IV SA 4767/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat – Rembelska Sędzia NSA Teresa Kobylecka Asesor WSA Anna Szymańska (spr.) Protokolant Dominik Niewirowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2004 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dn. [...].10.2002 r. ([...]) Wojewoda [...] po rozpatrzeniu sprawy z wniosku A. W., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego K. nr [...] z dn. [...].12.1976 r. w części dotyczącej działki l Kat. [...], położonej w K., była gmina katastralna O.. W uzasadnieniu wskazał, że Naczelnik Urzędu Dzielnicowego K. wyżej opisaną decyzją przejął gospodarstwo rolne A. W. (w tym parcelę l Kat. [...]), na własność Państwa za rentę z uwagi na niski poziom produkcji rolnej i zadłużenie wobec Skarbu Państwa. Działka nr [...] została podzielona na trzy działki: nr [...],[...] i [...]o pow. 0,1311 ha, która odpowiada działce ewid. nr [...], obręb [...] o pow. 0,1280 ha. Wskutek wniesionego przez A. W. wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego K., decyzją z dn. [...].02.1993 r. Wojewoda [...] w pkt I stwierdził w części nieważność przedmiotowej decyzji, w pkt II odmówił w części stwierdzenia nieważności z uwagi na zaistniałe nieodwracalne skutki prawne, natomiast w pkt III odmówił stwierdzenia nieważności w części obejmującej m.in. działkę l Kat. [...]. W wyniku złożonego odwołania Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dn. [...].05.1996 r. uchylił decyzję Wojewody [...] z dn. [...].02.1993 r. w części obejmującej pkt II i III. W tym samym czasie Sąd Rejonowy dla K. postanowieniem z dn. [...].10.1993 r. (sygn. akt [...]) stwierdził nabycie przez A. W. z dn. [...].11.1971 r. prawa własności nieruchomości położonej w K., składającej się m.in. z działki nr [...], obr. [...] o pow. 0,1280 ha. Jednocześnie w postępowaniu toczącym się przed sądem powszechnym, A. W. zawarł ugodę z Centralą [...], w której stwierdził, że odszkodowanie otrzymane przez jego ojca A. W. za działki [...] i [...] stanowi całkowite zaspokojenie jego roszczeń w tym zakresie. W związku z powyższą okolicznością pełnomocnik A. W. cofnął wniosek, w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego K. w części, obejmującej parcele l Kat. [...] i [...] Wojewoda K. zatem decyzją z dn. [...].05.1997 r. umorzył postępowanie w części dotyczącej tych parcel. A. W. ponownie wystąpił ( pismo z 19.07.2001 r.) o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika w części dotyczącej działki l Kat. [...] i po odmownym załatwieniu sprawy przez Wojewodę, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylając decyzję Wojewody [...], zalecił zbadanie, czy prawa A. W. nie zostały naruszone. Zdaniem Wojewody analiza przepisów obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji tj. ustawy z dn. [...].05.1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłatę pieniężną (Dz. U. z 1974 r. Nr 21, poz. 118) wskazuje, że Naczelnik Urzędu Dzielnicowego K. , wydając w dn. [...].12.1976 r. nie dopuścił się naruszenia prawa. Naczelnik nie mógł bowiem wiedzieć o przysługującym A. W. prawie własności działki [...], ponieważ w wykazie hipotecznym jako właściciel figurował A. W., a prawo własności na rzecz A. W. zostało potwierdzone przez Sąd Rejonowy dopiero w 1993 r. W ocenie Wojewody zatem wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji, które nie były znane organowi, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 5. kpa), nie zaś do stwierdzenia nieważności decyzji. Wskutek wniesionego przez pełnomocnika wnioskodawcy odwołania, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dn. [...].12.2002 r. ([...]) uchylił w całości zaskarżoną decyzję i odmówił wszczęcia postępowania na wniosek A. W. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy K. z dn. [...].12.1976 r. w części dotyczącej działki nr [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że Wojewoda [...] w swoich wcześniejszych decyzjach dotyczących przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego w gminie O. stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Dzielnicy K.z [...].12.1976 r. w części wielu działek, zaś w części innych parcel stwierdził, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Wśród tychże działek nie ma parceli [...]. Postępowanie bowiem w tym zakresie wobec cofnięcia wniosku przez pełnomocnika skarżącego zostało decyzją z dn. [...].05.1997 r. umorzone. W taki sposób zakończona sprawa nie może być przedmiotem ponownego rozpoznania, bowiem doszłoby do naruszenia reguły trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Ponownie wydana decyzja w tej sprawie dotknięta jest wadą nieważności na mocy art. 156 § 1 pkt 3 kpa. Ponowne złożenie wniosku w dn. [...].07.2001 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika w części parceli [...] winno skutkować decyzją odmawiającą wszczęcie postępowania z uwagi na wcześniejsze, ostateczne zakończenie postępowania. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi podnosząc, iż organ ten błędnie zastosował w sprawie art. 156 § 1 pkt 3 kpa oraz art. 16 § 1 kpa. Skoro postępowanie w sprawie działki nr [...] zostało poprzednio umorzone wyłącznie z powodu cofnięcia wniosku w tym zakresie, niesłuszne jest twierdzenie Ministra, że decyzja umarzająca sprawiła, że kwestia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy K. nie może być już obecnie przedmiotem postępowania. Art. 156 § 1 pkt 3 kpa ma zastosowanie tylko wtedy, gdy w sprawie poprzednio została wydana decyzja rozstrzygająca sprawę co do jej istoty, a takiego charakteru nie ma decyzja umarzająca postępowanie z powodu cofnięcia przez stronę wniosku. Ponadto przedmiotowa decyzja Naczelnika Dzielnicy K. dotyczyła ok. 30 działek i w poprzednio toczącym się postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności Urząd Wojewódzki w [...] wydał kilka decyzji, w których stwierdził nieważność orzeczenia odnośnie do poszczególnych działek, podobnie jak i [...] Urząd Wojewódzki. Wszystkie kwestie prawne zostały już w niej wiele razy rozstrzygnięte na korzyść skarżącego. W tej sytuacji, zdaniem skarżącego, nie powinno budzić wątpliwości, że badana decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa także co do działki oznaczonej nr [...] i [...] . Wydanie natomiast zaskarżonej decyzji budzi wątpliwość jak na gruncie tych samych faktów i przepisów mogą zapadać wykluczające się wzajemnie decyzje. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, a zarzuty w niej podniesione zasługują na uwzględnienie. Okolicznością bezsporną jest cofnięcie przez skarżącego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy K. z [...].12.1976 r. w części dotyczącej działki [...] . Wobec tej czynności strony Wojewoda K. decyzją z dn. [...].05.1997 r. umorzył postępowanie nieważnościowe w tym zakresie. Umorzenie postępowania zamyka drogę do konkretyzacji praw lub obowiązków stron i kończy bieg postępowania w określonej instancji administracyjnej, stanowiąc załatwienie sprawy "w inny sposób". W rozumieniu art. 104 § 1 kpa wywołuje jedynie skutek procesowy w postaci zakończenia postępowania administracyjnego w danej instancji. W żaden sposób natomiast nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty tzn. nie stanowi podstawy nabycia praw lub nałożenia obowiązku i nie powoduje skutków o charakterze materialnoprawnym. Przepis art. 156 § 1 pkt 3 kpa, na który powołał się Minister uchylając decyzję organu I instancji, niewątpliwie spełnia rolę gwarancyjną w stosunku do zasady trwałości decyzji administracyjnej ostatecznej, wyrażonej w art. 16 § 1 kpa, jednakże dotyczy poprzedniej decyzji ostatecznej, załatwiającej sprawę co do istoty. Takiego natomiast waloru nie posiada decyzja o umorzeniu postępowania z racji jego bezprzedmiotowości. Jeżeli zatem postępowanie zostanie uprzednio umorzone, to brak będzie podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji następnie wydanej w tej samej sprawie. Art. 156 § 1 pkt 3 kpa ma bowiem zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy w sprawie poprzednio została wydana decyzja rozstrzygająca sprawę co do jej istoty, a więc merytorycznie. Dlatego też strona, która poprzednio cofnęła wniosek w sprawie, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, może z takim wnioskiem wystąpić ponownie, a wtedy organ administracyjny zobowiązany jest do merytorycznego rozpoznania sprawy. Błędne zatem zastosowanie art. 156 § 1 pkt 3 kpa przez organ II instancji i uchylenie wskutek naruszenia tego przepisu kontrolowanej w trybie odwoławczym decyzji Wojewody [...], stanowiło podstawę rozstrzygnięcia skargi przez sąd administracyjny. Ponownie rozpatrując odwołanie od decyzji organu I instancji, Minister winien dokonać jej oceny pod kątem istnienia podstaw do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego K. z dn. [...].12.1976 r. Przy czym winien mieć na uwadze fakt, iż przedmiotowa decyzja była wielokrotnie kontrolowana przez wojewodów oraz Ministra Rolnictwa i za każdym razem ustalenia faktyczne i oceny prawne prowadziły do wydania decyzji stwierdzających jej nieważność w części określonych parcel lub uznających, iż została ona wydana z naruszeniem prawa odnośnie innych działek. Wskazane zatem uchybienia natury procesowej, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, spowodowały uchylenie wadliwej decyzji organu II instancji. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), który ma zastosowanie w niniejszej sprawie na mocy art. 97 § 1 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak na wstępie. O kosztach nie orzeczono z powodu nie złożenia przez skarżącego stosownego wniosku w tym przedmiocie. Sąd nadto zaniechał wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 152 cyt. wyżej ustawy ze względu na charakter zaskarżonej decyzji.