IV SA 4542/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie WSA Wojciech Mazur, Asesor WSA Wanda Zielińska - Baran (spr.), Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2004 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2002 r. Nr [...] w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2002r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2002 r., po rozpatrzeniu wniosku W. C. o stwierdzenie nieważności zarządzenia nr [...] Ministra Skupu z dnia [...] grudnia 1955 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem M., położonym w K. w woj. [...], umorzył na podstawie art. 105 kpa postępowanie w tej sprawie. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że skarżący nie ma przymiotu strony w tym postępowaniu, bowiem legitymację do występowania o unieważnienie wskazanego wyżej zarządzenia o przymusowym zarządzie nad M. działającym w formie spółki jawnej może mieć tylko ta spółka, w imieniu której mogą występować jej przedstawiciele. Ponieważ skarżący W. C., jako syn jednego ze wspólników - zmarłego W. C., nie może reprezentować spółki, to uznano postępowanie za bezprzedmiotowe i jako takie umorzono.. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] września 202 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa umorzył postępowanie z art. 127 § 3 kpa. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że brak jest podstaw do zmiany stanowiska przedstawionego w poprzedniej decyzji, skoro z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpiła ta sama osoba. Z tej też przyczyny należało umorzyć postępowanie z art.127 § 3 kpa. W skardze na powyższą decyzję W. C. zarzucił ,że organ błędnie przyjął, że nie ma legitymacji do ubiegania się o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przymusowym zarządzie. Dodał, że jego legitymacja do bycia strony w tym postępowaniu wynika z tego, że jest spadkobiercą zmarłego wspólnika spółki jawnej. Dodał ponadto, że stosownie do treści art. 112 pkt 4 k.h. ( art. 58 § 1 pkt 4 k.s.h.) spółka ulega rozwiązaniu [...] maja 1998 roku - w dniu śmierci jego ojca A. C. Z momentem ustania spółki jawnej wszelkie prawa majątkowe przysługują dotychczasowym wspólnikom, a w razie ich braku - spadkobiercom. Wobec tego zaskarżona decyzja jest błędna merytorycznie z powodu braku podstawy do umorzenia postępowania w tej sprawie. Decyzja ta jest błędna od strony formalnej, ponieważ nie można ponownie umorzyć postępowania w następstwie rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie spawy. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca podlegają uchyleniu ponieważ zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, należy zauważyć, że przepis art. 105 kpa stanowi podstawę prawną wydania decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego, o ile w danym przypadku zaistniały przesłanki określone w § 1, bądź w § 2 tegoż przepisu. Celem postępowania administracyjnego jest załatwienie sprawy przez wydanie decyzji administracyjnej rozstrzygającej ją co do istoty. Jeżeli ten zasadniczy cel nie może być osiągnięty z uwagi na bezprzedmiotowość, organ administracji wydaje decyzję o umorzeniu postępowania ( art. 105 § lkpa). Bezprzedmiotowość postępowania zachodzi wtedy, gdy brak jest któregoś z elementów stosunku prawnego, co powoduje tego rodzaju skutek, że nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z przyczyn p[podmiotowych lub przedmiotowych. Przyczyny podmiotowe wiążą się z pojęciem strony z art. 28 kpa, co oznacza, że pierwszą czynnością organu administracyjnego winno być zbadanie czy występujący z żądaniem podmiot ma oparty na prawie interes do występowania z określonym żądaniem. Z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że organ orzekający nie poczynił żadnych ustaleń mających istotne znaczenie dla stwierdzenia czy skarżący jest legitymowany do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęciu przez Państwo M., położonego w K. woj. [...]. Jest okolicznością niesporną, że ten M. działał w formie spółki jawnej, a jednym z jej wspólników był A. C. - ojciec skarżącego. W ujęciu przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934r. Kodeks handlowy ( Dz. U. Nr 57, poz. 502 ze zm.), obowiązującego w dacie wydania orzeczenia o przejęciu M., rozwiązanie spółki jawnej powodowały przyczyny, o których mowa w art. 112 k.h. Jednakże zajście przyczyn rozwiązania spółki, nie zawsze musiało prowadzić do zakończenia bytu spółki. Wspólnicy spółki mogli bowiem w umowie spółki przyjąć ,że spółka jawna będzie działała nadal, a w miejsce zmarłego wspólnika wchodzi jego spadkobierca ( lub spadkobiercy), który ma wszystkie prawa i obowiązki wspólnika jawnego. Zgodnie z art. 122 k.h. zajście przyczyn rozwiązania spółki, o ile nie zostało przerwane czynnościami wspólników, spadkobierców wspólników, powoduje wszczęcie postępowania likwidacyjnego. Jednakże wspólnicy w umowie spółki mogą ustalić inne zasady doprowadzenia do zakończenia bytu spółki jawnej niż postępowanie likwidacyjne. Mogą bowiem umówić się na podział majątku w naturze ( in natura) poprzez odpowiedni podział składników majątkowych między wspólników. Z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby organ administracji poczynił jakiekolwiek kroki zmierzające do: po pierwsze - ustalenia bytu prawnego omawianego M. działającego w formie spółki jawnej , po drugie - ustalenia wszystkich stron postępowania, po trzecie - zażądania od skarżącego dokumentu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym ojcu – A. C. W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że organ orzekający przedwcześnie uznał, iż skarżący nie ma przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa w tym postępowaniu. Ponadto należy zgodzić się ze skarżącym, że zaskarżona decyzja została wydana z obrazą art. 127 § 3, art. 105 § 1 oraz art. 138 § 1 kpa. W rozpatrywanej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte na skutek wniosku skarżącego i to on był adresatem decyzji z dnia [...] lipca 2002 roku stał się więc stroną postępowania w rozumieniu art. 127 § 3 kpa, któremu przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgodnie z art. 127 § 3 kpa do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań. Odpowiednie stosowanie tych przepisów oznacza, że do rozstrzygnięcia wniosku będzie miał wprost zastosowanie art. 138 § 1 kpa, zatem powinno ono odpowiadać jego uregulowaniu. Podkreślić należy, że pojęcie strony użyte w art. 61 § 1 i art. 157 § 2 kpa ma inne znaczenie niż pojęcie strony jako podmiotu wnoszącego środek odwoławczy- podmiotu który był adresatem decyzji pierwszej instancji. Przy wszczęciu postępowania w pierwszej instancji organ administracji powinien zbadać, czy występujący z żądaniem może zająć stanowisko strony postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 kpa, tzn. czy ma interes prawny wywodzący się z przepisów prawa materialnego. Inna jednak jest sytuacja procesowa, kiedy odwołanie wnosi podmiot, który był uczestnikiem postępowania przed organem pierwszej instancji albo adresatem decyzji wydanej w pierwszej instancji, w której - umarzając postępowanie -zakwestionowano jego przymiot strony ( w rozumieniu materialnoprawnym) w sprawie. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie wprowadzają ograniczeń formalnych ani materialnych legitymacji strony do wniesienia odwołania (lub wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), prawo to przysługuje stronie w rozumieniu ,materialnoprawnym (art. 28 kpa), jak i osobie, do której była adresowana decyzja pierwszej instancji, nawet gdyby nie była ona stroną w znaczeniu materialnoprawnym; osoba ta staje się stroną w znaczeniu formalnoprawnym ( procesowym). Umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 kpa jest rozstrzygnięciem procesowym i decyzja wydana na tej podstawie kończy sprawę w danej instancji. Pomimo, że organ naczelny w toku postępowania doszedł do przekonania, że skarżący nie ma przymiotu strony do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i na tej podstawie umorzył postępowanie, to jednak skarżący ma przymiot strony z wszelkimi tego konsekwencjami, a w szczególności z prawem wniesienia środka odwoławczego od decyzji umarzającej postępowanie. Skoro tak, to tenże organ naczelny nie mógł, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez adresata decyzji pierwszoinstancyjnej, wydać decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa. Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy obligowało Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do ponownego rozpatrzenia sprawy ( od nowa) i wydania rozstrzygnięcia merytorycznego ( co do istoty sprawy) albo utrzymującego w mocy swoją decyzję wydaną w pierwszej instancji - art. 138 § 1 pkt 1 kpa albo uchylającego tę decyzję i orzekającego co do istoty sprawy ( jeżeli wcześniejsze stanowisko uległoby zmianie) na zasadach określonych wart. 138 § 1 pkt 2. Organ naczelny natomiast nie może wydać decyzji umarzającej postępowanie, wywołane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa jeżeli środek odwoławczy wniósł adresat decyzji, którą organ naczelny w pierwszej instancji umorzył postępowanie prowadzone w trybie nadzoru z powodu braku przymiotu strony u wnioskodawcy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.)