IV SA 4523/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska Sędzia WSA Wojciech Mazur Asesor WSA Anna Szymańska (spr.) Protokolant Andrzej Malinowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2004 r. sprawy ze skargi Z.O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia majątku ziemskiego uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia [...] kwietnia 1997 r. ([...]) Wojewoda [...] orzekł, że nieruchomość ziemska oznaczona w księdze wieczystej "[....]" o obszarze 154,00 ha, stanowiąca własność S. L. podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dn. 06.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ ustalił, że w dniu [...] października 1944 r. K.Z. sporządził protokół przejęcia przez Skarb Państwa majątku "[...]", z którego wynika, że obszar ogólny majątku wynosił 154 ha, w tym grunty orne - 118 ha, łąki - 5 ha, lasy - 16 ha, sady - 2 ha, podwórza i zabudowania - 8 ha, stawy rybne - 5 ha. Skarb Państwa został wpisany w księdze wieczystej jako właściciel majątku w dniu [...].10.1946 r. na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w B. z dn. [...] lipca 1946 r. stwierdzającego, że podmiotowy majątek podlega działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem organu z dniem ogłoszenia dekretu tj. 13 września 1944 r. nieruchomość przeszła na własność Państwa, niezależnie od daty sporządzenia protokołu, a decyzja stwierdzająca przejście ma charakter deklaratoryjny i może być wydana w każdym czasie. Wskutek wniesionego przez Z. O. odwołania, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał w dniu [...].10.2003 r. decyzję ([...]), którą utrzymał w mocy decyzję wojewody. W lakonicznym uzasadnieniu stwierdził, że skoro powierzchnia przedmiotowej nieruchomości przekraczała 100 ha, to nieruchomość ta podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie zaś z tym przepisem na własność Państwa przechodziły nieruchomości ziemskie, jeżeli ich "rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych". W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z.O. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji podniosła obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 2 ust. 1 lit. e w zw. z art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz art. 80 kpa. Zdaniem skarżącej Minister błędnie stwierdził, że nieruchomość "[...]" posiadał powierzchnię 154 ha. Jak wynika z protokołu przejęcia, 154 ha to powierzchnia jedynie części tego gospodarstwa. Na podstawie zaświadczenia Komisarza Ziemskiego dokonano wpisu Skarbu Państwa jako właściciela całości nieruchomości, a w skład księgi tego majątku oprócz odłączonych na skutek parcelacji i innych wydzieleń 154 ha objętych protokołem, wchodzą także inne grunty, w tym 15 jezior. Cała powierzchnia faktycznie przejęta przez Skarb Państwa nie ogranicza się zatem do przedmiotowych 154 ha, a zatem Minister winien również odnieść się do tych gruntów, a w szczególności jezior, które nie zostały objęte protokołem przejęcia. Nadto nie zostało wykazane, aby jeziora były w jakikolwiek sposób połączone funkcjonalnie z majątkiem. Ponadto wobec celów reformy określonych w art. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, brak było podstaw do uznania majątku S.L. za nieruchomość ziemską. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji i rozważań zawartych w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga jest zasadna, a zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, jednakże z innych przyczyn, niż podniesione w skardze. Sąd bowiem stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przede wszystkim obydwie decyzje zostały wydane bez udziału wszystkich osób, którym przysługuje przymiot strony. Jak wynika z akt administracyjnych, właściciel majątku S.L. zmarł w 1941 r., pozostawiając małżonkę W.L. oraz 5 dzieci, przy czym troje zmarło we wczesnym wieku bezpotomnie. Z żyjących dzieci pozostała jedynie córka Z., jako wnioskodawczyni, natomiast córka K. zmarła w 2001 r., pozostawiając jednego syna J. K.. Tym samym poza Z.O., jako stroną postępowania winna brać udział także córka K., a po jej śmierci J. K.. Tymczasem organy, zarówno I jak i II instancji, prowadziły postępowanie jedynie przy udziale jednej ze spadkobierczyń byłego właściciela majątku, co skutkuje możliwością jego wznowienia w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Takie natomiast naruszenie przepisów postępowania administracyjnego stanowi samodzielną podstawę do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b. cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, niezależnie, czy powyższe uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od powyższego decyzje organów obu instancji, a w szczególności Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zostały wydane z naruszeniem art. 77 § 1 i 107 § 3 kpa. Organy orzekając nie poczyniły dokładnych ustaleń mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a nade wszystko nie dokonały oceny całego materiału dowodowego w sprawie, opierając swoje rozstrzygnięcie na wybranych dokumentach, bez jednoczesnego powołania pozostałych dowodów. Tym samym rozważania zawarte w uzasadnieniach należy uznać za niewystarczające do jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przede wszystkim organy winny przeprowadzić wywód w zakresie charakteru majątku tj. czy może być on uznany za nieruchomość ziemską w rozumieniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a także, czy przejęcie realizowało cele reformy określone w art. 1 tegoż dekretu. Co prawda, w ocenie Sądu uchybienie przepisom postępowania tj. art. 77 § 1 i 107 § 3 kpa, nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy, nie mniej jednak przy jej ponownym rozpatrzeniu, organy winny mieć na uwadze brzmienie tych norm prawa materialnego. Odnosząc się do zarzutów skargi należy stwierdzić, że zakres przedmiotowy przejęcia majątku w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej określał protokół przejęcia sporządzony w trybie § 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dn. 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dn. 06.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.). O tym zatem jakie konkretnie nieruchomości, zabudowania, inwentarz żywy i martwy przeszły z mocy prawa na własność Skarbu Państwa decydował protokół przejęcia. Jak wynika z akt sprawy, sporządzony w dn. [...].10.1944 r. protokół określa ogólny obszar przejmowanego majątku na 154 ha, w tym gruny orne 118 ha, łąki jednokośne 5 ha, lasy 16 ha, sady 2 ha, podwórze, zabudowania i drogi 8 ha, stawy rybne 5 ha. Nie są natomiast objęte protokołem jeziora wymienione w księdze wieczystej "[...]". W oparciu o protokół przejęcia Wojewódzki Urząd Ziemski w B. w dniu [...] lipca 1946 r. wydał zaświadczenie, że nieruchomość ziemska [...], położona w gminie B. i o obszarze 154 ha, podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e. dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zaświadczenie to stanowiło tytuł do wpisania na rzecz Skarbu Państwa prawa własności przejętej w trybie tegoż dekretu nieruchomości. Zatem przejęciu w trybie dekretu podlegała jedynie ta część majątku S. L., która została objęta protokołem przejęcia i zaświadczeniem Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego. Należy wobec tego uznać, iż organy prawidłowo prowadziły postępowanie, oceniając istnienie przesłanki do objęcia dekretem jedynie w odniesieniu do obszaru 154 ha. Niewątpliwie natomiast, jak wynika z odpisu z księgi wieczystej "[...].", Skarb Państwa został wpisany jako właściciel całego majątku S.L. o powierzchni 801 ha 2151 m-, obejmującego także jeziora, pomimo, iż przejęciu na cele reformy podlegało jedynie 154 ha. Wyjaśnienie tego stanu rzeczy nie może jednak odbyć się w postępowaniu prowadzonym przez organy administracji w trybie § 5 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dn. [...].03.1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 06.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, lecz w drodze właściwych postępowań przed sądem powszechnym. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b. cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach nie orzeczono wobec braku właściwego wniosku skarżącej w tym przedmiocie.