IV SA 4848/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.) Asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Andrzej Malinowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2004 r. sprawy ze skarg Z. J., P. J., M. B., S. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa - uchyla zaskarżoną decyzję - Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].10.2003 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - w wyniku rozpatrzenia odwołania spadkobierców byłej właścicielki gospodarstwa rolnego - utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].11.1997 r., nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy M. z dnia [...].12.1987 r., nr [...] o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i wolnej od obciążeń nieruchomości rolnej, położonej we wsi B., gmina M. , o powierzchni 8,38 ha. Nieruchomość tę L. J. otrzymała na własność aktem nadania ziemi z majątku K., a przejęta została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dn. 12.03.1958 r. O sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. nr 17, poz. 71). W uzasadnieniu swej decyzji Wojewoda [...] wskazał, że była właścicielka działki tej nie uprawiała, w wyniku czego Komisja powołana do weryfikacji rolników, którym przydzielono ziemie z reformy rolnej uznała L. J. za nieupoważnioną do posiadania tego gruntu. W efekcie wnoszono o uchylenie Dokumentu Nadania Ziemi na jej rzecz. Zdaniem organu I instancji nieruchomość ta od 1950 r. nie była uprawiana przez właścicielkę, została objęta we władanie Państwa w 1951 r. i przekazana w użytkowanie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w K. Wojewoda zaznaczył także, iż wniosek byłej właścicielki z 1957 r. o zwrot tej nieruchomości rolnej potraktowano odmownie z uwagi na to, że w wyniku wymiany stała się wkładem całości Spółdzielni. W konkluzji Wojewoda podkreślił, że w dacie 5 kwietnia 1958 r. i później przedmiotowa nieruchomość była użytkowana przez RSP w K. , co pozwalało na przejęcie jej na rzecz Państwa w trybie art. 9 ust. 1 ustawy z dn. 12.03.1958 r. i stwierdził brak podstaw do wzruszenia decyzji ojej przejęciu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję zaznaczył, że L. J. była właścicielką tej nieruchomości na podstawie wpisu do księgi wieczystej z dnia [...].12.1946 r. i stan ten utrzymywał się do grudnia 1987 r., kiedy to w jej miejsce wpisano RSP "K.". Jednocześnie Minister wskazał na liczne uchybienia decyzji Wojewody stwierdzając, że organ I instancji nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a mianowicie nie zbadał, czy b. właścicielka prowadziła to gospodarstwo w 1950 r., kto uiszczał podatki za tę nieruchomość oraz czyjej fizyczne przejęcie w 1951 r. nastąpiło zgodnie z prawem. Nadto Minister zaznaczył, że w aktach administracyjnych sprawy brak jest istotnych dokumentów o wejściu w użytkowanie tej nieruchomości RSP przed dniem [...].04.1958 r. oraz ewentualnego uchylenia Dokumentu Nadania Ziemi L. J. . W jego ocenie Wojewoda niedostatecznie uzasadnił, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy M. z dnia [...].12.1987 r. w rażący sposób nie naruszyła prawa. Spadkobiercy byłej właścicielki, dziedziczący na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia po niej spadku, w tym gospodarstwa rolnego zarówno w odwołaniu, jak i w skardze podnieśli, że rodzice ich uprawiali tę ziemię do 1951 r., kiedy to utworzono Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną w K. . Z. J. w imieniu własnym, jak i jako pełnomocnik rodzeństwa podkreślił ponadto, iż o zwrot tej nieruchomości rolnej ubiega się od 1992 r. i zaznaczył, że zarówno werdykt Komisji weryfikacyjnej rolników, jak i wystąpienie Powiatowej Rady Narodowej we W. o uchylenie nadania tej ziemi nigdy nie nabrały dalszego biegu, a Spółdzielnia nigdy nie otrzymała dokumentu nadającego jej w użytkowanie ten grunt. Ponadto w skardze spadkobiercy podkreślili, że matka ich figurowała jako właścicielka tej nieruchomości nawet po śmierci, która nastąpiła 10.06.1972 r. W zaistniałej sytuacji spadkobiercy zarzucili Wojewodzie nie wyjaśnienie stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości, a Ministrowi błędne utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy, podczas gdy uzasadnienie decyzji Ministra wskazywało liczne jej uchybienia. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał swe dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie organu II instancji o utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody jest w ocenie Sądu niespójne z argumentacją i zarzutami podniesionymi przez Ministra w jej uzasadnieniu. Na uzasadnienie tej decyzji składa się niemal wyłącznie wymienienie uchybień, których dopuścił się Wojewoda w swym rozstrzygnięciu. Zdaniem Ministra organ I instancji nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a mianowicie nie zbadał, czy b. właścicielka prowadziła to gospodarstwo w 1950 r., kto uiszczał podatki za tę nieruchomość oraz czyjej fizyczne przejęcie w 1951 r. nastąpiło zgodnie z prawem, a w aktach administracyjnych sprawy brak jest istotnych dokumentów o wejściu w użytkowanie tej nieruchomości Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej przed dniem [...].04.1958 r. oraz ewentualnego uchylenia Dokumentu Nadania Ziemi L. J. . Wskazując te wszystkie uchybienia Minister jednocześnie utrzymał decyzję Wojewody w mocy, nie wskazując jakie przesłanki za tym przemawiały i jak ocenił zaistniałe uchybienia. Ten brak spójności i niemal sprzeczność pomiędzy treścią podjętego rozstrzygnięcia a jego uzasadnieniem wskazującym na wiele uchybień decyzji organu I instancji uniemożliwia dalsze funkcjonowanie w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji Ministra. W tym stanie rzeczy Minister powinien zająć stanowisko w przedmiocie wskazanych przez siebie uchybień decyzji organu I instancji i ocenić czy miały one wpływ na rozstrzygnięcie oraz jaki. Dokonując analizy zapadłych rozstrzygnięć na tle ustawy z dn. 12.03 1958 r., należy zważyć, iż zamiarem ówczesnego ustawodawcy było jednolite uregulowanie stanu prawnego przejętych nieruchomości. Wyraz temu dał ustawodawca w art. 9 (następnie 16) powołanej ustawy z 1958 r., nakazując jednakże spełnienie przesłanek wynikających z ust. 1 tego artykułu. Wyjątkowy rygoryzm ustawy przejawiający się w przejęciu tych nieruchomości bez jakiegokolwiek odszkodowania oraz zapis ust. 4 powołanego art., przesadzający o tym, iż nawet tytuły egzekucyjne zasądzające przywrócenie posiadania lub wydanie owych nieruchomości tracą moc, wskazywał wyraźnie, że wolą ustawodawcy było ostateczne utrwalenie wprowadzonych stosunków własnościowych. Unormowanie zawarte w art. 9 ustawy z dn. 12.03.1958 r. O sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. nr 17, poz. 71 ze zm.) wyróżnia dwie przesłanki decydujące o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych tj. objęcie nieruchomości "we władanie" Państwa do dn. [...] kwietnia 1958 r. oraz pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Z dokumentów zawartych w aktach sprawy nie wynika jednakże jednoznacznie, jaki był stan faktyczny w zakresie władania przejętą na rzecz Państwa nieruchomością w dacie wejścia w życie ustawy z 12.03.1958 r., a mianowicie w dniu [...].04.1958 r., co uniemożliwia dokonanie stosownej oceny decyzji Naczelnika Miasta i Gminy M. z dnia [...].12.1987 r. Podkreślenia wymaga także, iż nie został ustalony pełen krąg stron postępowania, nie ustalono bowiem kto jest aktualnie właścicielem spornej nieruchomości. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów postępowaniu przed sądami a orzekł jak w sentencji.