IV SA 4652/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Andrzej Malinowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2004r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie nieważności przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].06.2002 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozstrzygnięcie organu I instancji, - w wyniku rozpatrzenia odwołania S. M. - utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].04.1995 r., nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w Z. z dnia [...].10.1969 r., nr [...] o przejęciu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego bez zabudowań, położonego we wsi M. gmina Z., w części dotyczącej działki nr [...], stanowiącej użytek leśny. Skarżąca - córka rolników, którzy przekazali gospodarstwo w zamian za rentę, wniosek o stwierdzenie w części nieważności przedmiotowej decyzji motywowała tym, iż przejęcie przedmiotowego lasu przez Państwo było bezprawne, skoro w obliczeniach wysokości ustalonego świadczenia emerytalno-rentowego nie uwzględniono tego obszaru i do wysokości tego świadczenia nie doliczono wartości przejętego drzewostanu nasadzonego przez jej rodziców. Zarówno Wojewoda, jak i Minister w uzasadnieniach swych decyzji podkreślili, że owo przejęcie miało miejsce na wielokrotnie ponawiane wnioski małżonków P. i F. S., na które początkowo uzyskiwali odpowiedzi odmowne, z powodu braku możliwości prawidłowego zagospodarowania tej ziemi w sytuacji, gdy wnioskującym pozostawi się własność budynków. Postępowanie to charakteryzowała zatem całkowita dobrowolność przekazania, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24.01.1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz.U. nr 3, poz. 15) oraz jej przepisami wykonawczymi. Organ administracyjny orzekający o przejęciu za rentę przedmiotowego gospodarstwa, zgodnie z ciążącym na nim obowiązkiem, wynikającym z § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1.03.1968 r. w sprawie rent i innych świadczeń pieniężnych z tytułu przekazania nieruchomości rolnych na własność Państwa, trybu postępowania przy przejmowaniu tych nieruchomości oraz trybu wykonania prawa pierwokupu w stosunku do budynków (Dz.U. nr 8, poz. 46), zawiadomił małż. S. o ustaleniach i innych danych mających wpływ na wymiar renty oraz wskazał inne należne im świadczenia z tego tytułu. Świadczą o tym - pisemne zawiadomienie z dnia 25. 08.1969 r. oraz ich oświadczenie, w którym obydwoje zgodnie stwierdzają, że dobrowolnie wyrażają zgodę na przekazanie swego gospodarstwa na warunkach podanych w tym zawiadomieniu. Były w nim, jak podkreśliły organy orzekające w sprawie o stwierdzenie nieważności, zawarte informacje, że podstawę wymiaru renty lub emerytury stanowi obszar użytków rolnych gospodarstwa, wyrażony w hektarach przeliczeniowych. Od decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w Z. z dnia [...].10.1969 r. o przejęciu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego bez zabudowań małż. S. nie odwołali się. Przejęte grunty zostały w całości włączone do Zasobu Państwowego Funduszu Ziemi, z którego działkę leśną przekazano we władanie Nadleśnictwa O.. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w swej decyzji podkreślił dodatkowo, że przepisy nie przewidywały dodatku do świadczeń rentowych z tytułu wchodzącego w skład gospodarstwa lasu. Zarówno w odwołaniu, jak i skardze do Sądu Administracyjnego S. M. podkreślała bezprawność przejęcia lasu (ok. 3 ha) z uwagi na to, że obszaru tego jako nieużytku nie uwzględniono w obliczeniach służących ustaleniu wysokości świadczenia rentowego. Wskazała również, że zwrotu tego lasu domagał się jej ojciec zmarły w 1992 r. na rok przed śmiercią i upoważnił ją do dalszych starań o odzyskanie lasu. W skardze zażądała zmiany zaskarżonej decyzji przez przywrócenie prawa własności działki leśnej, zaznaczając że jej przejęcie bez prawa do rekompensaty, tj. bez obowiązku Państwa zwrotu równowartości działki leśnej oraz bez zaliczenia jej wartości do podstawy świadczeń emerytalno-rentowych rodziców było bezprawne. Zgody rodziców upatruje w działaniu pod wpływem błędu, sądzili bowiem, że przekazując działkę leśną otrzymają wyższe świadczenia emerytalno-rentowe. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i raz jeszcze wyjaśnił, że w oparciu o art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24.01.1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa właściciel gospodarstwa rolnego mógł na zasadach określonych w tej ustawie przekazać na własność Państwa wszystkie nieruchomości wchodzące w jego skład , jeżeli obejmowało ono co najmniej 5 ha użytków rolnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek z innych przyczyn niż podniesione przez skarżącą. Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów, przy czym stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30. 08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270) nie jest związany zarzutami i granicami skargi. Wskazane przepisy pozwalają na kontrolę zaskarżonego aktu niezależnie od zasadności zarzutów podniesionych przez skarżącego. Należy jednoznacznie stwierdzić, że przepisy ustawy z dnia 24.01.1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz.U. nr 3, poz. 15 ze zm.) stwarzały możliwość przekazania na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego za świadczenia pieniężne lub rentę, o ile obejmowało ono co najmniej 5 ha użytków rolnych. Przy czym art. 1 tej ustawy przesądzał o tym, że na własność Państwa w tym trybie przechodziły wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, a więc i lasy (grunty leśne), zgodnie z definicją gospodarstwa rolnego zawartą w art. 553 Kodeksu cywilnego. Wobec tego nie istniały podstawy do wyłączenia wskazanego obszaru lasów wchodzących w skład tego gospodarstwa rolnego. Z pewnością przyczyną wyłączenia spod przejęcia nie mógł być fakt, iż podstawę wymiaru renty lub emerytury stanowił obszar użytków rolnych gospodarstwa, wyrażony w hektarach przeliczeniowych, co nie pozwalało na uwzględnienie lasu jako nieużytku w obliczeniach służących ustaleniu wysokości świadczenia rentowego. Ustawodawca przewidział jedynie możliwość zatrzymania na własność rolnika budynków wchodzących w skład przekazanych Państwu nieruchomości, które stawały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że małżonkowie P. i F. S. dobrowolnie oddali całe należące do nich gospodarstwo rolne na własność Państwa za rentę. Wnioski swe w tej sprawie ponawiali wielokrotnie, wobec początkowych odmów przejęcia tego gospodarstwa. Ojciec skarżącej we wniosku o przejęcie z dnia 8.06.1979 r. wyraźnie zaznaczał, że Nadleśnictwo O. chętnie przejmie las, a więc zamierzał go także przekazać. Problem polegał tylko na tym, że nie chciano przejąć tego gospodarstwa, jako leżącego na uboczu, poza scaleniami, bez zabudowań, a na oddanie go z zabudowaniami nie zgadzali się małż. S.. Obie poddane kontroli decyzje są natomiast wadliwe z innego względu, a mianowicie z uwagi na nieustalenie przez organy orzekające w obu instancjach kręgu spadkobierców po małżonkach P. i F. S.. Skarżąca twierdzi, że jest ich córką, lecz nie przedłożyła sądowego stwierdzenia nabycia po nich spadku, z którego wynikałoby, że jest ich spadkobierczynią. Trudno zatem przesądzić, czy jest w istocie osobą legitymowaną do złożenia wniosku w przedmiocie żądania stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w Z. z dnia [...].10.1969 r. o przejęciu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego bez zabudowań, położonego we wsi M. gmina Z., w części dotyczącej działki nr [...], stanowiącej użytek leśny. Kwestia ta może budzić tym większe wątpliwości z uwagi na fakt, iż jako współwłaścicieli budynków stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności, położonych we wsi M. gmina Z. w KW nr [...] wpisano w dniu [...].06.1976 r. tylko jej rodzeństwo : S. C., E. S. oraz J. S. po Vi części w miejsce F. S., o czym informuje zawiadomienie Państwowego Biura Notarialnego w Z. znajdujące się w aktach sprawy. Mając na uwadze, że organy administracji państwowej rozpatrujące tę sprawę nie wyjaśniły tej kwestii, naruszając przepisy postępowania oraz nieustaliły kręgu spadkobierców po małżonkach P. i F. S., mimo że z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wyraźnie wynika, że mieli kilkoro dzieci, co daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - obie wskazane decyzje należało uznać za wadliwe i wycofać je z obrotu prawnego. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) -orzekł jak w sentencji.