IV SA 4770/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka sędzia WSA Małgorzata Miron ( spr.) asesor WSA Anna Szymańska Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2004r. sprawy ze skargi E. P., H. P., J. M., J. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2003r. Nr [...] w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2002r. Zarządzeniem Ministra Skupu nr [...] z dnia [...] czerwca 1955r. został ustanowiony przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem Młyn Elektryczny własność G. J. m. R., pow. L., woj. [...]. Dnia [...] grudnia 1990 r. E. P. w imieniu swoim i rodzeństwa H. P., J. M. i J. G. złożyła wniosek o zwrot młyna elektrycznego wraz z nieruchomością - działką gruntu, na której był posadowiony o powierzchni 1800 m2 We wniosku wskazała, że młyn rodziców został uruchomiony w latach 1946/1947, zatrudniał 2 pracowników oprócz ojca, nie był to młyn przemysłowy, lecz młyn gospodarczy wykonujący usługi dla okolicznych rolników. Nie zachodziły zatem podstawy do objęcia młyna przymusowym zarządem państwowym, nadto kwestionowała ustalony w protokole wprowadzenia zarządcy państwowego stopień zużycia maszyn i urządzeń młyńskich. Wniosek ten został potraktowany przez organ administracji jako żądanie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Skupu nr [...] z dnia [...] czerwca 1955r. w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności zarządzenia nr [...] z [...] czerwca 1955 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w/w zarządzenie zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego ( Dz.U. nr 21 poz. 67) .-Z protokołu z wprowadzenia zarządcy przymusowego do opisanego młyna wynika, że stan zużycia jego maszyn i urządzeń technicznych wynosił powyżej 50%. Przejęcie młyna nie nastąpiło więc z rażącym naruszeniem przepisów dekretu co skutkuje brakiem podstaw do stwierdzenia nieważności ocenianego zarządzenia. Dnia [...] września 2002 r. ( data stempla urzędu pocztowego) E. P. w imieniu własnym i rodzeństwa złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że decyzja organu I instancji pomija to, że do wniosku dołączono list przewozowy z 1946 r. "stacja nadania R.", z którego wynika, że sprowadzono nowe maszyny do młyna. To skutkuje tym, że komisja w 1955 r. nieprawidłowo -zdaniem skarżącej- oceniła stopień zużycia maszyn, o czym świadczy to, że maszyny te były użytkowane przez właściciela jedynie przez 8-9 lat a do 1988 r. Gminna Spółdzielnia S., która użytkowała Młyn nie wykonywała w nim żadnych większych remontów. Podniosła także, że organ nie ustosunkował się w ogóle do zarzutu, że młyn był małym młynem gospodarczym a nie przemysłowym oraz że był młynem czynnym. Powołała się także na uchwałę Prezydium P.R.N. w L. nr [...] z [...].02.1957 r., w której stwierdzono, że zarząd został ustanowiony "w sposób nieprzemyślany". Po rozpoznaniu wniosku E. P. -decyzją z dnia [...] października 2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że stosownie do przepisów dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. zarząd mógł być ustanowiony nad przedsiębiorstwami, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch leżało w interesie państwa. A zatem dotyczyło zarówno przedsiębiorstwa czynnego jak i takiego, któremu groziło unieruchomienie, a którego utrzymanie w ruchu leżało w interesie państwa jak wreszcie nieczynnego, którego puszczenie w ruch i wykorzystanie zgodnie z jego przeznaczeniem leżało w interesie państwa. Dokumenty dotyczące ustanowienia przymusowego zarządu nad spornym młynem wskazując- zdaniem organu - że ustanowienie nad nim przymusowego zarządu było zgodne z przepisami dekretu z 16.12.1918 r., nie wskazują aby doszło do rażącego naruszenia prawa, brak zatem przesłanek do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia. Skargę na powyższą decyzje do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła E. P. w imieniu własnym oraz rodzeństwa H. P., J. M. i J. G. dnia [...].11.2003 r. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu powtórzyła zarzuty, które podnosiła we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Dodatkowo podniosła, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie odniósł się w zaskarżonej decyzji do zarzutów wskazanych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Jako podstawę prawną zarządzenia nr [...] w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu nad przedsiębiorstwem Młyn elektryczny wskazano art. 2 dekretu z 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego ( Dz.U. nr 21 poz. 21 z późn. zm.) Postępowanie w sprawie nieważności tego aktu zostało wszczęte na wniosek następców prawnych właściciela. Wprawdzie pismo to- z dnia [...] grudnia 1990 r. zawierało wniosek o zwrot młyna jednakże z jego uzasadnienia wynika, że skarżący faktycznie podnoszą okoliczności, które miałyby skutkować stwierdzeniem nieważności zarządzenia z dnia [...].06.1955 r. W tej sytuacji organ prowadzący postępowanie zobowiązany był do zbadania czy wskazane wyżej zarządzenie nie jest dotknięte jedną z wad wymienionych w art. 156§ 1 kpa Zgodnie z art. 1 ( pkt 2-4)dekretu z dnia 16.12.1918r . zarządem przymusowym mogły być objęte: 2)przedsiębiorstwa przemysłowe, handlowe, a w szczególności instytucje kredytowe, bankowe, ubezpieczeniowe, kolejowe oraz instytucje naukowe, oświatowe, kulturalne, opieki społecznej i dobroczynne, fundacje, tudzież ich mienie ruchome i nieruchome, znajdujące się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej i należące: a)do osób prawnych, które zaprzestały swej działalności w Polsce; b)do osób prawnych zagranicznych, które w państwie ojczystem przestały prawnie istnieć, albo zmieniły podstawy prawne swego istnienia, albo utraciły możność prowadzenia statutowo przewidzianej działalności, 3) przedsiębiorstwa przemysłowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch, oraz posiadłości ziemskie, których zabezpieczenie lub zagospodarowanie leży w interesie państwa, 4) zakłady i urządzenia użyteczności publicznej (jak np. elektrownie, gazownie, wodociągi, tramwaje). Zarządzenie z [...].06.1955 r. nie wskazuje, na jakiej - szczegółowo podstawie prawnej nastąpiło ustanowienie przymusowego zarządu państwowego jednakże okoliczności faktyczne wskazują, że podstawą tą był art. 1 pkt 3 w/w dekretu. Zgodnie z treścią tego przepisu zarządem państwowym mogły być objęte przedsiębiorstwa przemysłowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch leży w interesie państwa. Należy zatem zwrócić uwagę, że przepis ten wskazuje na konieczność zaistnienia - łącznie - 2 przesłanek uzasadniających ustanowienie przymusowego zarządu państwowego. Pozostawanie przedsiębiorstwa w ruchu i brak zagrożenia jego funkcjonowania albo też brak interesu państwa w utrzymaniu w ruchu przedsiębiorstwa powodował, że niedopuszczalnym było zastosowanie tego przepisu. Z protokołu wprowadzenia przymusowego zarządcy państwowego z dnia [...] czerwca 1955 r. , wynika, że w dacie ustanowienia przymusowego zarządu przedsiębiorstwo to funkcjonowało. Organ uznał, powołując się na zapisy protokołu z dnia [...].06.1955 r. , że w tej dacie stan zużycia maszyn i urządzeń technicznych wynosił powyżej 50 % co miałoby wskazywać na stan zagrożenia funkcjonowania przedsiębiorstwa. Skarżący kwestionowali stan zużycia maszyn i urządzeń i powołali się na -" list przewozowy" z 1946 r. wskazujący, że w tej dacie urządzenia i maszyny były nowe. W aktach sprawy brak jest tego dokumentu. Mimo, że we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy E. P. również się na niego powołuje organ - w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji- w żaden sposób nie odniósł się do tej kwestii. Skoro nie jest sporne między stronami, że w 1955 r. przedsiębiorstwo Młyn elektryczny było przedsiębiorstwem czynnym to należało wyjaśnić i wykazać czy istniało realne zagrożenie funkcjonowania tego przedsiębiorstwa, a nadto, że utrzymanie przedsiębiorstwa w ruchu leżało w interesie państwa. ( tak m.in. wyrok NSA z 1.12.1999 IV S.A. 1126/98, wyrok z 8.09.1999 r. IV S.A. 2404/99). Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w żaden sposób nie ustosunkował się do tych kwestii w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia co oznacza, że kwestie te nie podlegały badaniu przez organ. Podkreślenia wymaga, że w odwołaniu ( wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy ) skarżący wskazywali, że sporny młyn był młynem gospodarczym, świadczącym usługi dla okolicznych rolników nie zaś młynem przemysłowym. Obligowało to organ do zajęcia stanowiska czy taki młyn podlegał przepisom dekretu z dnia 16.12.1918 r w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie jest także uchwała Prezydium P.R.N. w L. z dnia [...].02.1957 r. nr [...], na którą powołują się skarżący. Treść tej uchwały miałaby pozostawać w sprzeczności z zapisami protokołu z dnia [...].06.1955 r. r. Wprawdzie brak jest w aktach sprawy tej uchwały jednakże nie wiadomo, czy skarżący nie dysponują jej odpisem czego organ nie wyjaśnił. Powyższe okoliczności wskazują - w ocenie Sądu, że organ rozpatrujący sprawę wbrew dyspozycji zawartej w przepisach art. 7 i 77 §1 kpa nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Lakoniczne uzasadnienie zaskarżonej decyzji (jak i decyzji organu I instancji ) nie odnosi się do kwestii zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 1 ust. 3 dekretu, nie spełnia zatem wymogów określonych w art. 107 §3 kpa. Stosownie do treści art. 97§1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z powyższych względów -wobec naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy -zgodnie z treścią art. 145§lpkt 1 lit. C w zw. z art. 135 wskazanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2002 r. Z tych względów na podstawie powołanych wyżej przepisów należało orzec jak w sentencji.