IV SA 438/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.) asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2004r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję I. zasądza od Ministra Zdrowia na rzecz A. G. 210 zł. (dwieście dziesięć zł.) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia 25 października 2001 r., skierowanym do Wojewody [...] A. G., zastąpiony przez pełnomocnika adw. A. D. wnosił "o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej Prezydium P.R.N. w S. z dnia [...].01.1951 r. bez Nr - o upaństwowieniu apteki mgr W. G., położonej w S. przy ul. [...]", powołując się na Ogłoszenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. - Wydział Zdrowia Nr Zdr. [...], dokonane w Dzienniku Urzędowym W.R.N. w Z. Nr [...], poz. [...] z dnia [...].XI.1951 r. Podniósł, że mimo starań nie udało się ustalić, czy w sprawie zastosowano procedurę przewidzianą prawem w zakresie przejmowania aptek na własność Państwa. Wskazana w ogłoszeniu data przejęcia apteki - 9.01.1951 r. jest dniem wydania decyzji, która pozostaje w sprzeczności z ówcześnie obowiązującym prawem, wydana została bez istniejącej wówczas podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa. Skarżący podniósł, że ponieważ organem właściwym "w całości tej sprawy" było Prezydium P.R.N. w S. - właściwym organem do stwierdzenia nieważności jest Wojewoda [...]. Decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. Wojewoda [...] na podstawie art. 157 § 3 kpa odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...].01.1951 r., stwierdzając, że brak jest decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. i brak jest po stronie tego organu właściwości do załatwienia sprawy. Podniósł także przypuszczalne wywołanie przez wydaną w 1951 r. decyzję (orzeczenie) nieodwracalnych skutków prawnych (art. 156 § 2 kpa) oraz okoliczność, że na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o przejęciu aptek na własność Państwa (Dz. U. Nr 1, poz. 1 ze zm.) orzeczenie w tego rodzaju sprawach podejmował Minister Zdrowia. Rozpoznając odwołanie A. G. od powyższej decyzji Minister Zdrowia uchylił na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie w I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, powołując się na treść art. 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o przejęciu aptek na własność Państwa (Dz. U. Nr 1, poz. 1 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 kwietnia 1951 r. w sprawie zasad i trybu postępowania w zakresie przejmowania aptek na własność Państwa (Dz. U. Nr 23, poz. 182) przedstawił tryb przejmowania aptek na własność Państwa, konkludując, że ponieważ orzeczenie o przejęciu apteki na własność Państwa ogłoszone w Monitorze Polskim wydawał Minister Zdrowia, to ówczesne Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Z. (którego następcą prawnym jest obecnie Wojewoda [...]) nie było władne do wydania żadnego orzeczenie administracyjnego (ani incydentalnego ani końcowego) w zakresie przejęcia apteki na własność Państwa. Niezależnie od oceny charakteru prawnego ogłoszenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] listopada 1951 r. (Dz. Urz. Wojewódzkiej Rady Narodowej w Z. Nr [...], poz. [...]) jedynym organem uprawnionym do rozpoznania wniosku złożonego w trybie art. 156-158 kpa był Minister Zdrowia, a nie Wojewoda [...], co skutkuje umorzeniem postępowania I instancji. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższa decyzję wniósł A. G., wnosząc ojej uchylenie i stwierdzenie, że przejęcie majątku skarżącego na rzecz Państwa nastąpiło niezgodnie z prawem i uchylenie tego aktu względnie stwierdzenie nieważności. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Prezydium P.R.N. "zamienił się rolami z Ministerstwem Zdrowia i przed wykonaniem całości dalszej procedury prawnej upaństwowił aptekę 9.01.1951 r., co było bezprawne" Ogłoszenie w Dzienniku Urzędowy, posługując się formąjednoznacznego stwierdzenia faktu dokonanego tj. upaństwowienia tej apteki dnia 9.01.1951 r., opublikował to dopiero w listopadzie 1951 r., gdy już faktycznie apteka była w rękach Państwa. Jedynym dokumentem, jaki został dostarczony ojcu wnioskodawcy było pismo Centrali Aptek Społecznych o mianowaniu go kierownikiem upaństwowionej apteki. Te wszystkie sprzeczności i bezprawia potwierdzają, zdaniem skarżącego dowolność stosowania i wykonywania prawa. W odpowiedzi na skargę Minister Zdrowia wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, aczkolwiek z inny powodów, niż przytoczone w jej uzasadnieniu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Przedmiotem kontroli Sądu w sprawie niniejszej jest decyzja organu odwoławczego uchylająca zaskarżoną decyzję i umarzająca postępowanie w I instancji, podjęta na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 kpa. W ocenie Sądu decyzja ta zapadła z naruszeniem tegoż przepisu kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym organ odwoławczy uprawniony jest do wydawania decyzji uchylającej zaskarżoną decyzję i umorzenia postępowania pierwszej instancji. Przewidziany w tym przepisie wyjątek od zasady związania organu odwoławczego obowiązkiem rozstrzygnięcia sprawy co do istoty należy interpretować ściśle. Jedyną podstawą do umorzenia postępowania pierwszej instancji w omawianej sytuacji jest stwierdzenie jego bezprzedmiotowości w rozumieniu art. 105 kpa. Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie ma podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego, czy też tylko w drodze postępowania prowadzonego przed rozstrzygającym w sprawie organem pierwszej instancji. Przykładem uzasadniającym takie rozstrzygnięcie jest naruszenie przepisów o właściwości. W sprawie niniejszej jednak organ odwoławczy nie wykazał istnienia podstaw do wydania rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Wadliwe było bowiem przyjęcie przez Ministra Zdrowia zaistnienia stanu faktycznego, jaki powinien był powstać, gdyby organy postępowały zgodnie z przepisami powołanej ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o przejęciu aptek na własność Państwa (Dz. U. Nr 1, poz. 1 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 kwietnia 1951 r. w sprawie zasad i trybu postępowania w zakresie przejmowania aptek na własność Państwa (Dz. U. Nr 23, poz. 182). Zgodnie z nimi orzeczenie o przejściu apteki na własność Państwa podejmował Minister Zdrowia (art. 2 cyt. ustawy i § 7 cyt. rozporządzenia), zatem rozpoznanie wniosku o stwierdzenie jego nieważności należało również do właściwości Ministra Zdrowia (art. 157 § 1 kpa). Jednak w niniejszym postępowaniu administracyjnym wniosek z dnia 25.X.2001 r., skierowany do Wojewody (następcy prawnego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej) o stwierdzenie nieważności dotyczył decyzji Prezydium P.R.N. w S. z dnia [...].01.1951 r. o upaństwowieniu apteki mgr W. G. i on wytyczał ramy tego postępowania. Wniosek tak sprecyzowany został również poparty przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Należało zatem rozważyć i poddać ocenie możliwość wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności tak określonego aktu prawnego. W aktach sprawy brak jest orzeczenia Ministra Zdrowia o przejęciu przedmiotowej apteki na własność Państwa w trybie powołanych przez Ministra Zdrowia przepisów. Organ odwoławczy nie odniósł się także do podniesionej przez organ I instancji okoliczności, że "brak" jest orzeczenia, którego nieważności domaga się skarżący, stwierdzając jedynie, że niezależnie od oceny charakteru prawnego ogłoszenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] listopada 1951 r. (Dz. Urz. Wojewódzkiej Rady Narodowej w Z. Nr [...], poz. [...]) jedynym organem uprawnionym do rozpoznania wniosku złożonego w trybie art. 156-158 kpa był Minister Zdrowia, a nie Wojewoda [...]. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że niezależnie od tego, czy Powiatowa Rada Narodowa była organem właściwym do wydania orzeczenia, o którym mowa we wniosku skarżącego, organ odwoławczy nie mógł umorzyć postępowania w I instancji, nie badając, czy w istocie przesłanki bezprzedmiotowości niniejszego postępowania występują. Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Uchybienie to, mające istotny wpływ na wynik postępowania powoduje, że Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie może się ostać i na podstawie art. 145 § 1 pkt lc ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) orzekł jak w wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia art. 205 § 2 cyt. ustawy w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.