IV SA 4636/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska,, asesor WSA Jakub Linkowski, Protokolant Agnieszka Foks - Skopińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2004 r. sprawy ze skargi B. J. i A. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa 1. Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2003 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2003r. nr [...], w której Wojewoda - odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy K. z dnia [...] kwietnia 1975r., nr [...], mocą której na rzecz Skarbu Państwa została przejęta (w drodze przymusowego wykupu) nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] o powierzchni 0,2360 ha, położona w miejscowości K., wchodząca w skład gospodarstwa rolnego stanowiącego własność S. J. Podstawę przejęcia nieruchomości stanowiła ustawa z dnia 24 stycznia 1968r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 3, poz. 14 ze zm.) oraz § 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzenia licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 11 poz. 57 ze zm.). Organ wojewódzki wskazał, że nieruchomość została wykupiona, ponieważ gospodarstwo zostało zaliczone do gospodarstw wykazujących niski stopień zagospodarowania. Odnośnie przejętej nieruchomości spełnione zostały - jak podano - wszystkie warunki wynikające z ustawy o przymusowym wykupie. Z komisyjnej lustracji gospodarstw objętych wykupem sporządzono zbiorowy protokół potwierdzający niski stopień zagospodarowania nieruchomości i dlatego należało odmówić stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy K. z dnia [...] kwietnia 1975r., nr [...], mocą, której na rzecz Skarbu Państwa została przejęta (w drodze przymusowego wykupu) nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] o powierzchni 0,2360 ha. W odwołaniu od tej decyzji B. J. i A. D. (spadkobiercy S. J.) podnieśli, że decyzja organu wojewódzkiego jest niezasadna i niesprawiedliwa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w swojej decyzji z dnia [...] października 2003 r., nr [...] uznał, że kontrolowana decyzja Wojewody [...] jest prawidłowa, a jej ustalenia znajdują pełne potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Przytoczył ustalenia zawarte w protokóle przeprowadzonej komisyjnie lustracji pól i ocenach wykorzystania gruntów zlokalizowanych we wsi K. wskazując, że protokół ten obejmował również grunty stanowiące własność S. J. W ocenie Ministra zdecydowanie niższe plony uzyskiwane z tych gruntów wskazują na niewłaściwe wykorzystanie wszystkich gruntów objętych w/w protokółem w tym także nieruchomości S. J., co skutkowało przymusowym jej wykupem. Zdaniem organu naczelnego zatem przejęcie przedmiotowej działki na rzecz Skarbu Państwa nie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa i dlatego utrzymana została w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2003r. nr [...] Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2003 r., nr [...] skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli B. J. i A. D. (spadkobiercy S. J.), którzy podnieśli, że przed wykupem ich ojciec użytkował gospodarstwo i regularnie płacił podatki. Skarżący podkreślili, że ziemia została przejęta przez Państwo nie z uwagi na to, iż była źle uprawiana, lecz z potrzeby włączenia jej do PGR-u a niski poziom produkcji był tylko pretekstem do odebrania ziemi właścicielowi. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko sformułowane w zaskarżonej decyzji wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie nie tylko z powodów w niej wskazanych, ale i z przyczyn w niej nie podniesionych. W ocenie Sądu przede wszystkim stwierdzić należy niewłaściwość organów rozpoznających wniosek o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji. Właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się wg przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero później na podstawie art. 17 Kpa określa się organ wyższego stopnia (por. B.Adamiak, J. Borkowski Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996 r., s. 732). Zważywszy, iż zadaniem Sądu Administracyjnego jest kontrola zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa, obowiązującymi w czasie jej wydawania a decyzja, o której stwierdzenie nieważności wnosili skarżący wydana została na podstawie ustawy z dnia 24.01.1968r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych rozważenia wymagało, czy został wskazany organ, na który przeszła kompetencja do rozstrzygania w tych kwestiach. Powołana ustawa utraciła moc z chwilą wejścia w życie - 1.07.1982 r. ustawy z dnia 26.03.1982 r. O ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. nr 11, poz. 79), ta zaś została uchylona ustawą z dnia 3.02.1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. nr 16, poz. 78 ze zm.). Początkowo ustawa z dnia 26.03.1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych w szczególności w art. 45 przyznawała kompetencję w zakresie przymusowego wykupu gruntów rolnych naczelnikowi gminy, potem terenowemu organowi administracji państwowej o właściwości ogólnej stopnia podstawowego, jednakże przepis ten został skreślony z dniem 1.01.1992 r. Od tego czasu zarówno ustawa z dnia 3.02.1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, jak i inne przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie określają do właściwości jakich organów należy obecnie omawiana kategoria spraw. Dlatego też w tym zakresie należy przyjąć domniemanie kompetencji gminy, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 8.03.1990r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r., nr 142, poz. 1591), a z uwagi na brak przepisów odrębnie ustalających kompetencje organu wyższego stopnia, uznać na podstawie art. 17 pkt 1 Kpa, że organem tym jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Z tego względu, mając na uwadze, iż postępowanie administracyjne toczyło się z naruszeniem przepisów o właściwości, należało stwierdzić nieważność zarówno zaskarżonej decyzji wydanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...]. Niezależnie od wskazanej przyczyny obie badane decyzje nie odpowiadają prawu, wydane bowiem zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Doszło także do naruszenia przepisów prawa materialnego. Organy nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a szereg ich twierdzeń nie znalazło uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym. Protokół lustracyjny, na który powołują się organy obu instancji mówi o gruntach położonych na arkuszach map o nr 4 i 5. Żaden z tych arkuszy nie znalazł się w aktach sprawy, co nie pozwala na zweryfikowanie, czy przedmiotowa działki stanowiąca własność S. J. istotnie była nim objęta. W protokóle lustracyjnym wszystkie działki, należące do wielu różnych właścicieli, położone na obszarze 85 ha zostały objęte wspólną oceną, w której dla nich łącznie, bez jakiegokolwiek wyszczególnienia podano, iż w ciągu ostatnich trzech lat nie wszystkie grunty orne zostały rolniczo wykorzystane, a uzyskiwane plony i hodowla nie odpowiadają wymaganym wskaźnikom, wynikającym a contrario z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26.03.1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz.U. nr 11, poz. 58). Wątpliwości może także budzić skład zespołu przeprowadzającego lustrację. Z wykazu osób ją przeprowadzających nie wynika bowiem, czy brał w niej udział zootechnik gromadzki, jak tego wymagało powołane rozporządzenie w § 2 ust. 2. Biorąc zatem pod uwagę fakt, iż w istocie nie dokonano w sporządzonym protokóle indywidualnego opisu nieruchomości należącej do S. J., stwierdzić należy, iż protokół ten nie mógł stanowić podstawy przymusowego wykupu tej nieruchomości. Nie wynika z niego bowiem w żaden sposób, jaki był dokładny stan zagospodarowania nieruchomości. W żadnym razie nie można przyjąć, aby w ten sposób sporządzony protokół mogły być podstawą owego wykupu. Nie spełniał on bowiem wymogów wynikających z § 2 ust. 5 powołanego rozporządzenia, przewidującego konieczność indywidualnej oceny każdego z gospodarstw w protokole, w celu przesądzenia czy kwalifikuje się do zaliczenia go do kategorii wykazującej niski poziom produkcji wskutek zaniedbania. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) - orzekł jak w sentencji.