IV SA 4751/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Miron Asesor WSA Anna Szymańska Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2004r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 1994 r. po rozpatrzeniu wniosku W. K. powołując się na art. 157 § 3 kpa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] listopada 1975 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości obejmującej działki nr [...], [...] i [...] o powierzchni 0,9256 ha położonej w S. - "M." stanowiącej własność wnioskującego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przejęcie nieruchomości nastąpiło na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Organ stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego w tym oświadczenia wnioskującego wynika, że przejęcie nastąpiło na wniosek strony za odszkodowaniem wyliczonym według cen obowiązujących przy sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych. W ustawowym terminie nie wniesiono odwołania od decyzji, stała się więc ostateczna i wykonalna, a zmianę właściciela ujawniono w ewidencji gruntów. Oceniając legalność decyzji uznał, że przejęcie nieruchomości nastąpiło zgodnie z obowiązującym wówczas prawem. Odwołanie od decyzji Wojewody wniósł W. K. W odwołaniu podnosi, że przejęcie nieruchomości nastąpiło z obrazą art. 28 ustawy powołanej w podstawie prawnej kwestionowanej decyzji, gdyż nie było to dobrowolne przekazanie nieruchomości, ale przymusowe bez wniosku właściciela. Ówczesne władze zabierały przymusowo grunty leżące przy trasie szybkiego ruchu K. - W. nie zważając na sprzeciw ich właścicieli. Przejęte grunty są wydzierżawione spółdzielniom, które są w stanie bankructwa, ziemia jest niezagospodarowana, a prawowici właściciele nie mogą jej odzyskać. W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2002 r. stanowiącym uzupełnienie odwołania podtrzymał zarzut przejęcia nieruchomości bez wniosku właściciela, a nadto podniósł, że organ wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 10 § 1 kpa nie umożliwił mu zapoznania się z aktami sprawy w tym z rzekomym jego wnioskiem. Uchybienia te-zdaniem odwołującego się-stanowią rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Kwestionuje też ustalenie organu, że od decyzji nie wniesiono odwołania. ; Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy decyzję Wojewody. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że kwestionowana decyzja jest prawidłowa i nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia jej nieważności. Znajdujący się w aktach sprawy wniosek o przejęcie nieruchomości nr [...] z podpisem właściciela stanowi zdaniem organu oświadczenie woli o wyrażeniu zgody na przejęcie nieruchomości przez Państwo, a zarzut sfałszowania podpisu na wniosku może być rozstrzygnięty tylko w postępowaniu sądowym. Odnosząc się do zarzutu obrazy art. 10 § 1 kpa stwierdził, że strona wiedziała o toczącym się postępowaniu na co wskazuje pismo z dnia [...].01.1994 r. Urzędu Wojewódzkiego w K., przekazane jej do wiadomości i mogła wypowiedzieć się co do zebranych dowodów. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł W. K. W skardze zarzuca tak jak w odwołaniu: - naruszenie art. 10 § 1 kpa wywodząc, że organ myli czynności dowodowe podejmowane w toku postępowania z obowiązkiem organu, wynikającym z art. 10 § 1 kpa nie bacząc, że strona została pozbawiona możliwości podważenia autentyczności wniosku; nie rozważenie istnienia dwóch ostatecznych decyzji administracyjnych o wywłaszczeniu skarżącego z nieruchomości rolnej; * nie wyjaśnienie wniesienia odwołania; * zaniechanie zbadania przez organ naruszenia art. 7, 8, 9, 10 § 1 kpa w toku postępowania "wywłaszczeniowego". W piśmie z dnia 10 września 2004 r. uzupełnił zarzuty skargi. Podnosi, że organ odwoławczy przeprowadził postępowanie bez należytej staranności. Nie dostrzegł, że: zostało wszczęte na wniosek, a nie z urzędu jak twierdzi Wojewoda; wymienione w decyzji przepisy dawały możliwość przejęcia wszystkich nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, obejmujących co najmniej 2 ha od mężczyzny, który osiągnął wiek 65 lat, albo gdy gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji; organ nie zbadał postępowania poprzedzającego wydanie decyzji przez Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...].11.1975 r. zaś obowiązujące przepisy nakazywały przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu wydania opinii, że gospodarstwo rolne kwalifikuje się do zaliczenia jako wykazujące niski poziom produkcji rolnej; uzasadnienie nie odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 kpa; decyzja z dnia [...].11.1975 r. uchyla decyzję z dnia [...].01. 1975 r. dotyczącą przymusowego wykupu tych samych działek; błędne jest ustalenie organu, iż przejęte działki stanowiły własność skarżącego, gdyż formalnie właścicielem stał się dopiero na mocy "aktu nadania ziemi" z dnia [...].01.1977 r., a w dacie wydania decyzji jako właściciel figuruje w rejestrze jego nieżyjący ojciec T. K. Skarżący podnosi nadto, że przejęcie jego nieruchomości było częścią szerokiej akcji przymusowego wykupu ponad 216 ha ziemi położonej w jednym miejscu. Niewiarygodnym jest, czego organ nie rozważył, by kilkudziesięciu rolników zapragnęło nagle pozbyć się dobrych gruntów rolnych lub by te grunty wykazywały niski poziom produkcji rolnej. Wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Zakwestionowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] listopada 1975 r. w podstawie prawnej powołuje art. 28 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 31, poz. 118). Przepis art. 28 ustawy stanowi, że nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogą być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełnia warunków do uzyskania renty. Przejęcie może nastąpić, jeżeli na pozostałej części gospodarstwa można nadal prowadzić gospodarkę towarową. Przejęcie następuje na podstawie decyzji naczelnika gminy (art. 31 cyt. ustawy). Organy obu instancji przyjęły, że przejęcie nieruchomości stanowiących działki nr [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 0,9256 ha nastąpiło zgodnie z prawem. Według organów znajdujący się w aktach sprawy wniosek z podpisem właściciela stanowi oświadczenie woli o wyrażeniu zgody na przejęcie nieruchomości przez Państwo, a oświadczenie to nie było dotknięte wadą w rozumieniu art. 87 kc, wywołało zatem zamierzone skutki prawne. Stanowisko powyższe jest bezpodstawne i nie może być zaakceptowane. Znajdujący się w aktach sprawy dokument zatytułowany "wniosek" o sygnaturze [...], na który powołały się organy nie zawiera w ogóle oświadczenia woli strony. Wymienia jedynie numery działek i ich ogólną powierzchnię, nie jest nawet opatrzony datą. Dokument ten nie daje jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że jest to oświadczenie woli strony odpowiadające wnioskowi (prośbie skierowanej do organu) o odpłatne przyjęcie nieruchomości na rzecz Państwa o jakim mowa w art. 28 cyt. ustawy -jak to przyjęły organy. Stanowisko organów nie tylko nie uwzględnia, że w dokumencie na który się powołują brak jest oświadczenia woli strony, ale całkowicie pomija, że w styczniu 1975 roku było wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie przymusowego wykupu gruntów rolnych o ogólnym obszarze 216 ha położonych na terenie M. i D., w skład którego to obszaru, jak wynika z decyzji z dnia [...].01.1975 r. wchodziły także grunty T. K. oznaczone jako działki nr: [...], [...], [...] (te same działki są objęte orzeczeniem o przejęciu nieruchomości za spłaty). Nie zostało niczym wykazane, że postępowanie zakończone decyzją z dnia [...].11.1975 r. było wszczęte na wniosek i że dokument bez daty pozostaje w związku z tą decyzją. Fakt prowadzenia postępowania w sprawie przymusowego wykupu nieruchomości skarżącego z powodu wykazywania niskiego poziomu produkcji raczej uprawdopodabnia, niż podważa zarzut podnoszony przez niego w toku całego postępowania, że przejęcie nieruchomości przez Państwo nastąpiło bez wniosku wymaganego prawem. Zarzut ten wymagał dogłębnego zbadania włącznie z wyjaśnieniem charakteru dokumentu, na który powołują się organy. W tych okolicznościach przyjąć należy, że organy obu instancji wbrew zebranym dowodom zajęły stanowisko, że kwestionowana w postępowaniu nieważanościowym decyzja o przejęciu nieruchomości przez Państwo została wydana na wniosek rolnika zgodnie z prawem. Uzasadnienie kontrolowanej przez Sąd decyzji zawiera argumentację, która zaprzecza stanowi wynikającemu z akt sprawy. Ustawodawca pozostawia wprawdzie organowi wydającemu decyzję swobodę w ocenie, ale w niniejszej sprawie naruszenie granic swobody i uznania jest szczególnie istotne i ma charakter rażący. Zdaniem Sądu uzasadnia to ocenę, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W przypadku ustalenia zaistnienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 kpa stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 02.153.1270) Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i 135 cyt. ustawy orzeczono jak w sentencji