IV SA 4768/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat – Rembelska Sędzia NSA Teresa Kobylecka Asesor WSA Anna Szymańska (spr.) Protokolant Dominik Niewirowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2004 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie nieważności orzeczenia o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 2002 r.; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz W. K. kwotę 250,00 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dn. [...].09.2002 r. ([...]) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dn. [...].02.1961 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej o pow. 81,04 ha położonej we wsi K. stanowiącej własność J. K. W uzasadnieniu wskazano, że nieruchomość została przejęta w oparciu o art. 9 ustawy z dn. 12.03.1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Nieruchomości rolne i leśne były przejmowane bez odszkodowania na podstawie tej ustawy niezależnie od ich obszaru, jeżeli znajdowały się one nadal we władaniu państwa lub zostały przekazane przez państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nie miały również znaczenia okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez państwo. W ocenie organu przedmiotowa nieruchomość pozostawała we władaniu państwa (PGR) od 1950 r., w dacie wejścia w życie powołanej ustawy, jak również zaskarżonego orzeczenia . Przejęcie nieruchomości nie było możliwe w przypadku określonym w art. 9 ust. 2 cyt. ustawy tj. gruntów wymienionych w art. 2 ustawy z dn. 13.07.1957 r. o uchyleniu dekretu z dn. 09.02.1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych oraz gruntów objętych we władanie państwa na podstawie przepisów dekretu z dn. 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Grunt J. K. nie spełniał warunków określonych w art. 9 ust. 2 tej ustawy. Wskutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez W. K., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dn. [...].10.2003 r. ([...]) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z art. 9 ustawy z dn. 12.03.1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, grunty objęte we władanie państwa do dnia wejścia w życie tej ustawy tj. do 05.04.1958 r. były przejmowane na własność państwa, o ile pozostawały nadal w jego władaniu lub zostały przekazane przez państwo w użytkowanie innym podmiotom. Przedmiotowa zaś nieruchomość pozostawała we władaniu państwa od 1950 r. Nie stwierdzono także, aby występowały okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 2 powołanej ustawy, które to wyłączałyby takie przejęcie. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. K. reprezentowana przez pełnomocnika, wnosząc o uchylenie obydwu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, podniosła zarzut rażącego naruszenia art. 9 ust. 3 ustawy z dn. 12.03.1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej poprzez naruszenie właściwości organu, gdyż właściwym dla wydania orzeczenia było Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. Skarżąca podniosła także, iż Prezydium Powiatowej Rady Narodowej prowadziło postępowanie w oparciu o przepisy art. 2 ustawy z dn. 13.07.1957 r. o uchyleniu dekretu z dn. 09.02.1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, a nie w oparciu o przepisy ustawy z dn. 12.03.1958 r., a zatem organ II instancji tj. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej nie mogło orzec o przejęciu nieruchomości na rzecz państwa na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dn. 12.03.1958 r. Było to bowiem odrębne postępowanie, które przewidywało przejęcie bez odszkodowania, podczas gdy przepisy dekretu z 13.07.1957 r. przyznawały właścicielom przejętych nieruchomości rekompensaty w postaci odszkodowania. Zdaniem skarżącej kontrolowana w trybie nadzorczym decyzja nie zawiera wymogów zawartych w art. 93 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z dn. 22.03.1928 r., bowiem nie oznaczono przejmowanej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie odwołując się do uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, a zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, jednakże z innych przyczyn, niż podniesione w skardze. Sąd bowiem stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz-1270) rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przede wszystkim obydwie decyzje zostały wydane bez udziału wszystkich osób, którym przysługuje przymiot strony. Jak wynika z akt administracyjnych właścicielem nieruchomości K. powiat T. był J. K., który został zamordowany w czasie II wojny światowej przez Niemców. W aktach brak co prawda postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, nie mniej jednak z dokumentów wynika, iż pozostawił on żonę A. K. oraz troje dzieci: S. K., F. K. i J. K.. Osoby te zatem, a w konsekwencji ich spadkobiercy ze względu na upływ czasu, winny brać udział w postępowaniach dotyczących wydanych w latach 60. orzeczeń, w tym w postępowaniu nadzorczym. Tymczasem organ, zarówno wydając pierwszą decyzję, jak i zaskarżoną, prowadził postępowanie jedynie przy udziale spadkobierczyni J. K. - syna właściciela majątku, W. K., nie ustalając czy jest ona jedyną spadkobierczynią, a przy wydawaniu pierwszej decyzji dodatkowo z udziałem F. K. Przy tym za niedopuszczalną w świetle przepisów kpa regulujących doręczanie pism należy uznać formę zastosowaną przy doręczaniu decyzji z dn. [...].09.2002 r., polegającą na doręczeniu jej F. K. z adnotacją, że doręcza się także pozostałym spadkobiercom, gdy brak w aktach stosownych pełnomocnictw. Decyzja zaś z [...].10.2003 r. w ogóle nie została doręczona F. K. Takie uchybienie skutkuje możnością wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Organy prowadząc postępowanie administracyjne stosownie do dyspozycji art. 10 § 1 kpa mają obowiązek zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania. Uprzednio zatem winny ustalić krąg osób, które są stronami w rozumieniu art. 28 kpa. Niewątpliwie zaś wszyscy spadkobiercy J. K. będą podmiotami mającymi interes prawny, albowiem jako współspadkobiercy posiadaliby stosowny udział w prawie własności tej nieruchomości. Naruszono zatem przepisy postępowania dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Niezależnie od powyższego decyzje organów obydwu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7 kpa i 107 § 3 kpa. Organ bowiem orzekając nie poczynił dokładnych ustaleń mających znaczenie dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Przede wszystkim Minister nie rozważył jaki charakter miał wniosek F. K., J. K. i S. W. z dn. 20.10.1990 r., w którym osoby te wniosły o uznanie "za nieważne i bezprawne" orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dn. [...].02.1961 r. Z brzmienia żądania zawartego we wniosku oraz argumentów podniesionych w uzasadnieniu tego pisma wynika, iż spadkobiercy właściciela kwestionują legalność przejęcia gospodarstwa i proszą o stwierdzenie nieważności orzeczeń wydanych w tym przedmiocie. Minister natomiast nie wyjaśnił tej okoliczności, pomijając w uzasadnieniu fakt istnienia takiego wniosku. Nie ocenił także swojego pisma z dn. 08.03.1993 r. skierowanego do F. K. i pozostałych spadkobierców stanowiącego "odpowiedź" na wniosek z 20.10.1990 r. Ustalenia w tej materii mają zaś zasadniczy walor przy dokonywaniu oceny wniosku o stwierdzenie nieważności złożonego w dniu 04.05.2000 r. przez W. K. Jeżeli wniosek z dn. 20.10.1990 r. zostałby uznany za wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczeń wydanych w latach 60., wówczas koniecznym jest ustalenie w jaki sposób został on rozpoznany. W • szczególności czy pismo Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dn. 08.03.1993 r. może być potraktowane jako decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności orzeczenia prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dn. [...].02.1961 r., a zatem czy zawiera wszelkie cechy i elementy charakteryzujące decyzję administracyjną (art. 107 kpa). W przypadku bowiem przyjęcia, że nie może być ono potraktowane jako decyzja administracyjna, pozostaje nadal jako nie rozpoznany do dnia dzisiejszego wniosek o stwierdzenie nieważności złożony 20.10.1990 r. W tej sytuacji przed Ministrem zawisłyby równolegle dwa postępowania nadzorcze, dotyczące tej samej decyzji, co jest niedopuszczalne. Wniosek bowiem W.K. załatwiony przez zaskarżoną decyzję należy uznać za odrębne pismo wszczynające postępowanie nieważnościowe, z akt bowiem nie wynika, aby wskutek śmierci jednej z osób wnioskujących o stwierdzenie nieważności pismem z 20.10.1990 r., W. K. wstąpiła w to postępowanie jako jej następca prawny. Wyżej podniesione okoliczności winny być wyjaśnione w sposób nie budzący wątpliwości przed rozpoznaniem wniosku W. K. Rozważania zaś w tym zakresie winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu pierwszej decyzji, a następnie wskutek oceny tego zagadnienia ponownie, w uzasadnieniu drugiej decyzji Ministra. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b) i c) oraz art. 135 powołanej ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy czym wynagrodzenie radcy prawnego zostało ustalone w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 3) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), które znajduje zastosowanie z mocy art. 97 § 2 cytowanej ustawy z dn. 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające. Sprawa bowiem nie dotyczy należności pieniężnych, ani praw majątkowych, których wartość została określona przez organ lub jest oczywista, lecz może być zakwalifikowana jako "inna sprawa", w przypadku której stawka minimalna wynagrodzenia wynosi 240 zł. Natomiast zestawienie przedłożone przez pełnomocnika skarżącej należy uznać za nie znajdująca oparcia w przepisach powołanego wyżej rozporządzenia. Z tych względów orzeczono, jak w sentencji.