IV SA 3609/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec Asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.) Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2004 r. sprawy ze skargi Centralnego Ośrodka Badawczo-Rozwojowego [...] "M.“ w P. na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...]sierpnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2002 r.; II. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz Centralnego Ośrodka Badawczo-Rozwojowego [...] "M." w P. 300 (trzysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2002 r., którą to decyzją Minister Gospodarki stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] czerwca 1955 r. (znak: [...]) w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Zakłady Przemysłowe P. i S-ka w P. ul. [...] i [...] w części dotyczącej objęcia nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...] (dawna nazwa: [...] ), objętej księgą wieczystą P., [...], na której częściowo zlokalizowane było przedmiotowe przedsiębiorstwo. Zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...]sierpnia 2003 r. zapadła po rozpatrzeniu wniosku Centralnego Ośrodka Badawczo-Rozwojowego [...] "M." w P. o ponowne rozpatrzenie sprawy (w części wstępnej zaskarżonej decyzji błędnie stwierdza się natomiast, iż zapadła ona "po rozpatrzeniu wniosku radcy prawnego M. P. – pełnomocnika Towarzystwa C. w G."). W motywach zaskarżonej decyzji podniesiono, iż w ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3 poz.17 z późn.zm.) nie było przepisu zezwalającego na przejmowanie przez Państwo mienia, które nie należało do nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Ponadto z obowiązującego ówcześnie art.40 kodeksu handlowego wynika, iż za składnik przedsiębiorstwa można uznać tylko taki składnik majątkowy (w szczególności nieruchomość), który do tego przedsiębiorstwa należy. W związku z powyższym brak było podstawy prawnej do objęcia nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...] (dawna nazwa: [...] ), objętej księgą wieczystą P., [...], orzeczeniem Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] czerwca 1955 r. (znak [...]), wydanym na podstawie §75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, poz.62 z późn.zm.) a zatwierdzającym protokół zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Zakłady Przemysłowe P. i S-ka w P. ul. [...] i [...]. Na wskazanej wyżej nieruchomości wprawdzie częściowo zlokalizowane było przedmiotowe przedsiębiorstwo, niemniej jej właścicielem była osoba trzecia, tj. Towarzystwo C.. W konsekwencji powyższego orzeczenie z dnia [...] czerwca 1955 r. w części dotyczącej nieruchomości należącej do Towarzystwa C. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej nie podzielił argumentacji [...]. "M.", iż Towarzystwo C. w G. nie miało legitymacji do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] czerwca 1955 r. W ocenie organu potwierdza tę legitymację postanowienie Sądu Rejonowego [...] Wydział Gospodarczy z dnia [...] kwietnia 2002 r. o wpisie tego podmiotu do Krajowego Rejestru Sądowego-Rejestru Stowarzyszeń, Innych Organizacji Społecznych i Zawodowych, Fundacji oraz Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej. Skargę na powyższą decyzję złożył Centralny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy [...] "M." w P. . Skarżący podniósł, iż w aktach administracyjnych sprawy nie ma dokumentu potwierdzającego, iż własność nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...] (dawna nazwa: [...] ) przysługiwała Towarzystwu C. w G.. Ponadto Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej bezzasadnie uznał, iż Towarzystwu C. w G. przysługiwała legitymacja do żądania wszczęcia postępowania nadzorczego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] czerwca 1955 r., jak i do wzięcia udziału w tym postępowaniu. Podmiot ten nie jest bowiem kontynuatorem działalności przedwojennego Towarzystwa C. w P. . Co do zasady także roszczenia w odniesieniu do nieruchomości winny być dochodzone przed sądem powszechnym w postępowaniu o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości wynikającego z księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W piśmie procesowym z dnia 12 sierpnia 2004 r. skarżący alternatywnie wniósł o zawieszenie postępowania sądowego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed sądem powszechnym ze skargi o wznowienie postępowania rejestrowego dotyczącego Towarzystwa C. w G. oraz zakończenia czynności podjętych przez Prokuraturę Okręgową w P. w trybie nadzoru a dotyczących fałszowania dokumentów przez osoby reprezentujące Towarzystwo C. w G. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 9 września 2004 r. pełnomocnik Towarzystwa C. w G. złożyła pismo datowane na 4 września 2004 r., w którym podniósł, iż legitymacja Towarzystwa do żądania wszczęcia postępowania nadzorczego nie budzi wątpliwości. Towarzystwo zostało wpisane do Rejestru Stowarzyszeń i Związków Poznańskiego Urzędu Wojewódzkiego w dniu 19 grudnia 1933 r. Po wojnie reaktywowało swoją działalność niemniej zostało w trybie przymusowym zlikwidowane na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] czerwca 1950 r. Nieważność tej decyzji stwierdził prawomocnie Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] listopada 1991 r. Na tej podstawie w 1992 r. Sąd Wojewódzki w [...] wpisał Towarzystwo do rejestru stowarzyszeń pod nr [...]. Wprawdzie w dniu [...] grudnia 1993 r. Sąd Wojewódzki w [...]. wyznaczył dla towarzystwa kuratorów, niemniej wszelkie braki w zakresie obsady organów Towarzystwa zostały usunięte, w następstwie czego dokonano stosownych zmian w rejestrze. Zmieniono także siedzibę Towarzystwa na G.. Towarzystwo prowadzi w dalszym ciągu statutową działalność w oparciu o prawomocny wpis do rejestru stowarzyszeń. Twierdzenia skarżącego oraz Towarzystwa W. co do podrabiania dokumentów czy też wyłudzania nieruchomości są insynuacjami. Wszczęte z doniesień wskazanych wyżej podmiotów postępowanie karne zostało umorzone a skargi o wznowienie postępowań w sprawie rejestracji Towarzystwa odrzucono. Z tej racji zarzuty skarżącego oraz wniosek o zawieszenie postępowania są bezpodstawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargę należało uwzględnić niemniej z innych przyczyn niż wymienione w skardze. Okoliczności te Sąd wziął pod uwagę z urzędu na podstawie art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270). Obie decyzje wydane w postępowaniu nadzorczym należało uchylić albowiem wydano je z naruszeniem przepisów prawa materialnego a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Nietrafnie przyjął organ, iż przepisy ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3 poz.17 z późn.zm.) nie stwarzały podstawy prawnej do przejęcia na własność Państwa także tych składników majątkowych, które wprawdzie znajdowały się w przedsiębiorstwie, niemniej stanowiły własność osób trzecich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela tym samym stanowiska, które zawarto w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2001 r. IV S.A. 2182/99 LEX nr 51226, a na które powołał się organ orzekający w sprawie. Sąd podziela natomiast stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2001 r. I CKN 1350/98 OSNC 2002/3/41, zgodnie z którym przejęcie przedsiębiorstwa na podstawie przepisów ustawy nacjonalizacyjnej obejmowało wszystkie składniki niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania, niezależnie od tego, czyją stanowiły własność. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne od jednak obciążeń i zobowiązań, z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publicznym. Dowód na to, że dane przedsiębiorstwo - z określonymi składnikami - z mocy ustawy o nacjonalizacji przeszło na własność Państwa stanowi orzeczenie właściwego ministra wydane na podstawie § 65 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, poz.62 z późn.zm.), jak również decyzja tego ministra wydana na podstawie § 75a rozporządzenia, zatwierdzająca protokół zdawczo-odbiorczy i ustalająca w związku ze zgłoszonymi zarzutami i uwagami, które składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo-odbiorczym stanowią część składową. Istotną wskazówkę dla właściwego odczytania intencji ustawodawcy odnośnie zakresu składników majątkowych przejmowanych na własność Państwa na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej stanowi §75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., wskazujący jakie elementy powinien zawierać protokół zdawczo-odbiorczy. Stwierdza się tam, iż m.in. protokół ten powinien zawierać dokładny opis przedsiębiorstwa z wyszczególnieniem wszystkich jego składników majątkowych oraz opisem urządzeń technicznych przedsiębiorstwa. O ile do składników majątkowych przedsiębiorstwa włączone zostały przed dniem wejścia w życie ustawy składniki majątkowe innego przedsiębiorstwa lub stanowiące własność osoby nie podpadającej pod przepis art. 2 ust. 1 i 3 ustawy, należy o tym uczynić odpowiednią wzmiankę w protokóle zdawczo-odbiorczym. Wzmianka ta winna zawierać szczegółowe wymienienie składników majątkowych, ich opis oraz wskazanie, skąd, kiedy i na jakiej zasadzie składniki te zostały do przedsiębiorstwa włączone. Właściciele tych składników majątkowych otrzymują odszkodowanie na tych samych zasadach, co wierzyciele przedsiębiorstwa (art. 6 ust. 2 ustawy). Właściciele ci mają przy tym prawo do wzięcia udziału w sporządzaniu protokołu zdawczo-odbiorczego. Oczywistym jest zatem, iż ustawodawcy chodziło o przejęcie z mocy samego prawa całego majątku przedsiębiorstwa, bez wyłączenia jakichkolwiek obiektów stanowiących składniki przedsiębiorstwa w momencie przejścia i bez względu na to, czyją są własnością. Przejęcie to obejmowało wszystkie składniki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa, niezależnie od tego, czyją stanowiły własność. Na użytek ustawy nacjonalizacyjnej ustawodawca posłużył się zatem pojęciem "przedsiębiorstwo" w znaczeniu szerszym aniżeli wynikające z art. 40 k.h. Z punktu widzenia wykładni ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. regulacja zawarta w k.h. nie ma zatem rozstrzygającego znaczenia. Błędnie zatem uznał w pierwszej decyzji Minister Gospodarki a w drugiej Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, iż wystarczającą przesłanką do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] czerwca 1955 r. (znak: [...]) w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Zakłady Przemysłowe P. i S-ka w P. ul. [...] i [...] w części dotyczącej objęcia nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...] (dawna nazwa: [...] ), objętej księgą wieczystą P., [...], jest sam fakt, iż nieruchomość ta stanowiła własność osoby trzeciej. Właściwym przedmiotem badania winno być bowiem to, czy nieruchomość tę można uznać za "włączoną do składników przedsiębiorstwa przed dniem wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej". Sąd nie podziela argumentacji skarżącego, iż roszczenia związane z ewentualnym niezgodnym z prawem przejęciem nieruchomości na własność Państwa można podnosić wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż orzeczenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] czerwca 1955 r. jest orzeczeniem administracyjnym, którego legalność może być oceniania na podstawie art.156-159 k.p.a. Skarżący nie przedstawił także przekonujących argumentów na rzecz tezy, iż Towarzystwo C. w G. nie było legitymowane do żądania wszczęcia postępowania nadzorczego. Niemniej jednak należy wskazać, iż organ orzekający w sprawie nie dołożył należytej staranności w zakresie przejrzystego wyjaśnienia tej kwestii. O legitymacji Towarzystwa C. w G. do wzięcia udziału w postępowaniu administracyjnym ma świadczyć fakt, iż jest ono tym stowarzyszeniem, które było właścicielem nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...]. W ocenie Sądu zgromadzone w aktach administracyjnych dokumenty czynią taki wniosek prawdopodobnym, niemniej przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien usunąć istniejące w tym zakresie niejasności. W aktach administracyjnych i sądowych znajdują się następujące dokumenty urzędowe stwierdzające status Towarzystwa: wypis z rejestru stowarzyszeń z dnia 13 września 1992 r., odpis postanowienia Sądu Wojewódzkiego w [...]. z dnia [...] sierpnia 1998 r. o zmianie wpisu w rejestrze stowarzyszeń, odpis postanowienia z dnia z dnia [...] kwietnia 2002 r. o wpisaniu Towarzystwa do Krajowego Rejestru Sądowego-Rejestru Stowarzyszeń, Innych Organizacji Społecznych i Zawodowych, Fundacji Oraz Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej oraz Rejestru Przedsiębiorców, odpis Krajowego Rejestru Sądowego na dzień 30 lipca 2004 r. Z dwóch ostatnich dokumentów wynika, iż Towarzystwo działa na podstawie statutu z dnia 19 grudnia 1933 r., późnej zmienianego (z wyjaśnień pełnomocnika Towarzystwa złożonych w piśmie z dnia 4 września 2004 r. wynika jednakże, iż data 19 grudnia 1933 to nie data uchwalenia statutu a data rejestracji Towarzystwa, co potwierdza także wypis z dnia 13 września 1992 r.). Stwierdzenie faktu, iż Towarzystwo istniało już w okresie przedwojennym nie jest jednakże równoznaczne z wykazaniem, iż Towarzystwo to jest podmiotem wymienionym w Załączniku nr 3 do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 11 listopada 1949 r., zawierającym wykaz nieruchomości będących własnością osób trzecich według stanu na 30 kwietnia 1948 r., tj. "Towarzystwem C. przy ulicy [...]" (załącznik nie zawiera żadnych danych rejestrowych). Formalnie rzecz ujmując na podstawie żadnego z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie można stwierdzić aby w dacie przejmowania nieruchomości na własność Państwa Towarzystwo C. , które obecnie ma siedzibę w G. (zgodnie ze zmianą statutu wpisaną do rejestru stowarzyszeń Sądu Wojewódzkiego w [...]. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 1998 r.) miało swoją siedzibę w P. przy ulicy [...]. Uchybieniem organu jest zaniechanie zobowiązania wnioskodawcy co najmniej do przedłożenia statutu Towarzystwa w brzmieniu obowiązującym w dacie przejęcia nieruchomości na własność Państwa (jak też statutu obowiązującego obecnie), czy też odpisu rejestru stowarzyszeń z tego okresu. Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, iż istnieje konieczność załączenia do akt odpisu księgi wieczystej [...]. Nie można bowiem zgodzić się z organem, iż wypisem takim jest wskazany wyżej załącznik do protokołu zdawczo-odbiorczego. Sąd nie podziela także zarzutu skarżącego, iż udziału w postępowaniu nie zapewniono organowi umocowanemu do reprezentowania Skarbu Państwa w sprawach dotyczących nieruchomości Skarbu Państwa położonych w P. . Niewątpliwie właścicielem kluczowej dla sprawy nieruchomości jest Skarb Państwa (odpis z KW [...] z [...] lipca 2001 r.) a użytkownikiem wieczystym skarżący. Reprezentantem Skarbu Państwa w zakresie wskazanym powyżej jest zatem Prezydent Miasta P., wykonujący funkcję starosty (art.92 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym – Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 z późn.zm. - w związku z art.11 i 23 ust.1 pkt 8 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz.543 z późn.zm.). W związku z powyższym należy zauważyć, iż organ orzekający w postępowaniu nadzorczym zawiadomił o wszczęciu postępowania Urząd Miasta P., tj. jednostkę pomocniczą Prezydenta Miasta P. (doręczono jej także odpisy decyzji z dnia [...] października 2002 r. i [...] sierpnia 2003 r.). Nieprawidłowości można upatrywać jedynie w tym, iż wszystkie te pisma skierowano do Wydziału Działalności Gospodarczej Urzędu Miasta (uzasadnionym jest przypuszczenie, iż akurat ta komórka ta nie jest umocowana w sprawach dotyczących administrowaniem nieruchomościami Skarbu Państwa położonymi na terenie P.). Skutki nieprecyzyjnego skierowania korespondencji komórka ta winna była jednakże usunąć w drodze przekazania jej komórce właściwej. Niemniej kwestie prawidłowego kierowania pism winien jednak wziąć pod uwagę organ orzekający przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 par.1 pkt 1 lit.a, art.152 oraz art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) w związku z art.97 ust.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271).