IV SA 3848/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka (spr.) Sędziowie asesor WSA Wanda Zielińska-Baran asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2004 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego J. K. kwotę 150 (sto pięćdziesiąt) złotych zwrotu kosztów sądowych. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. po rozpatrzeniu wniosku J. K. o stwierdzenie nieważności decyzji Wiceprezydenta Miasta S. z dnia [...] maja 1980 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, w zamian za rentę, gospodarstwa rolnego położonego w Z. o pow. 5 683 m², stanowiącego własność A. B. powołując się na art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i 157 § 1 kpa odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że jako podstawę prawną przejęcia gospodarstwa organ powołał art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Przepis ten stanowi, że "w razie braku następców lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo". A. B. wystąpiła w dniu 2 maja 1980 r. z wnioskiem o przejęcie na rzecz Skarbu Państwa za rentę rolniczą działki nr [...] położonej w dzielnicy Z., którą nabyła orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1958 r. nr [...] o nadaniu nieruchomości na własność i o ustaleniu ceny nabycia, wydanym na podstawie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o zawłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i sądownictwem rolnym. Według zapisu w KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w S. jedyną właścicielką działki [...] jest A. B.. Mogła więc starać się o przekazanie należącej do niej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę rolniczą. Podniesiony we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] maja 1980 r. zarzut, że gospodarstwo stanowiło współwłasność małżonków B. i A. B. nie mogła nim rozporządzać sama bez zgody współmałżonka B. nie znajduje potwierdzenia w zebranych dowodach. Przejęcie więc nieruchomości nastąpiło w zgodzie z wówczas obowiązującym prawem i organ nie znajduje przyczyny wymienionej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, której istnienie jest konieczne do stwierdzenia nieważności decyzji. Odwołanie od decyzji wnieśli J. K. i J. K.. W odwołaniach podnoszą, że działka nr [...] przejęta na własność Skarbu Państwa była nie tylko własnością A. B. i z tego powodu nie mogła nią samodzielnie rozporządzać. Nieruchomość przy ul. [...] i [...] w J. małżonkowie B. nabyli na własność umową od F. Z.. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. po rozpatrzeniu odwołań utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, ze rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe i znajduje oparcie w materiale dowodowym. O tym, że A. B. była jedyną właścicielką gospodarstwa przejętego na rzecz Skarbu Państwa świadczy orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...].06.1958 r. o nadaniu nieruchomości na własność A. B. oraz wpis w księdze wieczystej . Obowiązujące w dacie wydania decyzji przepisy ustawy z dnia 27.10.1977 r. przewidywały w art. 53 możliwość przejęcia przez Państwo na wniosek rolnika odpłatnie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa w całości lub części, jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty. Przepis powyższy, a nie art. 45 ma w ocenie organu zastosowanie w sprawie niniejszej. Nie ma więc podstaw do kwestionowania legalności stanowiska Wojewody, który uznał, że przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło z zachowaniem obowiązującego wówczas prawa. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł J. K.. W skardze zarzuca naruszenie przepisów ustawy z dnia 27.10.1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin oraz art. 140 k.c. W uzasadnieniu zarzutu podnosi te same okoliczności co w odwołaniu, że przedmiotowe gospodarstwo stanowiło współwłasność A. i B. małżonków B. i że nabyli go umową od F. Z. Nie ujawnienie w KW B. B. jako współwłaściciela nieruchomości nr [...] wobec istnienia innych dowodów nie może przesądzać o tym, że tylko A. B. była jej właścicielką. Wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Podstawą prawną orzeczenia z dnia [...].05.1980 r., którego stwierdzenia nieważności domaga się skarżący J. K. stanowi art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32 poz. 140). Zgodnie z brzmieniem tego przepisu w razie braku następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo. Dla zastosowania tego przepisu niezbędne więc było spełnienie wskazanych w nim przesłanek. Wniosek o przejęciu gospodarstwa rolnego musiał pochodzić od rolnika, to jest osoby, która była właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 0,5 ha gruntów rolnych i leśnych (art. 75 § 1 pkt 1 cyt. ustawy), a ponadto należało wykazać, że brak jest następców prawnych lub, że następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa albo odmawia jego przejęcia. W przedmiotowej sprawie A. B. we wniosku z dnia 2.05.1980 r. podała, że chce przekazać za rentę na rzecz Skarbu Państwa działkę nr [...] tj. [...] położoną w dzielnicy Z., którą nabyła na podstawie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. nr [...]. Z treści wskazanego we wniosku orzeczenia wynika, że A. B. aktem nadania nabyła nieruchomość o powierzchni 7016 m² położoną w J. pow. B.. W dacie złożenia wniosku o przejęcie nieruchomość ta według wpisu w KW miała powierzchnię 5015 m². A. B. aktem notarialnym z dnia 17.02.1960 r. podarowała córce i zięciowi małżonkom K. działkę o powierzchni 2001 m² oznaczoną nr [...], a pochodzącą z podziału działki [...]. Zatem działka o powierzchni 5015 m² mogła być przez organ rozważana jako przedmiot przejęcia na rzecz Skarbu Państwa. Decyzją z dnia [...].05.1980 r. przejęto na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni 5683 m². Z treści decyzji w pkt 2 wynika, że z przekazanego gospodarstwa zostały wyłączone budynki, gdyż wnioskodawca nie zrzekł się praw do lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych. Przejęto zatem na rzecz Skarbu Państwa również działkę, na której były zlokalizowane dom i zabudowania gospodarcze co oznacza, że przejęto całe gospodarstwo rolne. Zebrane w sprawie dowody wskazują, że małżonkowie B. aktem notarialnym z [...].12.1965 r. i [...].02.1966 r. nabyli działkę budowlaną o powierzchni 1100 m² przy ul. [...]. Działka ta stanowiła ich współwłasność i według projektu planu miała być zabudowana. Pismo Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami w S. z dnia [..].09.2000 r. zawiera informację, że przejęte przez Państwo gospodarstwo rolne A. B. stanowi obecnie działkę nr [...] pow. 727 m² i nr [...] o pow. 4956 m². Obecny na rozprawie skarżący wyjaśnił przed sądem, że zamieszkuje z rodziną na działce [...] i jest to działka nabyta przez A. i B. B. od F. Z.. Oznacza to, że kwestionowanym orzeczeniem przejęto na Skarb Państwa nie tylko nieruchomość nabytą przez A. B. w drodze aktu nadania, ale i działkę będącą współwłasnością małżonków B. nie wymienioną we wniosku o przejęcie z dnia 2.05.1980 r. W dacie złożenia wniosku, B. B. nie żył, pozostali jego następcy prawni. Okoliczności powyższe nie były w ogóle rozważane przez orzekające organy, które wbrew istniejącym w sprawie dowodom przyjęły, że nieruchomość o powierzchni 5683 m² stanowiła jedynie własność A. B.. Nie zostało też niczym wykazane, że zaistniały w sprawie wszystkie przesłanki o jakich mowa w art. 45 cyt. ustawy. Akty stanu cywilnego wskazują, że A. B. miała następców prawnych (córki), a skarżącym jest jej wnuk. Organy nie zajęły też stanowiska, czy wobec treści wniosku o przejęcie tylko nieruchomości nabytej od Skarbu Państwa możliwe było przejęcie całego gospodarstwa rolnego z wyłączeniem zabudowań, zwłaszcza, że działka przy ul. [...] stanowiła współwłasność. Nie wzięto też pod uwagę, że art. 45 wskazany w podstawie prawnej orzeczenia o przejęciu dopuszczał w określonych warunkach przejęcie przez Państwo całego gospodarstwa, a nie jego części. Stanowisko organu odwoławczego, że do ustaleń faktycznych w sprawie ma zastosowanie art. 53 cyt ustawy, a nie 45, nie zostało wykazane. Przepis ten dopuszczał przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości w całości lub części wchodzących w skład gospodarstwa rolnego na wniosek właściciela gospodarstwa odpłatnie, jeżeli właściciel nie spełniał warunków do uzyskania emerytury lub renty. Ustawa wyraźnie stanowi o przejęciu przez Państwo gospodarstwa rolnego za emeryturę, rentę lub odpłatnie, a z kwestionowanej decyzji wynika, że było to przejęcie nieodpłatne. Decyzja o przejęciu stanowiła wniosek o przyznanie emerytury lub renty. Rozważania powyższe wskazują, że z naruszeniem przepisów art. 7, 77 kpa organy nie wyjaśniły wszystkich okoliczności sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Mając na uwadze powyższe należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 kpa w zw. Z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzec jak w sentencji.