IV SA 4866/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Tadeusz Cysek sędzia NSA Teresa Kobylecka ( spr.) asesor WSA Tomasz Wykowski Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2005r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] listopada 2003r . Nr 3[...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejściu nieruchomości na własność Państwa. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...]września 2003r IV SA 4866/03 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. Nr [...] Minister Obrony Narodowej utrzymał w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa swoją decyzję Nr [...] z dnia [...] września 2003 r. odmawiającą na podstawie art. 157 § 1 i 2 oraz art. 158 § 1 kpa stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] listopada 1965 r. w sprawie przejścia na własność Państwa nieruchomości położonych w K. przy ul. [...] o łącznej powierzchni 10 782 m², składającej się z działek o nr [...],[...],[...],[...] i [...], wydanego w oparciu o art. 9 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, w związku z art. 17 pkt 2 lit. b tejże ustawy. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że sporne parcele stanowią część nieruchomości o ogólnej powierzchni 1,6879 ha, która w czasie wojny zajęta była przez władze okupacyjne, a w 1965 r. przejęta została na własność Państwa kwestionowanym orzeczeniem. Po wyzwoleniu w 1945 r. przedmiotowa nieruchomość została przekazana na rzecz Wojska Polskiego na potrzeby Okręgowego Magazynu Żywnościowego Nr [...]. Do dnia dzisiejszego nieruchomość pozostaje w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, tj. Wojskowego Zarządu Kwaterunkowego, Wojskowego Rejonowego Zarządu Kwaterunkowo-Budowlanego i obecnie Rejonowego Zarządu Infrastruktury. Stanowi ona część wojskowego kompleksu biurowo-magazynowego niezbędnego na cele obronności i bezpieczeństwa państwa. Zdaniem Ministra Obrony Narodowej powyższy stan faktyczny wypełnia przesłanki określone w art. art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, który ma zastosowanie do mienia, którym władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do 31 grudnia 1954 r. i które pozostaje w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych bez jakiegokolwiek tytułu prawnego. Przedmiotowe działki przed w/w datą, jak również w dniu wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. znajdowały się w posiadaniu w/w jednostek resortu obrony narodowej, które sprawowały nad tymi działkami faktyczne władztwo bez prawem przewidzianego dokumentu. Nie zdołano również ustalić, aby do czasu wydania negowanej decyzji z dnia [...] listopada 1965 r., stwierdzającej jedynie nastąpienie okoliczności faktycznych, byli współwłaściciele podejmowali działania zmierzające do odzyskania tych działek. W związku z powyższym Minister Obrony Narodowej nie znalazł podstaw do uwzględnienia żądania stron o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1965 r. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniósł T. R., domagając się stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 22 ust. 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Skarżący podniósł, że art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym stanowił, że ustawa ta ma zastosowanie do innego mienia, którego władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do 31 grudnia 1954 r. i które pozostaje w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba że to władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych, aniżeli wymienione w art. 1 lub w pkt 1 tego artykułu. Dotyczy to mienia, które nie stanowiło przedsiębiorstwa, jednak zostało objęte zarządem państwowym, ustanowionym w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego albo zarządem na podstawie art. 6 i 7 ustawy z 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej. Żadnym z tych dwóch rodzajów zarządu nie została objęta przedmiotowa nieruchomość. Skarżący zarzucił ponadto, że dokonane przez Ministra Obrony Narodowej stwierdzenie zgodności z prawem orzeczenia z dnia [...] listopada 1965 r. wymagało uprzedniego ustalenia czy rzeczywiście przedmiotowa nieruchomość została objęta przymusowym zarządem państwowym. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na wstępie należy podnieść, że zaskarżona decyzja oraz decyzja z dnia [...] stycznia 2002 r. zostały wydane w postępowaniu nieważnościowym. Postępowanie wszczynane na podstawie art. 156 § 1 kpa jest jednym z postępowań nadzwyczajnych, dających możliwość wzruszenia decyzji ostatecznych. W ramach tego trybu podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji stanowią tylko przesłanki ściśle określone w art. 156 § 1 kpa, żadne inne okoliczności nie mogą być brane pod uwagę. Jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności jest rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), które ma miejsce wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Podstawy stwierdzenia nieważności muszą być ściśle określone w decyzji. Należy mieć na uwadze, że prowadzone w trybie nadzoru postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie ma na celu ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, a jedynie wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności z prawem, obowiązującym w dacie wydawania kontrolowanej decyzji. Zauważyć należy, że w czasie wydawania orzeczenia z 1965 r. istniało kilka możliwości przejmowania indywidualnych gospodarstw rolnych oraz innych nieruchomości na własność Państwa, jeżeli spełnione były różne dla poszczególnych trybów postępowania warunki, określone właściwymi aktami prawnymi. Tam, gdzie organy administracji państwowej skorzystały z jednego spośród wielu trybów i orzekały stosownie do przepisów podanych w konkretnych decyzjach, legalność takich rozstrzygnięć musi być oceniana tylko według ich podstawy prawnej. Materialnoprawną podstawę orzeczenia Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] listopada 1965 r. stanowił art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37). Przepis ten stanowił, że ustawa ta ma zastosowanie do innego mienia, którego władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do 31 grudnia 1954 r. i które pozostaje w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba że to władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych, aniżeli dekret z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. Pr. P. P. Nr 21, poz. 67 ze zm.) i art. 6 i 7 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej (Dz. U. Nr 52, poz. 271). W związku z tym w ramach postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1965 r. konieczne było ustalenie, czy uprawnione osoby utraciły władanie nad mieniem przed dniem 31 grudnia 1954 r., czy "inne mienie" pozostawało w faktycznym władaniu państwowej jednostki organizacyjnej i na jakim tytule prawnym opierało się to władanie. Jeżeli chodzi o utratę władania nad mieniem przez osoby uprawnione przed dniem 31 grudnia 1954 r., to przeprowadzone zostało postępowanie wyjaśniające zgodne z art. 77 § 1 kpa. Nie jest jednak wystarczające, jak to uczynił organ nadzoru stwierdzenie samego faktycznego władania państwowych jednostek organizacyjnych, gdyż "to" władanie zrelatywizowane jest do "tytułu prawnego" i musi mieć w ściśle określonym "tytule prawnym" swe źródło. Przez "tytuł prawny" należy rozumieć podpadanie przedsiębiorstwa czy mienia pod zakres wskazanych przez ustawodawcę norm, mimo braku wydania we wcześniejszym okresie orzeczenia o ich zastosowaniu przez właściwe organy (gdyby takie orzeczenie było wydane wchodziłyby w rachubę przepisy art. 2 lub 17 pkt 1 omawianej ustawy, a nie jej art. 17 pkt 2). Tak rozumiany "tytuł prawny" odnosi się do jednoznacznie określonych przez ustawodawcę przepisów, dotyczących ustanowienia zarządu (tzn. dekrecie z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego i art. 6 i 7 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej), a nie na innych aktach prawnych (np. ustawie nacjonalizacyjnej czy też przepisach wykonawczych do niej). Użyty przez ustawodawcę zwrot "chyba że to władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych, aniżeli wymienione w art. 1 lub w pkt 1 niniejszego artykułu" jest kategoryczne i zdecydowanie wyklucza branie pod uwagę innych uregulowań, niż wskazane przez ustawodawcę. Tymczasem objęte postępowaniem nadzorczym orzeczenie Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] listopada 1965 r. nie wskazuje na jakikolwiek związek faktycznego władania z uregulowaniami wymienionymi w art. 1 czy art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., co stanowi już wystarczający powód do jego zdyskredytowania, jako obciążonego wadą kwalifikowaną w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa . Minister Obrony Narodowej w zaskarżonej decyzji także nie wykazał w sposób niewątpliwy, że przedmiotowa nieruchomość, pozostawała w faktycznym władaniu państwowej jednostki organizacyjnej w związku z tymi uregulowaniami. Warto podkreślić, iż w dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny zwracał uwagę na konieczność interpretowania art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. (jak i całego tego aktu prawnego) przy zastosowaniu różnych rodzajów wykładni (w tym celowościowej i systemowej). Eksponował też konsekwentnie potrzebę dostrzegania związku pojęcia "innego mienia" z zarządem państwowym opartym na wskazanych przez ustawodawcę przepisach (por. wyrok NSA z dnia 15 lutego 1999 r. sygn. IV S.A. 2222/96 Lex 48640 i wyrok NSA z dnia 21 grudnia 1992 r. sygn. IV S.A. 1054/92 ONSA 1994/1/30). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...] września 2003 r. zostały wydane przez Ministra Obrony Narodowej bez dokonania wyczerpujących ustaleń i oceny zgromadzonego materiału dowodowego, z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 kpa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzekł jak w wyroku.