IV SA 4247/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Otylia Wierzbicka, asesor WSA Wanda Zielińska - Baran, asesor WSA Jakub Linkowski, Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2004 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa I. Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. IV SA 4247/03 UZASADNIENIE Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2003 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2003r. nr [...], w której Wojewoda - stwierdził, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] września 1978r., nr [...], mocą której na rzecz Skarbu Państwa została przejęta (w drodze przymusowego wykupu) nieruchomość obejmująca działki nr [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] i [...] o łącznej powierzchni 3,3147 ha, położona w miejscowości P. , stanowiąca własność W. C. -w części dotyczącej działek nr [...] , [...] , [...] , [...] i [...] o łącznej pow. 1,5747 ha, wydana została z naruszeniem prawa oraz odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] września 1978r., nr [...] w części dotyczącej działek nr [...] i [...] o pow. 1,7400 ha. Podstawę przejęcia stanowiła ustawa z dnia 24.01.1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 3, poz. 14 ze zm.) oraz § 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26.03.1968 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzenia licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 11 poz. 57 ze zm.). Organ wojewódzki wskazał, że nieruchomość została wykupiona ponieważ gospodarstwo zostało zaliczone do gospodarstw wykazujących niski stopień zagospodarowania. Odnośnie działek nr [...] i [...] o pow. 1,7400 ha spełnione zostały wszystkie warunki wynikające z ustawy o przymusowym wykupie, w tym także z komisyjnej lustracji gospodarstw objętych wykupem sporządzono zbiorowy protokół i dlatego należało odmówić stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] września 1978r., nr [...] w tej części. Odnośnie natomiast działek nr [...] , [...] , [...] , [...] i [...] o łącznej pow. 1,5747 ha protokół z lustracji nie został sporządzony, co skutkuje tym, iż brak było podstaw do przymusowego wykupu ww. działek i dlatego stwierdzono, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] września 1978r., nr [...] w części dotyczącej tych działek wydana została z naruszeniem prawa. W odwołaniu skarżący W. C. były właściciel przedmiotowej nieruchomości stwierdził, że przed wykupem użytkował gospodarstwo i żadna z działek wchodzących w skład gospodarstwa nie leżała odłogiem i wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] września 1978r., nr [...] w całości. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w swojej decyzji z dnia [...] września 2003 r., nr [...] uznał, że kontrolowana decyzja Wojewody [...] jest prawidłowa, a jej ustalenia znajdują pełne potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Przytoczył ustalenia zawarte w protokóle przeprowadzonej komisyjnie lustracji pól i ocenach wykorzystania gruntów zlokalizowanych w obrębie miasta O. wskazując, że protokół ten obejmował również działki nr [...] i [...] należące do W. C.. W ocenie Ministra zdecydowanie niższe plony uzyskiwane z tych gruntów wskazują na niewłaściwe wykorzystanie wszystkich gruntów objętych w/w protokółem w tym także działek W. C., co skutkowało przymusowym wykupem tych nieruchomości. Zdaniem organu naczelnego zatem przejęcie tego gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa nie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa i dlatego utrzymana została w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] marca 2003r. nr [...]. Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2003r. nr [...] skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł W. C., który stwierdził, że przed wykupem użytkował gospodarstwo i żadna z działek wchodzących w skład gospodarstwa nie leżała odłogiem. Skarżący podkreślił, że ziemia została mu zabrana nie z uwagi na to, iż była źle uprawiana lecz z potrzeby włączenia jej do PGR-u i dlatego wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] września 1978r., nr [...] w całości. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko sformułowane w zaskarżonej decyzji wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie nie tylko z powodów w niej wskazanych, ale i z przyczyn w niej nie podniesionych. W ocenie Sądu przede wszystkim stwierdzić należy niewłaściwość organów rozpoznających wniosek o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji. Właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się wg przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero później na podstawie art. 17 Kpa określa się organ wyższego stopnia (por. B.Adamiak, J. Borkowski Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996 r., s. 732). Zważywszy, iż zadaniem Sądu Administracyjnego jest kontrola zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa, obowiązującymi w czasie jej wydawania a decyzja, o której stwierdzenie nieważności wnosili skarżący wydana została na podstawie ustawy z dnia 24.01.1968r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych rozważenia wymagało, czy został wskazany organ, na który przeszła kompetencja do rozstrzygania w tych kwestiach. Powołana ustawa utraciła moc z chwilą wejścia w życie - 1.07.1982 r. ustawy z dnia 26.03.1982 r. O ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. nr 11, poz. 79), ta zaś została uchylona ustawą z dnia 3.02.1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. nr 16, poz. 78 ze zm.). Początkowo ustawa z dnia 26.03.1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych w szczególności w art. 45 przyznawała kompetencję w zakresie przymusowego wykupu gruntów rolnych naczelnikowi gminy, potem terenowemu organowi administracji państwowej o właściwości ogólnej stopnia podstawowego, jednakże przepis ten został skreślony z dniem 1.01.1992 r. Od tego czasu zarówno ustawa z dnia 3.02.1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, jak i inne przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie określają do właściwości jakich organów należy obecnie omawiana kategoria spraw. Dlatego też w tym zakresie należy przyjąć domniemanie kompetencji gminy, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 8.03.1990r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r., nr 142, poz. 1591), a z uwagi na brak przepisów odrębnie ustalających kompetencje organu wyższego stopnia, uznać na podstawie art. 17 pkt 1 Kpa, że organem tym jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Z tego względu, mając na uwadze, iż postępowanie administracyjne toczyło się z naruszeniem przepisów o właściwości, należało stwierdzić nieważność zarówno zaskarżonej decyzji wydanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] . Niezależnie od wskazanej przyczyny obie badane decyzje nie odpowiadają prawu, wydane bowiem zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Doszło także do naruszenia przepisów prawa materialnego. Organy nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a szereg ich twierdzeń nie znalazło uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym. Protokół lustracyjny z dnia 14 kwietnia 1977r., na który powołują się organy mówi o gruntach położonych na arkuszach map o nr 9, 14, 19, 29, 30. Żaden z tych arkuszy nie znalazł się w aktach sprawy, co nie pozwala na zweryfikowanie, czy przedmiotowe działki stanowiące własność W. C. istotnie były nimi objęte. W protokóle lustracyjnym wszystkie działki, należące do wielu różnych właścicieli, położone na obszarze 198 ha zostały objęte wspólną oceną, w której dla nich łącznie, bez jakiegokolwiek wyszczególnienia podano, iż w ciągu ostatnich trzech lat nie wszystkie grunty orne zostały rolniczo wykorzystane, a uzyskiwane plony i hodowla nie odpowiadają wymaganym wskaźnikom, wynikającym a contrario z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26.03.1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz.U. nr 11, poz. 58). Wątpliwości mogą także budzić składy zespołów przeprowadzających obie lustracje. Z wykazu osób je przeprowadzających nie wynika bowiem, czy brał w nich udział zootechnik gromadzki, jak tego wymagało powołane rozporządzenie w § 2 ust. 2. Biorąc zatem pod uwagę fakt, iż w istocie nie dokonano w sporządzonym protokóle indywidualnego opisu gruntów należących do skarżącego, stwierdzić należy, iż protokół ten nie mógł stanowić podstawy przymusowego wykupu tych gruntów. Nie wynika z niego bowiem w żaden sposób, jaki był dokładny stan zagospodarowania należących do skarżącego działek, wykupionych w tym trybie. W żadnym razie nie można przyjąć, aby w ten sposób sporządzony protokół mogły być podstawą owego wykupu. Nie spełniał on bowiem wymogów wynikających z § 2 ust. 5 powołanego rozporządzenia, przewidującego konieczność indywidualnej oceny każdego z gospodarstw w protokole, w celu przesądzenia czy kwalifikuje się do zaliczenia go do kategorii wykazującej niski poziom produkcji wskutek zaniedbania. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) - orzekł jak w sentencji.