postępowanie prowadzone w trybie nadzoru z powodu braku przymiotu strony u wnioskodawcy. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).