IV SA 4912/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat- Rembelska Sędziowie WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec asesor WSA Jakub Linkowski /spr./ Protokolant Grażyna Dalba po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2004 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskiej na rzecz Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzje Wojewody [...] z dnia [...] maja 2001 r. znak [...] 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz K. R. kwotę 250 zł /dwieście pięćdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku Wnioskiem z dnia 20 kwietnia 2001r. K. R. zwrócił się do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość zabudowana - zespół pałacowo parkowy położony w S. gm. L. powiat [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. zl945r. nr3poz. 13). Wojewoda [...] decyzją z [...] maja 2001r. na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN z [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) uznał, iż nieruchomość ziemska "[...]" położona w powiecie [...] o ogólnej pow. 1003,40 ha stanowiąca własność F. R., podlegała działaniu art. 2 ust. 1 pkt e dekretu z [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednocześnie odmówiono stwierdzenia, że nieruchomość zabudowana — zespół pałacowo parkowy położony w S. nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nie można uznać, iż zespół pałacowo-parkowy nie stanowił odrębnej nieruchomości zaś gospodarczo i funkcjonalnie związany był z nieruchomością ziemską "[...]" o ogólnej pow. 1003,40 ha, na terenie której się znajdował. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania K. R. decyzją z dnia [...] października 2002r. utrzymał w mocy powyższą decyzję Wojewody [...]. Organ naczelny podtrzymał stanowisko Wojewody, podnosząc, że zespół pałacowo-parkowy stanowił część składową nieruchomości ziemskiej "[...]" i był z nią funkcjonalnie i gospodarczo związany. Na powyższą decyzję K. R. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Strona skarżąca wniosła o uchylenie tej decyzji jako niezgodnej z prawem, zarzucając jej błędną wykładnię art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Strona skarżąca wskazała również na naruszenie art. 77 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy. W uzasadnieniu skargi stwierdzono, iż zespół pałacowo-parkowy nie był przeznaczony na cele produkcji rolniczej i w tym znaczeniu nie stanowił funkcjonalnej jedności z majątkiem ziemskim. Zdaniem strony skarżącej, przedmiotowy zespół pałacowo-parkowy jako niepozostający w funkcjonalnej jedności z gospodarstwem rolnym nie podlegał działaniu art. 2 ust. 1 pkt e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. RP z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) nie dawał podstaw do przejęcia całego nieruchomego majątku właścicieli ziemskich, lecz stanowił, że na cele reformy rolnej przeznaczone są tylko nieruchomości ziemskie i że tylko takie nieruchomości "przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele określone w art. 1 część druga". Na cele reformy rolnej powyższy dekret przeznaczał nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności rolniczej. Przy orzekaniu na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu tej części nieruchomości, która nie jest funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym i nie mogła być w związku z tym przeznaczona na cele dekretu. Brak jest natomiast podstaw prawnych do przyjęcia, że nieruchomości takie jak pałace, czy też zespoły pałacowe-parkowe podlegały w każdym przypadku przejęciu na własność Państwa wraz z nieruchomościami ziemskimi określonymi w art. 2 ust. 1 lit. e) powołanego dekretu, skoro przepisy dekretu nie wywłaszczały właścicieli przejmowanych nieruchomości ziemskich z całego ich mienia. Stwierdzić należy, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Z przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej jak też rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nie wynika natomiast, ażeby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości niemające takiego charakteru, a więc m.in. zespoły pałacowo-parkowe jeżeli nie pozostawały w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym . Zgodnie z § 5 ust. 1 powołanego rozporządzenia z 1 marca 1945 r. orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość stanowi przedmiot działania przepisów art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu, zostało przekazane w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich (obecnie wojewodów), jednak - odpowiednie zakwalifikowanie tych nieruchomości mogło nastąpić na zasadzie reguł przewidzianych w dekrecie i rozporządzeniu, a nie na podstawie dowolnego uznania organu administracji. Działające w niniejszej sprawie organy administracji nie zbadały, czy nieruchomość zabudowana — zespół pałacowo parkowy położony w [...] był gospodarczo i funkcjonalnie związany z nieruchomością ziemską "[...]" o ogólnej pow. 1003,40 ha, na terenie której się znajdował. W myśl ogólnych zasad, które muszą lec u podstaw każdej decyzji administracyjnej, organy administracji powinny podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, (art. 7 kpa) i w tym celu obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa), a następnie ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa), zaś wynik tej oceny powinien znaleźć prawidłowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 1 i 3 kpa). Tymczasem w niniejszej sprawie podjęte przez organy obu instancji rozstrzygnięcia, muszą w zestawieniu ze zgromadzonym materiałem dowodowym budzić poważne wątpliwości, gdyż argumentacja zawarta w uzasadnieniach decyzji nie znajduje odzwierciedlenia w materiale dowodowym. W postępowaniu administracyjnym nie wyjaśniono w sposób jednoznaczny i w oparciu o konkretne dowody, czy istotnie zespół pałacowo parkowy położony w [...] był gospodarczo i funkcjonalnie związany z nieruchomością ziemską "[...]" o ogólnej pow. 1003,40 ha. Bez dokonania jednoznacznych ustaleń w tym zakresie nie jest możliwe wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia przez organ administracji. W toku postępowania sądowego stwierdzono również, że zaskarżona decyzja wydana została w warunkach naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyj nego. Jak wynika z akt sprawy, nieruchomość zabudowana - zespół pałacowo parkowy położony w [...] znajduje się obecnie w wieczystym użytkowaniu Narodowego Banku Polskiego, który to podmiot powinien brać udział w postępowaniu administracyjnym jako strona. Z materiałów sprawy wynika jednak, że Narodowy Bank Polski nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy obu instancji i nie był powiadamiany o treści podejmowanych w sprawie decyzji, co stanowi przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Obecny na rozprawie pełnomocnik Narodowego Banku Polskiego wskazując na powyższe uchybienie także wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).