IV SA 4463/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec Asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.) Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2004 r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2002 r.; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz R. C. kwotę 265 (dwieście sześćdziesiąt pięć) zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2002 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności zarządzenia nr [...] Ministra Skupu z dnia [...] kwietnia 1955 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Młyn elektryczny własność L. C., położonym w P. przy ulicy [...]. Zaskarżona decyzja zapadła po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonego przez R. C.. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż przedsiębiorstwo stanowiące własność L. C. przejęto w przymusowy zarząd państwowy zarządzeniem Ministra Skupu wydanym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.Pr.P.O. Nr [...], poz.[...] ze zm.). Zgodnie z przepisami dekretu przymusowy zarząd mógł być ustanawiany nad przedsiębiorstwami, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch leżało w interesie Państwa. Zarządem można było objąć zarówno przedsiębiorstwo czynne, jak i takie, któremu groziło unieruchomienie a którego utrzymanie w ruchu leżało w interesie państwa, jak i nieczynnego, którego puszczenie w ruch i wykorzystanie zgodnie z jego przeznaczeniem leżało w interesie Państwa. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca nie wykazała aby orzeczenie ustanawiające przymusowy zarząd nad przedsiębiorstwem stanowiącym własność L. C. obarczone było rażącą wadą prawną. Materiał dowodowy sprawy potwierdza zgodność wskazanego wyżej orzeczenia z przepisami dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. Skargę na powyższe orzeczenie złożyła R. C., wnosząc o stwierdzenie nieważności obu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Skarżąca podniosła, iż młyn stanowiący własność L. C. nie spełniał żadnego z kryteriów wskazanych w art.l dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r., w związku z czym bezpodstawnie objęto go przymusowym zarządem państwowym. Po pierwsze utrzymanie w ruchu lub też puszczenie w ruch przedmiotowego przedsiębiorstwa nie leżało w interesie Państwa albowiem przesłankę tę, jak podkreśla w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny, spełniały tylko przedsiębiorstwa o strategicznym, zasadniczym dla Państwa znaczeniu, nie zaś małe, lokalne zakłady produkcyjne. Po drugie w dacie orzekania o objęciu przedsiębiorstwa zarządem nie wykazywało ono oznak bezruchu lub niebezpieczeństwa utraty ciągłości produkcji. Bezzasadnie przyjęto, iż bezruchu młyna dowodzi fakt, iż znajdował się w nim nieczynny silnik oraz pompa ssąco-tłocząca. Młyn L. C. był czynny a dowodzi tego treść samego protokołu przejęcia młyna z dnia 20 kwietnia 1955 r. W młynie dokonywano przemiału, znajdował się w nim surowiec do przemiału, gotowe wyroby oraz zboże producentów przeznaczone do przetwórstwa. Prowadzone było biuro, księgi przemiałowe oraz wszelka dokumentacja związana z funkcjonowaniem młyna aż do chwili faktycznego przekazania. Młyn posiadał konto bankowe a w kasie młyna znajdowała się gotówka. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, niemniej żadna z decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydanych w postępowaniu nadzorczym nie jest dotkniętą kwalifikowaną wadą prawną wskazaną w art.156 k.p.a., co obligowałoby Sąd do stwierdzenia nieważności tych decyzji zgodnie z art.l45§l pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270). Sąd nie mógł zatem uwzględnić żądania skargi, uchylając jedynie zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2003 r. W oczywisty sposób Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie wywiązał się z podstawowych obowiązków, ciążących na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż wydając zaskarżoną decyzję organ nie uwzględnił istoty instytucji ponownego rozpatrzenia sprawy. Istotą tą jest, podobnie jak przy rozpatrzeniu odwołania od decyzji, czy też zażalenia na postanowienie, dokonanie ponownej merytorycznej oceny sprawy, nie zaś ograniczenie się do oceny argumentacji zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W przypadku postępowania nieważnościowego oznacza to, iż organ orzekający po raz drugi w sprawie ponownie musi wszechstronnie zbadać, czy orzeczenie, którego legalność jest przedmiotem oceny, obarczone jest rażącą wadą prawną czy też nie. Rozpatrując wniosek skarżącej Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie przeprowadził jakiejkolwiek oceny legalności orzeczenia Ministra Skupu z dnia [...] kwietnia 1955 r., uzasadniając utrzymanie swojej wcześniejszej decyzji w mocy nie popartym żadną analizą wnioskiem, iż "materiał dowodowy przedmiotowej sprawy nie potwierdza, że przymusowy zarząd państwowy nad obiektem młyńskim L. C. ustanowiony został niezgodnie z przepisami dekretu ". Organ zobowiązany był także do odniesienia się w konkretny sposób do poszczególnych zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W niedopuszczalny sposób organ poprzestał na stwierdzeniu, iż we wniosku tym skarżąca nie wykazała wadliwości orzeczenia o ustanowieniu tymczasowego zarządu. Równie wadliwa jest pierwsza decyzja organu, w której szczątkowo jedynie oceniono orzeczenie o objęciu młyna zarządem w kontekście przesłanek do jego ustanowienia, wskazanych w art.l ust.3 dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. W pierwszej kolejności należy oczywiście podkreślić niewykazanie przez organ, iż przejęcie młyna stanowiącego własność L. C. leżało w interesie Państwa. Sytuacja taka zachodziła tylko w stosunku do tych przedsiębiorstw, które mogły mieć kluczowe, strategiczne dla Państwa znaczenie. Nie można także uznać, iż organ wykazał ziszczenie się drugiej z przesłanek niezbędnych do ustanowienia przymusowego zarządu (bezruch przedsiębiorstwa lub zagrożenie bezruchem). W tym zakresie organ uznał expressis verbis za udowodnione to, że w młynie nieczynny był jeden z silników oraz pompa ssąco-tłocząca oraz że przed objęciem obiektu młyńskiego w zarząd państwowy jego właściciel dokonał inwestycji w kierunku przystosowania części tego obiektu i innych zabudowań /szopy, garażu/ na cele służące dla prowadzonego przez niego gospodarstwa ogrodniczego. Organ nie wyjaśnił jednakże, czego jego zdaniem fakty te dowodzą i jak je kwalifikuje z punktu widzenia przesłanek wskazanych w dekrecie. Nie dość, iż konkluzja w tym zakresie nie została wyrażona wprost to przede wszystkim nie poparto jej całościową analizą stanu młyna z dnia objęcia go przymusowym zarządem państwowym, uciekając się do wybiórczego przytoczenia zapisów protokołu zdawczo-odbiorczego. Z uwagi na daleko idące naruszenie art.7, 77 i 107§3 k.p.a. żadna z obu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie mogła się ostać. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art.l45§l pkt 1 lit.c oraz art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) w związku z art.97 ust.l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawą - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawą - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271), orzekł jak w sentencji