IV SA 3899/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Flasińska Sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.) Asesor WSA Wanda Zielińska - Baran Protokolant Dominik Niewirowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2005 r. sprawy ze skargi I.W. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa - oddala skargę - Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 lipca 2002 r. w sprawie IV S.A. 2777/01 uchylił decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2001 r. utrzymującą w mocy decyzję z [...] czerwca 2000 r. stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w B. przy ul. [...] ( poprzednio ul. [...]) objętej [...] należącej do p. J i H. W.. Sąd stwierdził w uzasadnieniu tego wyroku, że w toku postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania decyzji z [...] czerwca 2000 r. wystąpiło istotne naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym przez niezawiniony przez stronę brak jej czynnego udziału w tymże postępowaniu oraz błędne określenie trybu wzruszenia przedmiotowej decyzji poprzez wybór trybu zwykłego (wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy) nie zaś właściwego w tej sprawie trybu nadzoru. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2003 Minister Finansów wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r. Wobec złożenia przez I. W. wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2000 r. wznowione postępowanie zostało zawieszone. Po rozpoznaniu wniosku I.W. o stwierdzenie nieważności decyzji - Minister Finansów - decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez ten organ z dnia [...].06.2003 r. Na skutek złożonego przez I. W. wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy -decyzją z dnia [...] września 2003 r.- Minister Finansów utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2003 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy odniósł się do zarzutów odwołującego się zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i ocenił je jako nieuzasadnione. Podał też, że kontrolowana decyzja nie jest dotknięta żadną z wad wymienionych w art. 156§1 kpa. Podstawą wydania decyzji z dnia [...].1.2000 r. był art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych ( Dz.U. nr 12 poz. 65) w zw. z Układem zawartym pomiędzy Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a PRL dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych. Art. 5 ust. 2 tej ustawy stanowi, że ustawa ta ma również zastosowanie do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych zawartych przed ogłoszeniem ustawy. Powyższe przesądza - w ocenie organu orzekającego - o niesłuszności zarzutu naruszenia zasady lex retro non agit. Co do zarzutu, że Skarb Państwa faktycznie nie władał przedmiotową nieruchomością a zatem brak podstaw do ujawnienia prawa własności przedmiotowej nieruchomości po stronie Skarbu Państwa to organ przyjął, że podniesione kwestie pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Państwo Polskie stało się właścicielem tej nieruchomości najpóźniej w dniu wejścia w życie tego Układu natomiast objęcie nieruchomości we władanie jest prawem a nie obowiązkiem właściciela. Niedokonanie tych czynności nie uszczupliło praw właścicielskich Skarbu Państwa względem nieruchomości. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ wskazał, że przejście prawa własności na rzecz Skarbu Państwa następowało w dniu wejścia w życie Układu, decyzja miała jedynie charakter deklaratywny. Nie ma zastosowania w ocenie organu naczelnego w niniejszej sprawie przepis art. 4 polsko amerykańskiego układu indemnizacyjnego. J. i H. W. złożyli do Amerykańskiej Komisji Odszkodowawczej wniosek o przyznanie im odszkodowania za utracone w Polsce mienie a Amerykańska Komisja Odszkodowawcza im to odszkodowanie przyznała; w tym momencie roszczenie zostało uznane i załatwione pozytywnie przez władze amerykańskie. Przepis art. 4 Układu ma zastosowanie gdy do władz polskich zgłosi się obywatel amerykański, który utracił mienie znajdujące się w Polsce i z tego tytułu żąda wypłaty odszkodowania. Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2003 r. wniósł I.W. żądając stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji Ministra Finansów oraz stwierdzającej przejście nieruchomości stanowiącej własność skarżącego na rzecz Skarbu Państwa. W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem: - przepisu art. 156§1 kpa oraz przepisów prawa cywilnego dotyczących prawa własności poprzez ustalenie, że właściciel nieruchomości utracił prawo własności nieruchomości położonej w B. przy ul. [...] w związku z przyjęciem, że zgodnie z treścią ustawy z 9 kwietnia 1968 r. i aktami poprzedzającymi Układu indemnizacyjnego i złożonym oświadczeniem przed Amerykańską Komisję Odszkodowawczą właściciel nieruchomości traci prawo własności nieruchomości; - prawa lokalowego z 30 stycznia 1959 r. i prawa spadkowego poprzez przyjęcie, że ważne jest oświadczenie I.W. złożone przed Komisją Rozliczeniową Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych w sytuacji gdy w dacie złożenia oświadczenia skarżący nie był osobą uprawnioną do złożenia tegoż oświadczenia. - Przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów ...w szczególności art. 1 i 5 ust. 2 poprzez niezastosowanie zasady lex retro non agit. - przepisu art. 4 układu indemnizacyjnego poprzez niezastosowanie w niniejszej sprawie postanowień powołanego art. i nieprzekazania przez Rząd Polski Rządowi Stanów Zjednoczonych roszczeń skarżącego- obywatela amerykańskiego. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i odniósł się do poszczególnych zarzutów zawartych w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 97§1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga nie jest uzasadniona. Należy podnieść na wstępie, że zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...] lipca 2003 r. zostały wydane w postępowaniu nieważnościowym. Postępowanie wszczynane na podstawie art. 156 §1 kpa jest jednym z postępowań nadzwyczajnych dających możliwość wzruszenia decyzji ostatecznych. W ramach tego postępowania podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji stanowią jedynie przesłanki ściśle określone w art. 156§1 kpa, żadne inne okoliczności nie mogą być brane pod uwagę. Jedną z przesłanek nieważności decyzji jest rażące naruszenie prawa (art. 156§1 pkt2 kpa), które ma miejsce wówczas gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Podstawy stwierdzenia nieważności muszą być ściśle określone w decyzji. Należy mieć na uwadze, że prowadzone w trybie nadzoru postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie ma na celu ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy a jedynie wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności z prawem obowiązującym w dacie wydawania kontrolowanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 1987 r., IV SA 1062/86, ONSA 1987 r., nr 1, poz. 35 oraz z dnia 28 maja 1985 r., I SA 89/85, GAP 1987, nr 23, s. 43). Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy należy wskazać, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kontrolowana w postępowaniu administracyjnym decyzja z dnia 29.06.2000 r. została wydana na podstawie art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. ( Dz.U. nr12 poz. 65). Art. 1 tej ustawy reguluje zakres stosowania ustawy i wskazuje, że ma ona m.in. zastosowanie do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Art. 2 tej ustawy określa podstawę wpisu do księgi wieczystej, którą stanowi decyzja Ministra Finansów a wg art. 5 ust.2 przepisy te mają zastosowanie również do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów zawartych przed ogłoszeniem ustawy. Przepisy w/w ustawy nie wskazują wprawdzie przesłanek jakie muszą być spełnione do wydania decyzji przez Ministra Finansów jednakże Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17.05.1999r. wydanym w składzie 7 sędziów (OSA 2/98 ) dokonał wykładni tych przepisów stając na stanowisku, że Układ był umową międzynarodową w rozumieniu przepisów wskazanej wyżej ustawy i podstawą przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania do Amerykańskiej Komisji Odszkodowawczej a Komisja ta przyznała mu odszkodowanie.(tak też wyrok NSA z 5 maja 2004 r. OSK 154/04) Z akt postępowania wynika, że I. W. złożył stosowny wniosek do Amerykańskiej Komisji Odszkodowawczej, a ta przyznała mu odszkodowanie . Wbrew zarzutowi zawartemu w skardze skarżący był osobą uprawnioną do złożenia takiego wniosku. Jak bowiem wynika z treści postanowienia z dnia [...] października 2001 r. Sądu Rejonowego w B. ( [...]) J. i H. W. - rodzice skarżącego, na rzecz których wpisane było w księdze wieczystej prawo własności nieruchomości- zostali uznani za zmarłych z dniem [...] maja 1946 r. Z tą datą zatem nastąpiło otwarcie spadku po w/w, który nabył skarżący. Wniosek o przyznanie odszkodowania został przez niego złożony 23.09.1961 r. W tej dacie był zatem osobą uprawnioną do złożenia takiego wniosku. Nie może też ujść uwadze, że wraz z wnioskiem o przyznanie odszkodowania I. W. dokonał cesji, mocą której "zrzekł się na rzecz Rządu Polskiego wszystkich swoich praw tytułów prawnych do mienia i udziałów w mieniu, za które zostało mu przyznane odszkodowanie". Treść decyzji przyznającej odszkodowanie przez Amerykańską Komisję Odszkodowawczą jednoznacznie wskazuje, że odszkodowanie to przyznano za utratę nieruchomości a nie tylko za ograniczenia w jej użytkowaniu w związku z wejściem w życie ustawy - Prawo lokalowe. Komisja wskazała wszak, że wartość odszkodowania została ustalona na podstawie raportu sporządzonego "na podstawie wartości podobnych nieruchomości w Polsce". Jako nieuzasadniony należy zatem uznać zarzut naruszenia przepisów prawa lokalowego z dnia 30.01.1959. Wymaga przy tym podkreślenia, że skarżący nie skonkretyzował zarzutu w tej części a Sąd z urzędu nie dopatrzył się naruszenia prawa w tym zakresie. Sąd nie podzielił stanowiska reprezentowanego przez skarżącego, że kontrolowana decyzja została podjęta z naruszeniem zasady retroakcji. Ustawa z dnia 9.04.1968 r. miała na celu wykonanie układów indemnizacyjnych i odnosiła się do stanów faktycznych, które w dacie jej wejścia w życie już istniały. Dlatego też wydawane przez Ministra Finansów decyzje- w trybie art. 2 omaw. ustawy miały charakter deklaratywny, nie tworzyły nowych porządków prawnych. I wreszcie niezasadny jest zarzut naruszenia art. 4 układu indemnizacyjnego. Zgodnie z treścią tego przepisu Rząd Stanów Zjednoczonych nie będzie przedstawiał Rządowi Polskiemu ani nie będzie popierał roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych do Rządu Polskiego, o których mowa w art. I układu. W przypadku gdyby takie roszczenie zostało bezpośrednio złożone przez obywatela Stanów Zjednoczonych Rządowi Polskiemu Rząd Polski przekaże je Rządowi Stanów Zjednoczonych. Nawet jeśli - jak twierdzi skarżący - ustalone odszkodowanie nie zostało mu w pełni wypłacone to pozostaje to bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Istotne jest bowiem to czy odszkodowanie to zostało przyznane. Roszczenie o wypłatę odszkodowania osoby uprawnione mogą składać jedynie do Rządu Amerykańskiego. Warunek zawarty w cesji, że "zrzeczenie się i przekazanie nie jest skuteczne do czasu całkowitego wykonania przez Rząd Polski obowiązku zapłaty Rządowi Stanów Zjednoczonych kwoty 40 000 000 $(...)" został spełniony -Strona Polska przekazała Rządowi USA całą umówioną kwotę. Reasumując powyższe: decyzja Ministra Finansów utrzymująca w mocy własną decyzje odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2000 r. nie narusza prawa. Wymaga podkreślenia, że dla stwierdzenia, że kontrolowana decyzja dotknięta jest wadą nieważności wymagane byłoby stwierdzenie nie tylko naruszenia prawa ale i jego kwalifikowanej postaci tj. rażącego naruszenia. Żaden z zarzutów przedstawionych w skardze nie zasługuje na uwzględnienie a Sąd z urzędu nie stwierdził naruszenia prawa, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Tym bardziej zatem nie stwierdził takiego naruszenia, które miałoby charakter rażący w rozumieniu art. 156§1 pkt. 2 kpa. Wobec bezzasadności skargi podlega ona oddaleniu. Z tych wszystkich względów na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz. 1270 ) Sąd orzekł jak w sentencji