IV SA 4728/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA O. Wierzbicka, Sędzia NSA A. Plucińska-Filipowicz (spr.), Asesor WSA T. Wykowski, Protokolant D. Gorzelak - Maciak, po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2004 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżona decyzją wydana na podstawie art. 136 § i pkt i kpa utrzymał w mocy decyzje Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1994 r. Nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w O. z dnia [...] sierpnia 1979 r. Nr [...] w sprawie przejęcia na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,79 ha położonego we wsi N., gmina O., obejmującego działki oznaczone numerami [...] stanowiące własność S. M. - ojca skarżącego B. M.. W uzasadnieniu powyższej decyzji podano, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia [...] sierpnia 1979 roku toczyło się na wniosek skarżącego. Podstawą prawną przejęcia wymienionego gospodarstwa stanowiły przepisy art. 16 /dawniej art. 9/ ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego /tekst jednolity Dz. U. Nr 58, poz. 348/. Zgodnie z tym przepisem nieruchomości rolne i leśne objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, to jest do dnia 5 kwietnia 1958 roku, przejmowane były na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdowały się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Organ orzekający ustalił, iż przedmiotowe gospodarstwo zostało nadane S. M. w 1949 roku, który w 1950 roku wraz z żoną H. opuścił je i wyjechał do miejscowości S. powiat W., bez zapewnienia jakiejkolwiek opieki nad tą nieruchomością. "W tej sytuacji grunty objęli we władanie okoliczni rolnicy /repatrianci/, którym później zostały one nadane aktami nadania ziemi na własność, natomiast zabudowania wraz z działką gruntu o pow., 0,26 ha, na której były usytuowane, objęła Gminna Spółdzielnia "[...]" w N. na cele handlowe" W roku 1953 H. i S. małż. M. powrócili do wsi N.. lecz nie zamieszkali w swoim gospodarstwie a w wynajętym mieszkaniu, Nigdy też za swojego życia nie czynili starań o odzyskanie opuszczonego gospodarstwa bądź samych zabudowań. Dopiero wiele lat po ich śmierci, w 1979 roku z wnioskiem o nabycie budynku mieszkalnego wraz z działką gruntu wystąpił syn byłych właścicieli – B. M.. Na podstawie zgromadzonego materiału, "a w tym zeznań wiarygodnych świadków organ orzekający ustalił w sposób nie budzący wątpliwości", że w dacie 5 kwietnia 1958 r. cała nieruchomość rolna po S. M. "znajdował a się we władaniu osób trzecich, za zgodą i wiedzą organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Objęcie władania tą nieruchomością przez osoby trzecie nastąpiło w roku 1950, po opuszczeniu gospodarstwa przez małż. M.i trwało nieprzerwanie nadal, także w dacie przejęcia tj. 24 sierpnia 1979 r.". Tym samym organ orzekający uznał, iż istniały przesłanki ustawowe do przejęcia tej nieruchomości. Zaskarżona decyzja powołuje się także na interpretacje cytowanego przepisu dokonaną uchwałą Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lutego 1991 r. /Dz. U. Nr 20, poz. 88/, w której wskazano, że o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych określonych w art. 16 ust. i ww. ustawy decydują, wyłącznie przesłanki wymienione w powołanym przepisie, a mianowicie: - przejęcie nieruchomości we władanie Państwa nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy, czyli przed 5 kwietnia 1956 r. oraz - pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Nie miało przy tym znaczenia, czy właściciele nieruchomości dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości bądź z przyczyn od siebie obiektywnie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślił przy tym, że cytowana uchwała Trybunału Konstytucyjnego zawiera powszechnie obowiązującą wykładnię przepisów prawa, wiążącą zarówno organy administracji państwowej i sądy, W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił, że została ona wydana z naruszeniem prawa opisując szeroko fakty wiążące się z bezprawnym w ocenie strony pozbawieniem praw do nieruchomości . W odpowiedzi na skargę wnosi się o jej oddalenie podkreślając, iż niesporne jest, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdził, że "przedmiotowe gospodarstwo rolne opuszczone zostało przez właścicieli tj. H. i S. M. w roku 1950 i od tego czasu nieruchomością władało Państwo. Stan taki trwał także w dacie 5 kwietnia 1956 roku, co uprawniało do przejęcia rzeczonej nieruchomości na własność Państwa".. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Kwestionowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja z 1979 roku o przejęciu na rzecz Państwa przedmiotowej nieruchomości /gospodarstwa rolnego/ została wydana na podstawie art. 16 ust. i cytowanej ustawy z dnia 2 marca 1956 r. Do zastosowania tego przepisu konieczne było spełnienie łączne dwóch przesłanek: 1/ objęcia nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, to jest do dnia 5 kwietnia 1958 roku, 2/ pozostawania nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub innych osób fizycznych lub prawnych, którym Państwo przekazało ją w użytkowanie. Jak to wynika z uzasadnień decyzji organów obu instancji oraz z odpowiedzi na skargę, za oczywiste w sprawie uznaje się, iż właściciel gospodarstwa, S. M. opuścił je w 1950 roku, a wiec przed dniem 5 kwietnia 1956 roku, w której to dacie weszła w życie ustawa uprawniająca do wydania kwestionowanej decyzji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika nadto, iż po opuszczeniu gospodarstwa i wyjeździe do innej miejscowości przez właściciela wraz z rodziną, "grunty objęli we władanie okoliczni rolnicy /repatrianci, , którym później zostały one nadane aktami nadania ziemi na własność", Twierdzi się również, że "Ze zgromadzonych akt sprawy, w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że w dacie 5 kwietnia 1956 r., cała nieruchomość rolna po S. M., znajdowała się we władaniu osób trzecich, za zgodą i wiedzą organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Objęcie władania tą nieruchomością przez osoby trzecie nastąpiło w roku 1950, po opuszczeniu gospodarstwa przez małż. M. i trwało nieprzerwanie nadal, także w dacie przejęcia tj. 24 sierpnia 1979 r.", Tak ustalony stan faktyczny w ocenie Sądu nie odpowiada ustawowej przesłance wymaganej do przejęcia nieruchomości /gospodarstwa rolnego/ na podstawie przepisu powołanego przez organ, który wydał kwestionowaną decyzję. Ustawa wymagała, bowiem jak to wskazano wyżej, spełnienia łącznie dwóch przesłanek a to objęcia przez Państwo we władanie nieruchomości do określonej w ustawie daty oraz pozostawania w tym władaniu nieprzerwanie w dniu wydania decyzji o przejęciu nieruchomości, z jednym zastrzeżeniem, że w rozumieniu ustawy władaniem przez Państwo jest także przekazanie nieruchomości w użytkowanie innym osobom. Własność nieruchomości przechodziła, bowiem na rzecz Państwa dopiero z chwilą wydania ostatecznej decyzji o jej przejęciu na podstawie przepisu art. 16 ust. 1 cyt. ustawy. Stwierdzenia natomiast, że nieruchomość "przejęli okoliczni rolnicy", lub też że "znajdowała się we władaniu osób trzecich za zgodą i wiedzą organów administracji państwowej" albo też że "później" przekazano grunty osobom trzecim w żadnym razie nie mogą być uznane za odpowiadające spełnieniu przesłanek koniecznych do przejęcia nieruchomości na podstawie omawianego przepisu. Wydanie kwestionowanej decyzji spełniałoby warunki określone w przepisie stanowiącym materialnoprawną podstawę, orzekania tylko wtedy, gdyby w dacie orzekania /w 1979 roku/ ustalono w sposób niewątpliwy, że w dniu 5 kwietnia 1958 roku Państwo /przez swoje organy/ władało przedmiotową nieruchomością, lub też już po objęciu we władanie przed tą datą Państwo przekazało w sposób wyraźny władanie nieruchomości osobom trzecim. Akceptowanie milczące przez organy państwa takiego stanu rzeczy, że osoby trzecie weszły w posiadanie nieruchomości stanowiącej własność S. M., /co określa się w uzasadnieniu decyzji jako zgoda i wiedza organu// bez podjęcia przez właściwy organ państwa czynności koniecznych do wykazania, że nastąpiło "przekazanie nieruchomości w użytkowanie" i to po spełnieniu warunku objęcia jej uprzednio przez Państwo we władanie przed wskazaną w ustawie datą, nie jest możliwe przyjęcie/ że zaistniały łącznie obie wymagane przesłanki określone w art. 16 ust, 1 ww. ustawy. Objęcie przez osoby trzecie /rolników/ przedmiotowych gruntów bez tytułu prawnego i posiadanie ich nadal bez wyraźnego przekazania przez Państwo nie można ocenić, jako spełnienie pierwszej z wymaganych przesłanek ustawowych. Na taki zaś stan faktyczny zdaje się wskazywać twierdzenie organu, że właściciel nieruchomość opuścił, w związku z czym okoliczni rolnicy zagospodarowali grunty we własnym zakresie bez zadysponowania nimi przez właściciela i użytkowali je za wiedzą i zgodą organów państwa. Brak jest wskazania dowodu na to, że ten stan rzeczywiście uległ zmianie a więc że grunty "później" przekazano rolnikom aktami administracyjnym i ewentualnie, w jakiej dacie to nastąpiło. Na rozstrzygnięcie sprawy nie ma większego wpływu wykładnia cytowanego przepisu dokonana powołaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uchwałą Trybunału Konstytucyjnego. Należy jednocześnie zauważyć, że błędnie w uzasadnieniach decyzji organu pierwszej i drugiej instancji przypisuje się tej wykładni wiążący charakter. Jeżeli by wskazana wykładnia Trybunału Konstytucyjnego dotyczyła w sposób znaczący afery rozstrzyganej zaskarżoną decyzją, należało ją traktować tak jak orzeczenia Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wydane w tej właśnie sprawie lub też piśmiennictwo prawnicze /doktrynę/. Z uwagi na to, że w sprawie niniejszej wydając zaskarżoną decyzję organ orzekający koncentrował się w zasadzie na tym, że S. M. opuścił swoje gospodarstwo przed wejściem w życie cytowanej ustawy, nie dokładając należytej staranności w zgromadzeniu niewątpliwych dowodów na to, że w odniesieniu do całego gospodarstwa zostały łącznie spełnione obie wymagane przesłanki, należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 75 § i art. 77 § 1 kpa mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W uzupełnieniu należy zauważyć, że odebrane od świadków oświadczenia, jeżeli nawet zostali oni uprzedzeni o odpowiedzialności za fałszywe zeznania, nie spełniają wymogu Kpa, bowiem nie zapewniono udziału stronie /skarżącemu/ możliwości udziału w przeprowadzeniu tego dowodu, co narusza zasadę określoną w art. 10 kpa. Wyjaśnienie, czy zostały spełnione wymogi ustawy do wydania kwestionowanej decyzji powinno przy tym nastąpić przede wszystkim przy zastosowaniu dowodu z dokumentów /jak to miało miejsce odnośnie budynków przekazanych we władanie Gminnej Spółdzielni "[...]"/. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § i pkt 1c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr. 153, poz. 1270/, w związku z art. 97 § i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 ww. ustawy, z zastrzeżeniem § 2 art. 97 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.