IV SA 4794/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Andrzej Malinowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2004r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2003 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2000r. nr [...], w której Wojewoda - stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Miasta i Gminy B. z dnia [...] czerwca 1984r., nr [...], mocą której na rzecz Skarbu Państwa zostało przejęta bez odszkodowania gospodarstwo rolne o pow. 12,88 ha położone w obrębie wsi L. i J. Gm. B., stanowiące własność J. i S. Z. -w części dotyczącej działek nr [...] i działki nr [...] z obrębu J. o łącznej pow. 3,13 ha, natomiast w pozostałej części dotyczącej działek: nr [...] z obrębu L. oraz nr [...] i [...] z obrębu J. o łącznej pow. 9,75 ha Wojewoda stwierdził, że decyzja ta wydana została bez podstawy prawnej lecz nie stwierdził nieważności decyzji w tej części ponieważ wywołała ona nieodwracalne skutki prawne. Podstawę przejęcia gospodarstwa stanowił art. 2 ustawy z dnia z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174 ze zra.). Organ wojewódzki wskazał, że w dacie wydania decyzji Naczelnika Miasta i Gminy B. z dnia [...] czerwca 1984r. o przejęciu gospodarstwa nie obowiązywał już przepis art. 2 ustawy z dnia z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, ponieważ został uchylony przez art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych. W związku z tym organ wojewódzki stwierdził nieważność ww. decyzji w części natomiast w pozostałej części stwierdził, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy B. z dnia [...] czerwca 1984r. wydana została bez podstawy prawnej jednak nie można w tej części stwierdzić jej nieważności, ponieważ wywołała nieodwracalne skutki prawne ponieważ część przedmiotowego gospodarstwa rolnego stanowi obecnie własność osób trzecich. W odwołaniu skarżący J. Z. były właściciel przedmiotowego gospodarstwa podniósł, że organ powinien stwierdzić nieważność decyzji Naczelnika Miasta i Gminy B. z dnia [...] czerwca 1984r. w całości, ponieważ jego zdaniem decyzja nie wywołała skutków prawnych, które uniemożliwiałyby stwierdzenie jej nieważności odnośnie całego przejętego gospodarstwa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w swojej decyzji z dnia [...] października 2003 r., nr [...] uznał, że kontrolowana decyzja Wojewody [...] jest prawidłowa, a jej ustalenia znajdują pełne potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J. Z. , który stwierdził, że organy obu instancji nieprawidłowo uznały, że badana w trybie nadzoru decyzja Naczelnika Miasta i Gminy B. z dnia [...] czerwca 1984r. wywołała nieodwracalne skutki prawne. Skarżący podkreślił, że odnośnie tej decyzji należało orzec o stwierdzeniu jej nieważności w całości. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko sformułowane w zaskarżonej decyzji wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej podniesiono. W ocenie Sądu przede wszystkim stwierdzić należy niewłaściwość organów rozpoznających wniosek o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji. Właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się wg przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero później na podstawie art. 17 Kpa określa się organ wyższego stopnia (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996 r., s. 732). O tym, który organ jest właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej zostało określone w art. 157 § 1 Kpa. W myśl tego przepisu wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej rozpoznaje organ wyższego stopnia a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - te organy. Natomiast, jakie organy są organami wyższego stopnia w rozumieniu tego przepisu określa art. 17 Kpa. Wątpliwości, co do właściwości organu w sprawie nieważności decyzji pojawiają się wówczas, gdy wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy decyzji, od wydania których upłynął znaczny okres czasu i nastąpiła zmiana właściwości rzeczowej organów załatwiających tego typu sprawy. W sprawie niniejszej J. Z. domaga się stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy B. z dnia [...] czerwca 1984r. o przejęciu, na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174 ze zm.), na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego we w obrębie wsi L. i J. Gm. B. . Art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 21 lipca 1961 r. stanowiący podstawę decyzji z dnia [...] czerwca 1984r. stanowił, że o przejęciu gospodarstwa rolnego w trybie tego przepisu orzekało prezydium powiatowej rady narodowej. Art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. utracił moc w dniu 1 lipca 1982 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. Nr 11, poz. 79 ), według której przy zaistnieniu przesłanek z art. 39 ust. 1 i 2 organ administracji państwowej o właściwości ogólnej stopnia podstawowego mógł wydać decyzję o pozbawieniu prawa użytkowania nieruchomości stanowiących własność Państwa, lub orzec o ich zwrocie poprzedniemu właścicielowi. Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 291 ze zm.) przestały istnieć dotychczasowe terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej i szczególnej, a ich kompetencje przejęły organy nowo utworzonych gmin oraz organy administracji rządowej. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 17 maja 1990r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34, poz. 198 ze zm.) sprawy z zakresu art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. Nr 11, poz. 79 ze zm.) przeszły do właściwości organów gminy jako zadanie zlecone. Natomiast w myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. Nr 122, poz. 593 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 1998r. o z mianie ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. Nr 162, poz. 124) organem wyższego stopnia w indywidualnych sprawach administracyjnych, należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Należy podkreślić, że w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz.U. Nr 162, poz. 1126) uległ zmianie art. 17 pkt 1-3 Kpa i samorządowe kolegia odwoławcze są organami wyższego stopnia w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 22, poz. 268 ze zm.) Wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu Kpa tylko wtedy, jeżeli ustawy szczególne tak stanowią. W niniejszej sprawie brak jest jednak przepisu szczególnego, który wskazałby Wojewodę jako organ wyższego stopnia. Właściwym zatem do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy B. z dnia [...] czerwca 1984r., jest właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) - orzekł jak w sentencji.