IV SA 4246/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Otylia Wierzbicka, asesor WSA Wanda Zielińska - Baran, asesor WSA Jakub Linkowski (spr.), Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2004 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa - uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] IV SA 4246/03 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] lipca 2003r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku Z. M. , odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1977r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Miasta M. z dnia [...] maja 1977r. nr [...] orzekającej przejęcie z urzędu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego o pow. 5,85 ha położonego w M. stanowiącego własność A. M.. Jako podstawę prawną decyzji Minister wskazał art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 157 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 158 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu ww. decyzji organ naczelny stwierdził, że kontrolowaną w trybie nadzoru decyzją przejęto na rzecz Państwa - w trybie art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. nr 21, poz. 118 ze zm.) - przedmiotowe gospodarstwo rolne. W uzasadnieniu decyzji podano, że zgodnie z art. 9 ust. 2 ww. ustawy gospodarstwo rolne mogło być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Wskazano, że gospodarstwo rolne A. M. spełniało powyższe kryteria uzasadniające jego przejęcie przez Państwo, ponieważ gospodarstwo to wykazywało niski poziom produkcji. W tej sytuacji organ nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa. Po otrzymaniu tej decyzji Z. M. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że organ nie ustalił należycie stanu faktycznego ponieważ A. M. osobiście użytkowała część gospodarstwa zaś pozostała część była wydzierżawiona i wykorzystywana rolniczo i w związku z tym nie było podstaw do przejęcia gospodarstwa na rzecz Państwa. Decyzją z dnia [...] września 2003r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu ww. wniosku utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2003r. nr [...] uznając, iż przedmiotowe gospodarstwo zostało przejęta na rzecz Państwa zgodnie z prawem. W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponowił argumentację zaprezentowaną w swoim rozstrzygnięciu z dnia [...] lipca 2003r.i wskazał, że brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Z. M., który podniósł, że A. M. osobiście użytkowała część gospodarstwa zaś pozostała część była wydzierżawiona i wykorzystywana rolniczo i w związku z tym nie było podstaw do przejęcia gospodarstwa na rzecz Państwa. Odmowa stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa A. M. zdaniem skarżącego była pozbawiona podstaw. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko z zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, również z innych przyczyn niż tylko te, które w niej wskazano. Przede wszystkim należy podkreślić, że według art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie zaś do art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu każdego postępowania administracyjnego z urzędu lub na żądanie strony organ obowiązany jest zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. W myśl art. 28 k.p.a. stroną jest nie tylko ten, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek, lecz także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Te zasady określone w przepisach art. 61 § 4 i art. 28 k.p.a. obowiązują również w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, o której mowa w art. 157 k.p.a. Z powyższych przepisów wynika, że stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności decyzji. Będące przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie decyzje: Wojewody [...] z dnia [...] września 1977r. nr [...] oraz utrzymana nią w mocy decyzja Naczelnika Miasta M. z dnia [...] maja 1977r. nr [...] orzekająca przejęcie z urzędu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego o pow. 5,85 ha położonego w M. - skierowane były do właścicielki tego gospodarstwa tj. A. M.. A. M. zmarła w dniu 10 lutego 1980r., co wynika z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia [...] lipca 1992r. Wobec powyższego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu z urzędu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego o pow. 5,85 ha położonego w M. należącego do A. M. powinni brać udział wszyscy jej następcy prawni. W niniejszej sprawie obie wydane w postępowaniu nadzorczym przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzje skierowano jedynie do Z. M. , Starostwa Powiatowego w M. oraz do [...] Urzędu Wojewódzkiego. W decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2003r. podano, że Z. M. reprezentuje interesy wszystkich spadkobierców A. M., co nie znajduje jednak potwierdzenia w aktach sprawy, w których nie ma żadnego pełnomocnictwa udzielonego Z. M. przez pozostałych następców prawnych A. M.. Niepowiadomienie zatem wszystkich następców prawnych A. M. o wszczęciu postępowania nadzorczego i niedoręczenie im wydanych w tym postępowaniu decyzji może stanowić przesłankę do wznowienia postępowania. Prowadzący postępowanie nieważnościowe organ naczelny nie powiadomił o wszczęciu tego postępowania jak też nie doręczył wydanych w toku tego postępowania decyzji także podmiotom będącym obecnie właścicielami nieruchomości, które wchodziły w skład przejętego przez Państwo gospodarstwa rolnego. Jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy wypisów z ewidencji gruntów część dawnego gospodarstwa A. M. stanowi obecnie własność miasta M. jak też własność osób prywatnych tj. M. P. oraz W. P.. Prowadzone przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi postępowanie nadzorcze dotyczyło interesu prawnego tych osób i w związku z tym również one powinny mieć możliwość wzięcia udziału w postępowaniu, czego organ naczelny nie wziął pod uwagę. O wszczęciu przedmiotowego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu z urzędu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego o pow. 5,85 ha położonego w M. należącego do A. M. organ naczelny w ogóle nie powiadomił stron postępowania.. Przedstawione wyżej braki w zakresie określenia stron, które powinny brać udział w niniejszej sprawie, są takimi wadami postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu z urzędu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego, które same przez się prowadzą do konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Zgodnie bowiem z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W myśl art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. okoliczność, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, jest przesłanką wznowienia postępowania. Niezależnie od wskazanej przyczyny obie wydane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzje nie odpowiadają prawu, wydane bowiem zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a szereg zawartych w tych decyzjach twierdzeń nie znalazło uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym. W aktach sprawy nie ma żadnego dowodu potwierdzającego, że przedmiotowe gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji rolnej oraz, że przeważająca część gruntów tego gospodarstwa nie była użytkowana a stwierdzenie takiego stanu było konieczne do przejęcia z urzędu gospodarstwa rolnego w oparciu o przepis art. ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. nr 21, poz. 118 ze zm.). Bez dokonania jednoznacznych ustaleń w tym zakresie organ nadzoru nie może prawidłowo ocenić zgodności z prawem kwestionowanej decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.