IV SA 4697/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Otylia Wierzbicka, Sędziowie NSA Tadeusz Cysek, Asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Agnieszka Foks-Skopińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2004 r. sprawy ze skargi Zakładu Gospodarki Komunalnej w O. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2002 r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary biegnącej za odprowadzenie ścieków nie odpowiadających wymaganym warunkom skargę oddala Decyzją z dnia [...] października 2002 r., nr [...], Główny Inspektor Ochrony Środowiska po rozpatrzeniu odwołania Zakładu Gospodarki Komunalnej w O. od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w R. z dnia [...] kwietnia 2002 r., znak [...] w sprawie ustalenia wymiaru kary pieniężnej biegnącej za odprowadzanie do wód lub do ziemi ścieków nie odpowiadających wymaganym warunkom uchylił decyzję organu I instancji oraz ustalił skarżącemu wymiar kary biegnącej począwszy od dnia 22 marca 2002 r. w wysokości 207,36 zł/d za odprowadzenie ścieków nie odpowiadającym wymaganym warunkom do rzeki P. wylotem [...].. Orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2002 r. organ I instancji stwierdził, przyjmując za podstawę ustaleń wyniki kontroli przeprowadzonej w dniu 21 marca 2002 r. przez inspektorów Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w [...] Delegatura w P., iż w dwóch miejscach - wylotach do rzeki P., znajdujących się w O. przy ulicy [...] i [...], skarżący odprowadza ścieki, których skład przekracza parametry określone w pozwoleniach wodnoprawnych z dnia [...] czerwca 1999 r., znak: [...] i z dnia [...] grudnia 2001 r., znak [...], udzielonych skarżącemu przez Starostę L.. Wobec powyższego na podstawie art.298 ust.l pkt 2 - art.300 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62 poz.627 z późn. zm.) oraz §3 i §7 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie wysokości jednostkowych stawek kar za przekroczenie warunków, wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi (Dz.U. Nr 146 poz.1640) [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w R. nałożył na skarżącego karę pieniężną biegnącą, naliczając ją osobno dla każdego z dwóch miejsc, w których skarżący odprowadza ścieki do rzeki P.. Prawidłowość powyższego rozstrzygnięcia zakwestionował organ odwoławczy, stwierdzając w decyzji z dnia [...] października 2002 r., iż miejsce poboru próbek ścieków z oczyszczalni przy ulicy [...] nie jest miejscem wskazanym w pozwoleniu wodnoprawnym - decyzji Starosty L. z dnia [...] grudnia 2001 r., znak: [...]. Ponadto organ odwoławczy uznał, iż [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w [...] nieprawidłowo wskazał termin, od którego kara podlega naliczaniu. Termin ten nie biegnie bowiem od dnia kontroli a stosownie do art.300 ust.4 pkt 3 Prawa ochrony środowiska od dnia następującego bezpośrednio po zakończeniu pomiarów lub innych ustaleń stanowiących podstawę stwierdzenia przekroczenia lub naruszenia. Z tych przyczyn Główny Inspektor Ochrony Środowiska uchylił decyzję organu I instancji. Jednocześnie zgodnie z dyspozycją art.l38§l pkt 2 Główny Inspektor Ochrony Środowiska orzekł co do istoty sprawy i z tytułu przekroczenia warunków odprowadzania ścieków wylotem przy ulicy [...], ustalił skarżącemu karę biegnącą na podstawie art.298 ust.1 pkt 2 - art.300 Prawa ochrony środowiska oraz §3 i §7 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości jednostkowych stawek kar za przekroczenie warunków, wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi. Organ odwoławczy nie uznał zarzutu odwołania, iż kontrola składu ścieków, której wyniki stanowiły podstawę do naliczenia przez organ I instancji kary biegnącej została dokonana z naruszeniem art.314 ust.l Prawa ochrony środowiska, nakazującym pobranie w każdym z badanych miejsc trzech próbek ścieków w odstępach półgodzinnych. Główny Inspektor Ochrony Środowiska stwierdził, iż twierdzeniom skarżącego jakoby w czasie kontroli pobrano tylko jedną próbkę ścieków z wylotu [...] i jedną z wylotu [...], w tym samym czasie rozlewając ją do trzech butelek zaprzecza treść protokołu dokumentującego przebieg dokonanych czynności. Wynika z niego jednoznacznie, iż warunki, o których mowa w art.314 ust.1 ustawy zostały spełnione. W skardze na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska skarżący podtrzymał zarzut, iż w dniu 21 marca 2002 r. w trakcie kontrolnego poboru próbek ścieków, pobrano tylko jedną próbę ścieków z wylotu [...] w tym samym czasie rozlewając ją do trzech butelek i oznaczając je w protokole z poboru prób, niezgodnie z prawdą, jako trzy próby w odstępach co pół godziny. Fakt, iż nieprawidłowości tej nie zakwestionował przy podpisywaniu protokołu przedstawiciel skarżącego, obecny przy pobieraniu próbek, skarżący uzasadnia ówczesnym brakiem rozeznania skarżącego co do prawidłowego sposobu poboru próbek. Do skargi załączono oryginał oświadczenia B. B. - wskazanego wyżej przedstawiciela skarżącego z dnia 14 listopada 2002 r., którego treść koresponduje z twierdzeniami skargi. Skarżący podniósł ponadto, iż rozpatrzenie jego odwołania od decyzji organu I instancji dopiero po upływie pięciu miesięcy od wniesienia odwołania naraziło go na straty finansowe. Ponadto jako pośredni dowód na błędny sposób pobrania próbek kontrolnych skarżący wskazał wyniki kolejnej kontroli składu ścieków, przeprowadzonej przez ten sam organ we wrześniu 2002 r., tym razem z zachowaniem właściwego trybu postępowania. Na podstawie uzyskanych wyników ustalono wprawdzie karę dobową w związku z przekroczeniem przez skarżącego dopuszczalnych parametrów w ściekach odprowadzanych wylotem przy ulicy Z., niemniej w kwocie czterokrotnie niższej niż poprzednio, nie stwierdzono natomiast podstaw do nałożenia kary w związku z odprowadzaniem ścieków wylotem przy ulicy [...]. W skardze skarżący zawarł także rozważania odnośnie nieracjonalność ustalania przez ustawodawcę rażąco wysokich kar z tytułu odprowadzania ścieków do wód powierzchniowych. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Ochrony Środowiska wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Polemizując z zarzutami skargi organ podkreślił, iż bez znaczenia dla oceny decyzji odnoszącej się do stanu ścieków z marca 2002 r. mają wyniki kontroli przeprowadzonej w sześć miesięcy potem. Uzupełniając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji organ stwierdził, iż rozstrzygające znaczenie dla oceny prawidłowości kontrolnego poboru próbek ścieków ma fakt podpisania bez zastrzeżeń stosownego protokołu przez B. B. - przedstawiciela skarżącego. Podobnie uczestniczący w dniu 19 kwietnia 2002 r. na rozprawie administracyjnej w sprawie wymierzenia kary biegnącej kierownik Zakładu Gospodarki Komunalnej w O. Z. L. nie wniósł do protokołu żadnych zastrzeżeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kara biegnąca, którą Główny Inspektor Ochrony Środowiska wymierzył zaskarżoną decyzją Zakładowi Gospodarki Komunalnej w O. wymierzona została prawidłowo a zarzuty podniesione przez skarżącego są niezasadne. Kwestię wymierzania administracyjnych kar pieniężnych (do kategorii tej zalicza, się wymierzona skarżącemu kara biegnąca) szczegółowo regulują przepisy Tytułu V "Środki finansowo - prawne" Działu III "Administracyjne kary pieniężne" ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62 poz.627 zpóźn. zm.). Zgodnie z art.298 ust.l pkt 2 ustawy administracyjną karę pieniężną wymierza się m.in. za przekroczenie ilości, stanu lub składu ścieków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym na wprowadzanie ścieków do wód. Przekroczenie to stwierdza się na podstawie kontroli a w szczególności dokonywanych w ich trakcie pomiarów albo innych ustaleń (art.299 ust.l ustawy). Z kolei art.314 ust.l pkt 1 ustawy przewiduje, iż podstawą stwierdzenia przekroczenia stanu ścieków są wyniki analiz próbki ścieków powstałej po wymieszaniu trzech próbek ścieków o jednakowej objętości, pobranych w ciągu godziny. Wysokość jednostkowych stawek kar za przekroczenie dopuszczalnych ilości substancji w ściekach oraz sposób ustalania kary, gdy przekroczenie dotyczy więcej niż jednej substancji określa §3 i §7 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie wysokości jednostkowych stawek kar za przekroczenie warunków, wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi (Dz.U. Nr 146 poz.1640). Z akt sprawy wynika, iż przesłanki niezbędne do wymierzenia skarżącemu kary biegnącej zostały spełnione a tryb wymierzenia tej kary i jej wysokość pozostają w zgodzie z przepisami Prawa ochrony środowiska oraz przepisami przywołanego wcześniej rozporządzenia wykonawczego. Skarga opiera się na zarzucie, iż organ orzekający w przedmiocie wymierzenia kary biegnącej przyjął za podstawę rozstrzygnięcia wyniki kontroli składu ścieków dokonanej na podstawie analizy próbek ścieków pobranych z rażącym naruszeniem wymogów przewidzianych w art.314 ust.l pkt 1 Prawa ochrony środowiska. Nierozerwalnie koresponduje z tym zarzut, iż protokół dokumentujący czynności związane z pobraniem próbek ścieków zawiera nieprawdziwe stwierdzenia odnośnie ilości i czasu pobrania tych próbek. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał jednakże aby do sygnalizowanego przez niego naruszenia doszło. Twierdzenia skargi należy uznać za gołosłowne i nie poparte żadnymi dowodami poza pisemnym oświadczeniem B. B. - osoby wydelegowanej przez skarżącego do asystowania pracownikom Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska przy poborze próbek ścieków. Fakt, iż przy kontrolnym poborze próbek ścieków obecny był przedstawiciel skarżącego, który w przedłożonym mu do podpisu protokole nie poczynił żadnych zastrzeżeń do sposobu dokonania czynności kontrolnych ma zasadnicze znaczenie w sprawie. Podpisując protokół bez jakichkolwiek uwag B.B. potwierdził bowiem przedstawiony w tym dokumencie przebieg działań osób przeprowadzających kontrolę, w tym przede wszystkim to, że w dniu 21 marca 2002 r. w oczyszczalni ścieków w O. przy ulicy [...] pracownik Laboratorium Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w [...], Delegatura w R. pobrał - tak jak wymaga tego art.314 ust.l pkt 1 ustawy Prawo ochrony środowiska - trzy próbki ścieków w odstępach półgodzinnych (w godzinach: 10.00, 10.30 i 11.00). Nie wytrzymuje krytyki próba wykazania przez skarżącego, iż podpisanie przez jego reprezentanta niezgodnego ze stanem rzeczywistym protokołu pobrania próbek ścieków wynikało z nieświadomości co do prawidłowego sposobu dokonywanie takiego poboru. Należy bowiem przyjąć, iż istotą uczestnictwa przedstawiciela podmiotu kontrolowanego przy dokonywaniu czynności kontrolnych jest zagwarantowanie kontrolowanemu możliwości chronienia swoich usprawiedliwionych interesów, przez co w szczególności należy rozumieć możliwość czuwania nad prawidłowym tokiem prowadzonych czynności. Uczestnictwo to nie jest zatem zwykłą formalnością ale posiada prawną doniosłość. O ile nawet osoba wyznaczona do uczestnictwa w czynnościach kontrolnych nie posiada dostatecznego rozeznania w regulacjach prawnych, dotyczących zakresu, przedmiotu czy trybu kontroli, to do obowiązków, którym bezwzględnie powinna sprostać należy czuwanie nad tym aby przedłożony jej do podpisu protokół z dokonania czynności kontrolnych odzwierciedlał rzeczywisty przebieg tych czynności. Minimum wymagań stawianych przedstawicielowi jednostki kontrolowanej to dokładne zapoznanie się z przedstawionym jej protokołem, porównanie jego treści z faktycznym przebiegiem zdarzeń a w razie powzięcia jakichkolwiek wątpliwości dążenie do uzyskania niezbędnych wyjaśnień. Stwierdzenie nieprawidłowości w sposobie przeprowadzenia kontroli ewentualnie stwierdzenie niezgodności protokołu z faktycznym przebiegiem kontroli obliguje reprezentanta podmiotu kontrolowanego do zgłoszenia do protokołu stosownych zastrzeżeń. W trakcie kontrolnego poboru próbek ścieków, dokonanego u skarżącego w dniu 21 marca 2002 r., reprezentujący go B.B. nie zgłosił żadnych zastrzeżeń ani co treści protokołu ani co do przebiegu czynności kontrolnych. Może z tego płynąć wyłącznie taki wniosek, iż czynności kontrolne dokonane w obecności B. B. przedstawiały się tak, jak w podpisanym przez niego protokole, tj. w szczególności, iż próbki ścieków pobrano zgodnie z wymaganiami przewidzianymi w art.314 ust.1 pkt 1 Prawa ochrony środowiska. Powyższego nie sposób skutecznie zakwestionować w wyłącznie w oparciu o twierdzenia przeciwne, zawarte w oświadczeniu B.B. z dnia 14 listopada 2002 r. Skarżący nie był bowiem w stanie przedstawić żadnych dowodów, które treść tego oświadczenia mogłyby uprawdopodobnić. Należy przy tym zauważyć, iż de facto fundamentalnych zastrzeżeń skargi pod adresem protokołu nie można zakwalifikować jedynie jako polemiki z jego treścią albowiem należy je tłumaczyć jako daleko idący zarzut, iż w urzędowym dokumencie w przestępny sposób poświadczono nieprawdę. W tej sytuacji w ocenie Sądu skuteczne zakwestionowanie treści tego dokumentu nie było możliwe bez prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego, stwierdzającego, iż do przestępstwa tego doszło. W braku powyższego nie mogły mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i tak nieprzekonujące argumenty skarżącego, jak choćby ten, iż kolejna kontrola składu ścieków, przeprowadzona dużo później i jak twierdzi skarżący prawidłowo, wykazała daleko mniejsze naruszenia parametrów ścieków. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) w związku z art.97 ust.l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271).