IV SA 4640/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec Asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Andrzej Malinowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2004 r. sprawy ze skargi Nadleśnictwa P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskiej "Z" - skargę oddala - Wojewoda [...] decyzją z dnia [...].06.2000 r. powołując się na art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej po rozpatrzeniu wniosku E. W. "orzekł, że nieruchomość ziemska p.n. "Z" położona w gminie N. należąca do F. C. o łącznej powierzchni 91 ha nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej". W uzasadnieniu decyzji organ wskazał co następuje: Nieruchomość ziemska p.n. Z. została przejęta przez Państwo na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym na cele reformy rolnej przechodziły z mocy prawa nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli łączny obszar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej lub 50 ha użytków rolnych według stanu na dzień 1 września 1939 r. Z zachowanych dokumentów archiwalnych, dotyczących parcelacji majątku wynika, że obszar użytków rolnych w majątku nie przekraczał 50 ha. Wskazuje na to szkic projektowanego podziału majątku wykonany przez mierniczego W. G. na podstawie pomiaru uzupełniającego J. T. z 1946 r. Według tego szkicu ogólna powierzchnia majątku wynosiła 91 ha, a w jej skład wchodziło 38,75 ha gruntów ornych, 5,05 ha łąki, 0,10 ha ogrody 28,65 ha nieużytki, 14,75 ha lasy, reszta to podwórza, zabudowania, wody, drogi, rowy. Również wykaz rozrachunkowy nabywców działek rozparcelowanego majątku z 1946 r. wskazuje, że w skład majątku wchodziły użytki rolne o powierzchni poniżej 50 ha. Według tego wykazu 43,47 ha gruntów przeznaczono dla nadleśnictwa na cele gospodarki leśnej w tym 14,48 ha lasów i 28,99 ha gruntu do zalesienia. Powiatowy Urząd Ziemski w P. decyzją [...] z dnia [...] października 1946 r. zatwierdził klasyfikację i szacunek działek uwidoczniony na szkicu parcelacyjnym i w rozliczeniu działek rozparcelowanego majątku oraz przeznaczenie gruntów w tym przeznaczenie 28,65 ha pod zalesienie. W toku postępowania organ dopuścił dowód z ekspertyzy jednostki specjalistycznej w celu ustalenia charakteru gruntów przeznaczonych pod zalesienie w dacie wejścia w życie dekretu. Sporządzona w 1998 r. opinia przedstawia wnioski, że grunty te mają obecnie jednorodny charakter gruntów leśnych przy czym na charakter ten zasadniczy dodatni wpływ mają dokonane w przeszłości zabiegi agrotechniczne przygotowujące grunt pod zalesienie. Zachowany opis taksacyjny dla obszaru obejmującego lasy z majątku Z. na dzień 1.10.1946 r. charakteryzuje grunty nie pokryte drzewostanem jako "halizna So - grunty porolne" co oznacza grunty pochodzenia rolniczego do zalesienia sosną. Opinia formułuje wniosek, że grunty te w dacie wejścia w życie dekretu nie miały charakteru użytków rolnych. Organ w uzasadnieniu decyzji zajął stanowisko, że grunty przeznaczone pod zalesienie nie należą do żadnej z kategorii gruntów zaliczonych do użytków rolnych na podstawie § 4 rozporządzenia z dnia 1.03.1945 r., który to przepis do użytków rolnych zalicza wyłącznie grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. W przedmiotowej sprawie do użytków rolnych zaliczono również grunty będące nieużytkami przeznaczonymi do zalesienia, co w ocenie organu doprowadziło do wadliwego przejęcia majątku przez Państwo na cele reformy rolnej, gdyż majątek nie spełniał wymogów obszarowych wynikających z przepisów dekretu. Jako dodatkowy dowód przemawiający za prawidłowością zajętego stanowiska organ przytoczył protokół z dnia 30.04.1948 r. z przekazania Nadleśnictwu P. terenów z majątku Z. na cele gospodarki leśnej. Protokołem tym przekazano oprócz lasu 28,65 ha nieużytków. Odwołanie od powyższej decyzji wniosło Nadleśnictwo P. kwestionując stanowisko organu, że powierzchnia użytków rolnych majątku nie przekraczała 50 ha. W odwołaniu podnosi, że w 2000 r. Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej w W. opracowało dla Nadleśnictwa operat glebowo-siedliskowy, który wskazuje, że gleby znajdujące się obecnie pod drzewostanem były przed laty wykorzystywane rolniczo. Stąd też postawiono diagnozę charakteru porolnego tych gleb - gleby rdzawe porolne. Wyniki analiz gleb oraz diagnoza siedlisk leśnych wykonana w 2000 r. zdaniem skarżącego spowodowały zaistnienie nowych faktów w sprawie, pozwalających na zmianę oceny ekspertyzy wykonanej w C. w 1998 roku. Również opis taksacyjny byłego majątku Z. według stanu na dzień 1.10.1946 r. grunty pozbawione drzewostanu charakteryzuje jako grunt porolny - halizna So, zaś opis taksacyjny lasu na dzień 1.10.1969 r. przyjmuje dla omawianych gruntów "zalesienie porolne", co według skarżącego potwierdza fakt wcześniejszego użytkowania rolniczego tych gruntów. Skarżący formułuje stanowisko, że sporne grunty były przed laty wykorzystywane rolniczo, a zatem przejęcie majątku przez Państwo odpowiadało kryterium jakie narzucał dekret PKWN z 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i wnosi o uchylenie decyzji. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].10.2002 r. po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem organu odwoławczego dla oceny czy nieruchomości ziemskie podpadały pod przepis art. 2 ust. 1 lit e dekretu istotny był stan faktyczny istniejący na gruncie w dacie wejścia w życie przepisów dekretu. Kategoria gruntów zaliczonych do użytków rolnych została w § 4 rozporządzenia wykonawczego z dnia 1.03.1945 r. wyliczona wyczerpująco, co oznacza, że inne grunty choćby były wykorzystywane do produkcji rolnej nie mogą być zaliczone do użytków rolnych. Dokumenty parcelacyjne potwierdzają, że obszar użytków rolnych wchodzących w skład majątku o ogólnej powierzchni 91 ha wynosił jedynie 44 ha. Na cele gospodarki leśnej przekazano Nadleśnictwu P. 14,45 ha lasu (drzewostan) 0,37 ha drogi, rowy oraz 28,65 ha nieużytków. Odnosząc się do zarzutu odwołującego się organ odwoławczy stwierdził, że przedłożona ekspertyza specjalistów BULiGL w W. nie daje odpowiedzi do jakiego okresu odnosi się ocena o rolniczym wykorzystaniu gruntu znajdującego się pod drzewostanem. Stan stwierdzony na gruncie w dacie przejęcia nieruchomości wynikający z dokumentacji archiwalnej przeczy ocenie by były to użytki rolne. Organ uznał, że kwestionowana decyzja jest prawidłowa, zgodna z obowiązującym prawem, gdyż przeprowadzone postępowanie wykazało, że majątek ziemski Z. nie przekraczał określonych w dekrecie norm obszarowych, zarówno normy powierzchni ogólnej jak również użytków rolnych. Grunty o powierzchni 28,05 ha stanowiły nieużytki i nie nadawały się pod uprawę o czym świadczy fakt, że nie zostały nadane rolnikom, a przekazane Nadleśnictwu pod zalesienie. Skargę na decyzję Ministra wniosło do Naczelnego Sądu Administracyjnego Nadleśnictwo P. . W skardze ponawia zarzuty podniesione w odwołaniu kwestionując stanowisko organów, że powierzchnia użytków rolnych majątku nie przekraczała 50 ha. Powołuje się przy tym na operat glebowo-siedliskowy sporządzony przez BULiGL, z którego wynika, że grunty o powierzchni 28,65 ha (nieużytki) były przed laty wykorzystywane rolniczo. Zdaniem skarżącego obszar użytków rolnych majątku w dniu wejścia w życie dekretu był większy, niż wymagały tego normy określone w dekrecie - tym samym majątek podlegał przejęciu na cele reformy rolnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i powołał się na argumenty przytoczone w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Problemem do rozstrzygnięcia w sprawie jest czy obszar użytków rolnych wchodzących w skład majątku Z. o ogólnej powierzchni 91 ha stanowiącego własność F. C. przekraczał 50 ha to jest normę obszarową określoną w art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6.09.1945 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie z treścią tego przepisu na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie, stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tych powierzchni. Organy obu instancji ustaliły, że przejęty przez Państwo na cele reformy rolnej majątek Z. nie przekraczał norm obszarowych wskazanych w powyższym przepisie. Ogólna powierzchnia majątku wynosiła 91 ha w tym około 44 ha użytków rolnych. Ustalenia powyższe w ocenie Sądu są prawidłowe i znajdują oparcie w zebranym materiale dowodowym. W sprawie nie jest sporne, że powierzchnia ogólna majątku nie przekroczyła 100 ha. Strona skarżąca kwestionuje jedynie ustalenie powierzchni użytków rolnych. Ustalenie co do obszaru użytków rolnych organy oparły na archiwalnej dokumentacji parcelacyjnej pochodzącej z 1946 roku. Są to przede wszystkim szkic projektowanego podziału majątku oparty o pomiary mierniczego Powiatowego Urzędu Ziemskiego W. G. i uzupełniający pomiar J. T. oraz wykaz rozrachunkowy nabywców działek rozparcelowanego majątku z 1946 r. Oba te dokumenty wskazują, że w skład majątku wchodziły użytki rolne (grunty orne, łąki, ogrody) o powierzchni około 44 ha. Wykaz powierzchni na szkicu obejmuje także 14,75 ha lasu i 28,65 ha nieużytków oraz drogi, rowy i podwórza. Klasyfikacja gruntów ujawniona na szkicu została dokonana przez komisję klasyfikacyjno-szacunkową, której skład widnieje na szkicu i jest zgodna z projektem parcelacyjnym. Klasyfikacja gruntów i projekt parcelacyjny zostały zatwierdzone decyzją Powiatowego Urzędu Ziemskiego w P. u z dnia [...].10.1946 r. Również wykaz rozrachunkowy nabywców działek z parcelacji wskazuje, że w skład majątku oprócz użytków rolnych wchodziły lasy i grunty do zalesienia przy czym grunty do zalesienia (około 29 ha) są uwidocznione w rubryce nieużytki, podwórza, rowy i drogi. Wykaz zawiera klauzulę o zgodności z decyzją. PUZ z dnia [...].10.1946 r. klauzule podpisał komisarz ziemski. Dokumenty te dawały organom podstawę do wyciągnięcia wniosku, że grunty o powierzchni 28,65 ha przeznaczone do zalesienia stanowiły nieużytki. Zasadnym jest wskazanie, że organ pierwszej instancji błędnie odczytał decyzję PUZ z [...].101946 r. Decyzja ta nie zmieniała klasyfikacji nieużytków na grunty leśne. Z jej treści wynika, że zatwierdziła dokonaną klasyfikację i nazwiska nabywców działek ( pkt A), a grunty o powierzchni 28,99 ha przekazała Nadleśnictwu do zalesienia oraz lasy. Potwierdzeniem tego jest klauzula na szkicu i rozrachunku o ich zgodności z decyzją PUZ. Ekspertyza wykonana w 1998 r. w toku postępowania administracyjnego stwierdza, że w dacie badania gleby kwestionowane grunty to grunty leśne. Przytaczane stanowisko zawarte w opinii taksacyjnej lasu według stanu na dzień 1.10.1946 r. charakteryzujące tereny niezalesione jako grunty porolne przeznaczone do zalesienia sosną i nie kwestionuje go. Przedłożona przez stronę skarżącą w postępowaniu odwoławczym ekspertyza wykonana w 2000 r. ocenia sporne grunty jako grunty porolne. Ekspertyzy te nie są ze sobą sprzeczne, choć wykonane profile glebowe odmiennie określają typ badanej gleby, pierwsza jako gleby pseudobielicowe, druga jako typ gleb rdzawych. Ocena, że grunty znajdujące się pod drzewostanem po zalesieniu to grunty porolne co oznacza, że były wcześniej użytkowane rolniczo nie podważa ustaleń organów, że grunty te w dacie wejścia w życie dekretu i przejęcia majątku nie stanowiły użytków rolnych. Strona skarżąca w odwołaniu przyznała, że w piśmie z dnia 16.11.1999 r. zgodziła się z ekspertyzą wykonaną przez biegłych z C., że nieużytki o powierzchni 28,65 ha nie miały charakteru użytków rolnych. Protokół w sprawie przekazania Nadleśnictwu Państwowemu P. terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku Z. gm. M. z dnia 30.04.1948 r. stanowi, że przekazuje się obszar 43,47 ha w tym 28,65 ha nieużytków pod zalesienie. Zasadnie zatem organ uznał, że grunty o powierzchni 28,65 ha stanowiły nieużytki i nie nadawały się do uprawy skoro nie zostały nadane okolicznym rolnikom, a przekazano je pod zalesienie. Organ odwoławczy w motywach decyzji odniósł się do twierdzenia skarżącej strony, że kwestionowane grunty to grunty porolne i wskazał, że przedłożona ekspertyza nie określa kiedy grunty te stanowiły użytek rolny, a zebrane dowody przeczą by miało to miejsce w dacie wejścia w życie dekretu. Pełnomocnik strony skarżącej złożył wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych ds. rolnictwa "w celu ustalenia" sposobu wykorzystania gruntów. Odmienne opinie w tym zakresie zawarte w sporządzonych dotychczas ekspertyzach powoduje jego zdaniem konieczność przeprowadzenia wskazanego dowodu. Sąd oddalił wniosek dowodowy. Zgodnie z art. 106 § 3 ustawy z dnia 3 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzać dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. W ocenie Sądu sporządzone opinie nie są sprzeczne co zostało wykazane, a przeprowadzenie wnioskowanego dowodu nie jest niezbędne dla wyjaśnienia wątpliwości. Byłoby to zbędne mnożenie opinii w sytuacji, gdy okoliczności faktyczne sprawy zostały wyjaśnione. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji Sąd uznał, że nie naruszają prawa, skoro przejęty przez Państwo majątek nie przekraczał norm obszarowych ustalonych w dekrecie. Nieprawidłowe zaliczenie nieużytków do użytków rolnych wbrew treści § 4 rozporządzenia wykonawczego do dekretu spowodowało, że z obrazą art. 2 ust. 1 lit e nastąpiło przejęcie majątku na rzecz Skarbu Państwa. Z powyższych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 02.153.1270) należało skargę oddalić.