IV SA 4224/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec /spr./, Sędziowie sędzia NSA Otylia Wierzbicka, sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant Anna Nader, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi W. B. i I. spółka z o.o. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2003 r. nr [...] w przedmiocie przejścia mienia na rzecz Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję. 2. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. 3. zasądza od Ministra Finansów na rzecz W. B. kwotę 10 (dziesięć) zł oraz na rzecz I. Sp. z o.o. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] 09.2003 r. Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].08.2003 r., stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału 11/12 w prawie własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], objętej dawnym [...] K. c.d. KW nr [...] K. W uzasadnieniu swej decyzji z dnia [...].08.2003 r. Minister wskazał, że Komisja Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych na podstawie wniosku o odszkodowanie zgłoszonego w oparciu o Układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych i wchodzący w życie w dniu 16.07.1960 r., przyznała I. odszkodowanie za udział w tej nieruchomości. Przy czym uzyskujący odszkodowanie, zgodnie z art. Vc Układu i pkt. 7 Protokołu z dnia 29.11.1960 r. przed Komisją Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych, złożył zrzeczenie się praw własności do przedmiotowej nieruchomości. Przedmiotowa nieruchomość została w dniu 16.07.1998 r. zbyta przez beneficjenta na rzecz osób trzecich. Minister Finansów podkreślił, że wniosek o wydanie decyzji deklaratoryjnej, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości skierował do niego Prezydent miasta K.. W ocenie Ministra Finansów skoro I. przyznano odszkodowanie, to zaszła podstawa do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa jego udziału w przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. nr 12, poz. 65). Ustalając moment przejścia własności udziału w tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa Minister Finansów przyjął, że zdarzeniem nąjpóźniejszym był dzień ogłoszenia ustawy z dnia 9.04.1968 r., a więc dzień 17.04.1968 r. Z tego względu przyjął, że sprzedaży tej nieruchomości w 1998 r. dokonała osoba nie będąca jej właścicielem. Jednocześnie podkreślił, że przejście prawa własności na rzecz Skarbu Państwa decyzją deklaratoryjną Ministra Finansów potwierdza jedynie zaistnienie określonego stanu prawnego, nie zmieniając istniejących stosunków prawnych. Zdaniem Ministra ustawa z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych nakłada na niego obowiązek wydania takiej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości, za którą przyznano w tym trybie odszkodowanie. Organ administracji publicznej nie działa tu zatem w ramach uznania administracyjnego. Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynęły od I. spółka z o. o. z siedzibą w K. oraz od W. B. I. spółka z o. o. stwierdziła, iż w jej przekonaniu stan prawny powstały na skutek kolejnych przekształceń własnościowych prowadzi do bezprzedmiotowości postępowania. Zdaniem Spółki fakt, iż I. nie jest już ujawniony w księdze wieczystej jako współwłaściciel nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] powoduje, że brak jest możliwości dokonania wpisu własności Skarbu Państwa. W. B. stwierdził natomiast, że w jego przekonaniu ta decyzja nie miała charakteru deklaratoryjnego a konstytutywny, co pozwala na stwierdzenie, że skoro w dacie transakcji nie istniała jeszcze decyzja konstytutywna, to przysługujące zbywcy uprawnienia właścicielskie nie mogą być kwestionowane, a zatem wbrew twierdzeniu Ministra Finansów stan prawny nieruchomości jest uregulowany. Dodatkowo zaznaczył, że gdyby nawet przyjąć charakter konstytutywny tej decyzji, to fakt ujawnienia zbywcy w księdze wieczystej jako właściciela, tak jak to miało miejsce w tej sprawie, przesądza o skutecznym nabyciu własności nieruchomości przez kontrahenta. Dla wykazania słuszności postawionej tezy powołał się na wyroki sądu powszechnego zapadłe w tej sprawie. W zaistniałej sytuacji podkreślił, że jego zdaniem nie ma możliwości realizacji zasadniczego celu kwestionowanej decyzji. Jej trwała niewykonalność przesądza o bezprzedmiotowości prowadzonego przez Ministra postępowania administracyjnego i stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności tej decyzji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Finansów dokonując ponownej analizy zgromadzonych dokumentów oraz przepisów prawa, które znalazły zastosowanie w tej sprawie potwierdził prawidłowość kwestionowanej decyzji, która jego zdaniem, wbrew twierdzeniu W. B. jedynie potwierdzała zaistnienie określonej sytuacji prawnej, a obowiązek jej wydania spoczywał na Ministrze Finansów. Natomiast, jak zaznaczył Minister ocena okoliczności, czy decyzja ta jest wykonalna nie należy do organu orzekającego, bowiem ustawa z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych wykonanie decyzji deklaratoryjnych powierzyła niezawisłym sądom. Podobnie kwestia usunięcia rozbieżności pomiędzy stanem rzeczywistym a stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej również leży w zakresie właściwości sądów powszechnych. Umorzenie niniejszego postępowania administracyjnego, jak zaznaczył Minister, sugerowałoby badanie dobrej wiary nabywców, a takie działanie wykraczałoby poza zakres jego kompetencji. Skargi do Sądu Administracyjnego wnieśli W. B. oraz I. spółka z o. o. W. B. zarzucił błędne przyznanie przymiotu strony tego postępowania Prezydentowi miasta K. mimo, iż w chwili obecnej nie przysługuje mu żadne prawo podmiotowe do objętej decyzją administracyjną nieruchomości. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie gmina miała interes wyłącznie faktyczny, co sprawia, że nie powinna była korzystać z praw strony. Nadto w ocenie skarżącego art. 2 ustawy z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych nie daje się pogodzić z aktualnie obowiązującymi normami rangi konstytucyjnej, art. 2, art. 21, art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP, jest więc niekonstytucyjny. Skarżący kwestionuje także niezakreślenie żadnej czasowej cezury dla wydania decyzji, stwierdzającej przejście własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, jak i niewskazanie katalogu zdarzeń prawnych, które wykluczałyby rozstrzygnięcie takiej treści. W efekcie, jak podkreśla skarżący, wobec braku jakichkolwiek ograniczeń czasowych dla wydania decyzji, nie sposób przewidzieć kiedy utrata własności nastąpi. Zaistniała sytuacja pozwoliła zbywcy skorzystać z opieszałości Ministra Finansów i przenieść własność na I. spółkę z o. o., która z kolei przeniosła ją na dalsze osoby. I. spółka z o. o. w swej skardze podniosła, że udział 11/12 w prawie własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] obecnie nie istnieje, wobec dokonanych przekształceń własnościowych chronionych rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych i z tego względu brak jest możliwości dokonania stosownego wpisu Skarbu Państwa. Co za tym idzie zaskarżona decyzja jest niewykonalna i niewykonalność ta ma charakter trwały, co winno skutkować stwierdzeniem jej nieważności. Strona skarżąca zarzuciła także zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Finansów niesprecyzowanie osoby byłego właściciela, mimo że wymóg ten wynikał z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9.05.1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. nr 17, poz. 109). W odpowiedziach na skargi Minister Finansów podtrzymał swą dotychczasową argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, że prawidłowo przyznano przymiot strony tego postępowania Prezydentowi miasta K., za czym przemawia art. 11 ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2000 r., nr 46, poz. 543 ze zm.). Z tego względu Prezydent miasta K. powinien być informowany o rozstrzygnięciach, jakie podejmuje Minister Finansów w sprawie nieruchomości, odnośnie których ma prawo wnioskować o wpisanie uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa. Odnosząc się do podniesionego zarzutu niekonstytucyjności przepisów ustawy z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. nr 12, poz. 65), jako organ uprawniony do rozstrzygnięcia tej kwestii wskazał Trybunał Konstytucyjny. W ocenie Ministra w niniejszej sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki wynikające z art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9.04.1968 r. łącznie z posiadaniem przez I. obywatelstwa państwa obcego. Natomiast wydana decyzja ma charakter deklaratoryjny i stwierdza zaistnienie określonego stanu prawnego w przeszłości, czyli w dacie przejścia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, gdy właścicielem tego udziału we przedmiotowej nieruchomości był I. Odnosząc się następnie do zarzutu braku wskazania właściciela nieruchomości w sentencji zaskarżonych decyzji wyjaśnił, że w świetle ujawnienia w księdze wieczystej prawa własności nabywcy nieruchomości nie było to możliwe, a wskazanie obecnych właścicieli w decyzji nadałoby jej charakter wywłaszczeniowy. Z uwagi jednakże na deklaratoryjny charakter tej decyzji brak wskazania dotychczasowego właściciela, w ocenie Ministra, nie jest istotną wadą decyzji wpływającą na jej ważność. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu zasadny jest zarzut podniesiony przez I. spółka z o. o. o niesprecyzowaniu osoby byłego właściciela. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9.05.1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. nr 17, poz. 109) w § 2 ust. 1 stwarza wymóg wskazania imienia i nazwiska dotychczasowego właściciela przechodzącej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości, na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Nie sposób podzielić argumentacji Ministra Finansów zawartej w odpowiedzi na skargę, iż w świetle ujawnienia w księdze wieczystej prawa własności nabywcy nieruchomości nie było to możliwe, a wskazanie obecnych właścicieli w decyzji nadałoby jej charakter wywłaszczeniowy. Mając bowiem na uwadze deklaratoryjny charakter przedmiotowej decyzji nie było żadnych przeszkód do ujawnienia w niej jako dotychczasowego właściciela, beneficjenta, który zrzekł się udziału w prawie własności przedmiotowej nieruchomości i w oparciu o Układ otrzymał stosowne odszkodowanie. Brak jego ujawnienia w decyzji narusza regulację przytoczonego rozporządzenia. Sąd nie podziela natomiast pozostałych zarzutów podniesionych przez skarżących. Na wstępie stwierdzić należy, iż wbrew twierdzeniu W. B., Prezydent miasta K. jako organ reprezentujący Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami, stosownie do regulacji art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21.06.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2000 r., nr 46, poz. 543 ze zm.) w związku z art. 92 i 91 ust. 5 ustawy z dnia 5.06.1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. z 2001 r, nr 142, poz. 1592 ze zm.) pełni funkcję starosty, a co za tym idzie ma niewątpliwie interes prawny jako reprezentant Skarbu Państwa w sprawie, w której podjęte zostało zakwestionowane rozstrzygnięcie Ministra Finansów. Odnosząc się natomiast do zarzutu braku ratyfikacji Układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, który wszedł w życie w dniu 16.07.1960 r. trzeba mieć na uwadze fakt, że w okresie obowiązywania Konstytucji z 1952 r. występowała wyraźna tendencja do upraszczania trybu zawierania umów międzynarodowych, a znaczna część tych umów nie była poddawana formalnej procedurze ratyfikacyjnej. Z tego też względu ustawodawca spostrzegł konieczność uchwalenia ustawy z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. nr 12, poz. 65), aby w ten sposób stworzyć stosowną podstawę do wpisu własności przejętych w tym trybie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, której to podstawy nie mógł stanowić przedmiotowy Układ. Z tego też względu decyzja Ministra Finansów w tym przedmiocie ma niewątpliwie charakter deklaratoryjny, bowiem do przejścia własności nieruchomości doszło ex legę na skutek złożenia przez I. zrzeczenia się udziału w prawie własności przedmiotowej kamienicy położonej w K. przy ul. [...] oraz przyznania mu i wypłaty należnego odszkodowania. Trzeba przy tym pamiętać, iż odszkodowanie wypłacane było przez rząd Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej tylko na dobrowolnie złożony wniosek zainteresowanej osoby, posiadającej obywatelstwo amerykańskie, po zbadaniu tytułu wnioskodawcy do przejętego mienia, jego stanu i wartości przez Komisję Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych. W przedmiotowej sprawie zaistniały wszystkie te wymienione okoliczności, zatem Minister był uprawniony do wydania decyzji deklaratoryjnej o wpisie do księgi wieczystej własności tego udziału na rzecz Skarbu Państwa. Odnośnie konstytucyjności ustawy z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych wypowiedział się już Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 24.10.2000 r., sygn. akt SK 31/99, wydanym w sprawie ze skargi konstytucyjnej (por. OTK ZU nr 7(37)/2000). Trybunał umorzył wówczas postępowanie, uznając wydanie orzeczenia za niedopuszczalne i zbędne z powodu oczywistej bezzasadności skargi. Należy jednakże mieć na uwadze, że przepisy tej ustawy, a w szczególności jej art. 2 umożliwiały w istocie wpisanie jako właściciela przejętej nieruchomości Skarbu Państwa, który nabył ją uprzednio z mocy prawa, w oparciu o ustalenia tego Układu, który jak zaznaczył Trybunał Konstytucyjny, w całości został wykonany i wywołał skutki wobec obywateli państwa obcego. Niewątpliwie Minister Finansów był zobowiązany do wydania decyzji deklaratoryjnej w niniejszej sprawie, potwierdzającej niejako zaistnienie określonych skutków prawnych. Nie można zatem przyjąć, aby decyzja ta była trwale niewykonalna, a postępowanie w tym przedmiocie bezprzedmiotowe. Ocena w tym zakresie będzie należała do sądów powszechnych, podobnie jak i badanie dobrej wiary nabywcy. Podkreślenia wymaga jednak, iż wolą ustawodawcy co do zasady było bezzwłoczne wpisywanie Skarbu Państwa, jako właściciela nieruchomości, za którą, po zrzeczeniu się przez poprzedniego właściciela, wypłacono stosowne odszkodowanie w oparciu o przedmiotowy Układ. Należy jednakże dopuścić możliwość i znacznie późniejszego wydania takiej decyzji, co nie może czynić jej bezprzedmiotową. Opieszałość jej wydania przez Ministra Finansów w niniejszej sprawie, w żadnym razie nie spowodowała utrzymania uprawnień właścicielskich dla osoby, która zrzekła się skutecznie tych uprawnień tj. I. Przemawia za tym właśnie charakter deklaratoryjny decyzji Ministra Finansów z dnia [...].08.2003 r., stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału 11/12 w prawie własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]. Zarzucone przez skarżącą niewskazanie przez ustawodawcę przesłanek, zdarzeń prawnych, które wykluczałyby wydania takiej decyzji nie jest, jak się wydaje przypadkowe zważywszy, iż wolą stron owej umowy międzynarodowej było przejście własności na rzecz Skarbu Państwa z mocy samego Układu, po spełnieniu określonych wymogów tam przewidzianych, podczas gdy decyzja ta wydana w powołaniu na ustawę z dnia 9.04.1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, miała tylko stworzyć możliwość wpisania Skarbu Państwa w księdze wieczystej, jako właściciela. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) - orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z zastrzeżeniem art. 97 § 2 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi