IV SA 3980/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec Sędziowie Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.) Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska Protokolant Agata Krysztofiak po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2004 r. sprawy ze skargi M. K. i J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia, czy nieruchomość podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. K. 100 zł (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania sadowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2003 r. znak: [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2001 r. stwierdzającą, że nieruchomość ziemska położona w B., W., P., R., S. wraz z zespołem zamkowo-parkowym w D., o łącznej powierzchni 1436,41 ha, stanowiąca własność K. K. - podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że podziela stanowisko Wojewody [...], iż zespół zamkowo-parkowy w D. o pow. 7 ha stanowił część składową majątku ziemskiego o obszarze łącznym 1436,41 ha, stanowiącego własność K. K. Podniósł, że skarżący - M. K. i R. K., spadkobiercy K. K. kwestionują jedynie zasadność przejęcia na cele reformy rolnej zamku w D. oraz otaczającego go parku, który ich zdaniem nie mógł w żaden sposób służyć celom reformy rolnej. Organ odwoławczy analizując treść art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wskazał, że zasadniczym celem reformy rolnej było stworzenie nowych i powiększenie istniejących gospodarstw rolnych, jednak nie był to jedyny cel reformy rolnej. Przejęciu podlegały nie tylko nieruchomości o charakterze rolniczym, na co zdaniem organu wskazuje art. 15 dekretu, w myśl którego część przejętych gruntów mogła być wyłączona z podziału na gospodarstwa rolne, między innymi w celu rozbudowy miast i innych ważnych zadań użyteczności publicznej. Żaden przepis nie wskazuje, aby obiekty takie jak zamki, zespoły dworsko-parkowe podlegały wyłączeniu spod działania przepisu art. 2 ust. 1 lit. e, jeżeli wchodziły w skład majątku ziemskiego o powierzchni ogólnej powyżej 100 ha lub powyżej 50 ha użytków rolnych i stanowiły własność tego samego podmiotu prawnego, co majątek ziemski. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnieśli M. K. i E. K., wnosząc o jej uchylenie. Skarżący zarzucili: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2 oraz art. 2 ust. 1 lit.e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego niewłaściwą interpretację, * naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nie przeprowadzenie niezbędnych dowodów w sprawie, w tym dowodu z przesłuchania stron, brak uzasadnienia faktycznego decyzji, nie rozpoznanie zarzutów odwołania (art. 7 kpa, 107 § 3 kpa), * naruszenie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) przez wydanie orzeczenia dotyczącego całości nieruchomości, podczas gdy wniosek dotyczył tylko jej części. W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że zespół pałacowo-parkowy w D. nie nadawał się na realizację żadnego z celów reformy rolnej, wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zaś w toku postępowania administracyjnego nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w szczególności nie zostało rozstrzygnięte, czy pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym w D. a resztą nieruchomości istniał związek funkcjonalny, co jest niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto rozstrzygnięcie dotyczy całości majątku, a nie jego części, co jest niedopuszczalne w świetle § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), bowiem w tym zakresie decydujący jest wniosek stron i organ administracji ma obowiązek rozstrzygać w granicach wniosku. W toku postępowania sądowego zmarł skarżący R. K., a jego spadkobiercami, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dnia [...] lipca 2004 r. sygn. [....] zostali M. K. i J. K., która poparła skargę. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Podniósł ponadto, że przeprowadzone postępowanie administracyjne wykazało, że zespół zamkowo-parkowy w D. był powiązany z całym majątkiem ziemskim, gdyż stanowił miejsce zamieszkania właściciela majątku czyli tzw. ośrodek majątku, który pozostawał w funkcjonalnej łączności z całym majątkiem ziemskim. Powiązanie to wypełnia przesłankę art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, ponieważ stanowił on własność tej samej osoby fizycznej. Nie było możliwe wyłączenie z przejęcia zespołu zamkowo-parkowego ani pod względem prawnym, ani faktycznym, ponieważ stosownie do art. 17 dekretu wywłaszczeni właściciele lub współwłaściciele nieruchomości ziemskich mogli otrzymać samodzielne gospodarstwa rolne poza obrębem powiatu, w którym znajdował się wywłaszczony majątek. Ponieważ zamek wraz z parkiem w D. wchodził w skład wielkiej własności K. K., dlatego przechodził wraz z całym majątkiem ziemskim na cele reformy rolnej. Wojewódzki Sącf Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Rozważając zarzuty skargi Sąd uznał, że sprawa nie została wyjaśniona w stopniu umożliwiającym jej rozstrzygnięcie zgodne z prawem. Zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Organy orzekające w sprawie nie poczyniły bowiem ustaleń mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przede wszystkim nie wyjaśniono, jakich działek dotyczył wniosek skarżących. Argumenty zawarte w decyzji świadczą, że organy obu instancji oceniały, czy działaniu przepisów dekretu podlegały wszystkie dobra ziemskie należące do K.K., których powierzchnię przyjęto "dla potrzeb niniejszego postępowania" mimo, że organ odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wniosek dotyczy zespołu pałacowo-parkowego. Zauważyć należy, że w aktach sprawy znajdują się trzy wnioski M. K. i R. K. opatrzone datą 31 maja 2001 r., które wpłynęły do organu 7, 18 i 21 czerwca 2001 r., w których odmiennie określili oni nieruchomość, która ich zdaniem nie podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej. Z żadnego z nich jednak nie wynika, że dotyczy on całego majątku K. K.. Nie ulega zatem żadnej wątpliwości, że organ winien był dokładnie wyjaśnić co jest przedmiotem sprawy, gdyż od tego zależało postępowanie organu administracji. Powinność dokładnego wyjaśnienia treści żądania strony wynika z ciążącego na organie administracji z mocy art. 7 kpa obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. W sprawie niniejszej niewyjaśnienie tej okoliczności ma znaczenie dla oceny legalności wydanej decyzji, bowiem jak wynika z treści § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), postępowanie w trybie przepisów tego rozporządzenia jest postępowaniem wnioskowym, a zatem orzekanie na podstawie tych przepisów w kwestiach dotyczących majątku nie objętego żądaniem wniosku musi być oceniane jako niedopuszczalne działanie organu administracji z urzędu. W tej sytuacji organ odwoławczy utrzymując w mocy rozstrzygnięcie Wojewody z dnia [...].XII.2001 r. stwierdzające, że "nieruchomość ziemska położona w B., W., P., R., S. wraz z zespołem zamkowo-parkowym w D., o łącznej powierzchni 1436,41 ha", stanowiąca własność K.K. - podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - nie powinien mieć wątpliwości co do tego, czy decyzja organu I instancji wykracza poza żądanie wniosku (a jeśli je miał - powinien dokonać stosownych wyjaśnień). W tych okolicznościach uznać należało, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z istotnym naruszeniem przepisów prawa procesowego, uzasadniającym na podstawie art. 145 § 1 pkt lc uchylenie tych decyzji. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt lc ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzekł jak w wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 cyt. ustawy.