IV SA 4752/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska – Litwiniec (spr.) Sędzia NSA Teresa Kobylecka Asesor WSA Wanda Zielińska-Baran Protokolant Andrzej Malinowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2004 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...] w przedmiocie nieważności przejęcia za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymana nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz R. L. kwotę 210 (dwieście dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].02.2003 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w wyniku rozpatrzenia odwołania R. L. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...].05.2000 r. - odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy K. z dnia [...].10.1974 r. w przedmiocie przejęcia za rentę na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,43 ha, bez budynków, położonego w N., stanowiącego własność S. J. - utrzymał w mocy tę decyzję. Przejęcie przedmiotowej nieruchomości rolnej nastąpiło w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29.05.1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. nr 21, poz. 118), w szczególności miało miejsce z urzędu na podstawie jej art. 9 ust. 2. Od decyzji Naczelnika Miasta i G. z dnia [...].10.1974 r. S. J. wniosła odwołanie nie kwestionując samego przejęcia, a jedynie wysokość przyznanej jej renty (obniżenie jej wysokości o połowę z racji istniejącego zadłużenia). Argumenty jej nie zostały uwzględnione przez organ odwoławczy — Naczelnika Powiatu we W. utrzymującego zaskarżoną decyzję w mocy decyzją z dnia [...].11.1974 r. Wojewoda [...] po wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy K. z dnia [...].10.1974 r., odmówił stwierdzenia jej nieważności. W uzasadnieniu swej decyzji podkreślił, że z decyzji Naczelnika Miasta i Gminy K. z dnia [....].10.1974 r. wynikało, iż produkcja rolna tego gospodarstwa pozostawała na poziomie niższym niż średni w tej gminie na podobnych glebach, a ogólna suma zadłużeń przekroczyła 50 % jego wartości, co spowodowało wypłatę renty w kwocie obniżonej o 50 %. Spełnione zostały zatem przesłanki pozwalające na jego przejęcie w tym trybie. S. J. miała wówczas ponad 55 lat, a jej gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji rolnej, o czym świadczy protokół lustracyjny przedmiotowego gospodarstwa sporządzony przez Komisję Gminnej Rady Narodowej w K. z dnia 10.10.1974 r. Wynikało z niego, że od 6 lat grunty są źle zagospodarowane na skutek złego zmianowania, słabego nawożenia i nieprawidłowej agrotechniki. Wojewoda podkreślił także, iż nie budził wątpliwości fakt istnienia zadłużeń, ustalonych w odrębnym postępowaniu administracyjnym, o których umorzenie bezskutecznie ubiegała się S. J.. W odwołaniu córka byłej właścicielki, R. L. podkreśliła, że przytoczonego w decyzji Wojewody protokołu jej matka nie podpisała. Zakwestionowała 6-letni nieprzerwany okres władania tym gospodarstwem w latach 1951-1974 przez jej matkę, na tę okoliczność powołała postanowienie Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia [...].02.1971 r., sygn. akt [...], który uchylił postanowienie tego Sądu z dnia [...].07.1969 r., sygn. akt [...], o przejęciu na własność Państwa przedmiotowej nieruchomości rolnej, na wniosek Prezydium Powiatowej Rady Narodowej występującego o przymusowe jej przejęcie, w oparciu o przepisy ustawy z dnia [...].06.1962 r. o przejmowaniu nieruchomości rolnych na własność Państwa za zaległe należności (Dz. U. nr 38, poz. 166 ze zm.). W uzasadnieniu postanowienia uchylającego i przekazującego do ponownego rozpoznania podkreślono, że w postępowaniu tym sąd nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w tym nie ustalił czy i w jakim okresie uczestniczka nie użytkowała tego gospodarstwa. Polecono wyjaśnić, czy ustalenie należności Skarbu Państwa jest prawidłowe i czy słusznie obciążono nimi w całości uczestniczkę postępowania. Gdyby zadłużenie było mniejsze niż 50 % wyłączona byłaby możliwość przejęcia całej nieruchomości. W przekonaniu skarżącej postanowienie to anulowało istniejące zadłużenie. Jednocześnie R. L. zakwestionowała odmowne stanowisko wojewody odnośnie przyznania jej odszkodowania za zabrane gospodarstwo rolne. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję uznał, że ustalenia poczynione przez Wojewodę były prawidłowe, a wartość zadłużenia wyniosła wówczas 211.235,00 zł, co stanowiło 59,79 % wartości gospodarstwa. Składało się na nie zadłużenie z tytułu niepłaconych podatków i opłat wiejskich, z tytułu równoważnika pieniężnego oraz należności scalone. Właścicielka w tym czasie ukończyła 78 lat, plony zbóż w tym gospodarstwie osiągały jedynie 14 q, a na podobnych glebach w tej gminie 41 q, właścicielka nie prowadziła chowu żadnego inwentarza żywego. Minister podkreślił, że ustalenia te znajdują potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy. Ponadto zaznaczył, że art. 11 ust. 2 z dnia 29.05.1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne stanowił, że z chwilą śmierci rolnika uprawnionego do renty w zamian za przekazane gospodarstwo, budynki przechodziły na własność Państwa, co też miało miejsce w niniejszej sprawie. W skardze do sądu administracyjnego R. L. zarzuciła zaskarżonej decyzji rażące naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29.05.1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, z uwagi na niespełnienie pierwszej przesłanki mówiącej o niskim poziomie produkcji rolnej, bowiem matka jej S. J. nie gospodarowała na swych gruntach przez 6 lat, w przeciwieństwie do tego, co wynika z protokołu lustracyjnego przedmiotowego gospodarstwa. Na poparcie tej tezy wskazała szereg dokumentów. Ponadto zarzuciła rażące naruszenie art. 14 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, poprzez błędne przyjęcie, że gospodarstwo jej matki było zadłużone, na co przytoczyła postanowienie Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia [...].02.1971 r., sygn. akt [...], który uchylił postanowienie tego Sądu z dnia [...].07.1969 r., sygn. akt [...], o przejęciu na własność Państwa przedmiotowej nieruchomości rolnej, na wniosek Prezydium Powiatowej Rady Narodowej o przymusowe jej przejęcie, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28.06.1962 r. o przejmowaniu nieruchomości rolnych na własność Państwa za zaległe należności. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej stwierdził jednakże, iż postępowania w przedmiocie przymusowego przejęcia przedmiotowej nieruchomości w trybie ustawy z 1962 r. o przejmowaniu nieruchomości rolnych na własność Państwa za zaległe należności było wielokrotnie zawieszane i ostatecznie nie przesądzono, czy nieruchomość ta podlegała przejęciu w tym trybie, czy też nie. Ponadto skarżąca zarzuciła rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego - art. 10 Kpa w zw. z art. 68 Kpa , z uwagi na to, że S. J. nie brała czynnego udziału w sporządzaniu protokołu lustracji jej gospodarstwa, przeprowadzonego w dniu 10.1974 r., a zawarte w nim informacje są nieprawdziwe. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał stanowisko przedstawione w swej zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim w ocenie Sądu obie zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Ze znajdującego się w aktach sprawy stwierdzenia nabycia spadku po S. J., zmarłej w dniu 23.07.1977 r. wynika że spadek po niej na podstawie testamentu nabyły dzieci R. L., R. J. i W.y J. po 1/3 części każdy. Natomiast organy administracji publicznej o wszczętym z urzędu i toczącym się postępowaniu w przedmiocie przejęcia za rentę na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,43 ha, bez budynków, położonego w N., stanowiącego własność S. J. powiadomiły spośród nich jedynie R. L. i tylko ona reprezentowana przez swego syna brała udział w tym postępowaniu. Sąd stwierdził ponadto, że pozostali spadkobiercy nie udzielili pełnomocnictwa do reprezentowania ich w tym postępowaniu R. L. lub jej synowi. Uchybienie stanowi także nieustalenie w czyim obecnie władaniu znajdują się te grunty, przez co podmiotom tym uniemożliwiono udział w postępowaniu administracyjnym. Niezależnie od pierwszej podniesionej przesłanki, skutkującej koniecznością uchylenia decyzji obu instancji, stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...].05.2000 r. naruszyły przepisy prawa materialnego w taki sposób, iż miało to wpływ na wynik sprawy. Przyjęły wszak, że gospodarstwo to przedstawiało niski poziom produkcji rolnej bez dokładnego ustalenia, czy istotnie w okresie poprzedzającym przejęcie go w trybie ustawy z dnia 29.05.1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, na podstawie jej art. 9 ust. 2 przedstawiało ono niski poziom produkcji rolnej z uwagi na niewłaściwe na nim gospodarowanie przez właścicielkę. Z powołanego art. 9 ust. 2 wynika wszak, że gospodarstwo rolne może być przejęte na rzecz Skarbu Państwa także z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek - dla kobiet 55 lat lub zaliczona została do jednej z grup inwalidów. Odnośnie wieku S. J. spełniała ten warunek. Problematyczne było natomiast spełnienie pierwszego warunku. Z dokumentu złożonego na rozprawie przez pełnomocnika skarżącej - ankiety użytkownika indywidualnego gospodarstwa rolnego za 1966 r. - wynika, że z 8,5 ha gruntów ornych, kiedy to S. J. wg oświadczenia pełnomocnika skarżącej władała tą nieruchomością zebrane zostało 23 q na ha zboża i 150 q na ha ziemniaków, a więc więcej niż podano w protokole lustracyjnym tego gospodarstwa w zakresie ustalenia poziomu produkcji rolnej z dnia 10.10.1974 r., kiedy to zgodnie z twierdzeniem skarżącej jej matka władała tylko częścią nieruchomości. Nie można bowiem tej przesłanki interpretować rozszerzająco, a więc za niską produkcję rolną gospodarstwa winić przejęciem właściciela niezależnie od tego, czy miał na to wpływ, władając nim niepodzielnie, czy też pozbawiony był w tym czasie możliwości właściwego zagospodarowania go. Organy administracji obu instancji nie wyjaśniły więc wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a szereg ich twierdzeń nie znalazło uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym. Kwestia ta wymaga dokładnego wyjaśnienia, aby można było przyjąć, że przejęcie to odpowiadało prawu. Natomiast wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej nie ma istotnego znaczenia w zakresie możliwości przejęcia przedmiotowego gospodarstwa w tym trybie jego zadłużenie. Fakt ten nie stanowił bowiem warunku przejęcia, a jedynie wpływał na wysokość przyznanej na mocy innej decyzji renty (decyzja z dnia 24.12.1974 r.). Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) -orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. Z art. 205 § 1 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z zastrzeżeniem art. 97 § 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi