IV SA 4940/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Mazur Sędzia NSA Teresa Kobylecka Asesor WSA Wanda Zielińska - Baran (spr.) Protokolant Joanna Dziedzic po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2004 r. sprawy ze skargi H. A. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji administracyjnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2003 r.; 2. stwierdza nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1991 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji i Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] czerwca 1978 r. Naczelnik Miasta i Gminy w S. decyzją z dnia [...] czerwca 1978r., wydaną na podstawie art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 roku o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin ( Dz. U. Nr 32, poz.140) i art. 9 ust. 2 z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne ( Dz. U. Nr 21, poz. 118 ) w brzmieniu nadanym art. 77 cyt. wyżej ustawy z dnia 12 czerwca 1978r., przejął na własność Państwa gospodarstwo rolne o pow. 5793 ha, z wyłączeniem budynków, położone we wsi W., stanowiące własność M. A. W uzasadnieniu decyzji podano, że wskazane gospodarstwo wykazuje bardzo niski poziom produkcji rolnej, plony z gospodarstwa są niższe niż przeciętne w gminie na podobnych i glebach i dlatego z urzędu podlega przejęciu na rzecz Państwa. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 1991r., po rozpatrzeniu wniosku A. A. - spadkobiercy M. A., na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § ł i 2 oraz art. 158 § 1 kpa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. o przejęciu gospodarstwa rolnego o pow. 5,93 ha położonego we wsi W. W uzasadnieniu decyzji podano, że przedmiotowe gospodarstwo rolne zostało przejęte zgodnie z obowiązującymi ówcześnie przepisami prawa i wobec tego brak jest podstaw do zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 kpa i stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2003r., wydaną na podstawie art. 127 § 3 w związku a art. 138§ 1 pkt 1 oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa, po rozpatrzeniu wniosku H. A - następcy prawnego A. A -o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2003r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1991r. w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] czerwca 1978r. o przejęciu gospodarstwa rolnego. W uzasadnieniu decy/jt stwierdzono, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji naczelnika Miasta i Gminy S. zostało przeprowadzone /godnie z obowiązującymi w tym zakresie procedurami. Wojewoda [...] w oparciu o ustalony stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji Naczelnika prawidłowo przyjął, że w przypadku M. A. zostały spełnione ustawowe przesłanki do przejęcia z urzędu gospodarstwa rolnego. W skardze na powyższą decyzję H. A. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, podnosząc, że przejęcie gospodarstwa nastąpiło wbrew woli M. A. oraz / naruszeniem przepisów prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269) Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów, przy czym stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) nie jest związany zarzutami i granicami skargi. Oznacza to, że Sąd dokonując kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego z urzędu bierze pod uwagę także okoliczności nie podniesione w skardze. Zgodnie z utrwalonym w doktrynie jak i w orzecznictwie stanowiskiem właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji ( por. postanowienie NSA z dnia 3.01.2003r. sygn. I SA 3120/01, LEX nr 81672). W przypadku zmian strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość organu w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia ( B. Adamiak / J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydaw. C.H. Beck . Warszawa 1996? str.732). W niniejszej sprawie, kontrolowana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzja Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] czerwca 1978r. została wydana na podstawie art. 9 usi. 2 ustawy /. dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne ( Dz. U. Nr 21, poz. 118) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin ( Dz. U. Nr 32, poz. 140), która utraciła moc 1 stycznia 1983r.. tj. w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin ( Dz. U. Nr 40, poz. 268). Powołane akty prawne nie zawierają żadnych uregulowań, które przesądziłyby o właściwości organów prowadzących postępowanie nadzorcze w odniesieniu do orzeczeń wydawanych na podstawie wskazanego powyżej art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, a w obowiązującym systemie prawnym nie ma uregulowań pozwalających na przejmowanie przez Państwo z urzędu mocą decyzji administracyjnych gospodarstw rolnych. W związku z przeprowadzonymi reformami strukturalnymi w systemie organów administracji nie ma też naczelników miast i gmin. Ten stan prawny niewątpliwie powoduje trudności w ustaleniu organu właściwego do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 1978r. wydanej przez Naczelnika Miasta i Gminy S. Stosownie do treści art. 157 § 1 kpa w brzmieniu obwiązującym od dnia 27 maja 1990r., nadanym ustawą z dnia 24 maja 1990r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. Nr 43, poz., 201) właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji był organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez naczelny organ administracji państwowej - ten organ. Stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez kolegium odwoławcze przy sejmiku należało do właściwego organu administracji państwowej. O tym, jakie były wówczas organy wyższego stopnia przesądzał przepis art. 17 kpa. Jednak z jego treści nie można było wprost ustalić właściwości organu wyższego stopnia wobec nie istnienia już w obowiązującym systemie prawnym organu, który wydał decyzję w pierwszej instancji i równocześnie nie istniały podstawy materialnoprawne na jakich decyzja Naczelnika Miasta i Gminy S. została oparta. W takim przypadku jako kryterium właściwości należało przyjąć domniemanie kompetencji gminy wynikające z art. ) ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U Nr 34, poz. 198)- w myśl którego do właściwości organów gminy przeszły-jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej-jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Oznacza to, że organem wyższego stopnia do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] czerwca I978r. Naczelnika Miasta i Gminy S. w dacie [...] grudnia 1991r.,tj. wydania decyzji przez Wojewodę [...] - było kolegium odwoławcze przy sejmiku. Zatem należy przyjąć, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1991r. o odmowie stwierdzenia nieważności jest dotknięta wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 kpa i tego też względu należało stwierdzić jej nieważność. W stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 1999 roku, właściwym organem w myśl art. 157 § 1 pkt 1 kpa, w jego brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw i w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej ( Dz. U. Nr 162, poz. 1126), do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia z wyłączeniem tych przypadków, gdy kontrolowana w tym trybie decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze. Stosownie do treści art. 17 pkt 1 kpa, w brzmieniu nadanym tą samą ww. uslawą. organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze chyba, że ustawy szczególne stanowią inaczej. Powyższe prowadzi do wniosku, iż organem wyższego stopnia w stosunku do naczelnika miasta i gminy jest samorządowe kolegium odwoławcze. A to oznacza, że organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] czerwca 1978r. o przejęciu z urzędu gospodarstwa rolnego jest samorządowe kolegium odwoławcze, które jest następcą kolegium odwoławczego przy sejmiku z mocy ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych ( jedn. tekst, z 2001r. Dz. U. Nr 79. poz. 856 ze zm.). Skoro, jak powiedziano powyżej. Wojewoda [...] nie byl organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. to tym samym Minister Rolnictwa i Rozwoju nie byl organem właściwym do rozpoznania wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 199lr. Wojewody [...], a to oznacza, że zaskarżona decyzja organu naczelnego oraz utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...] stycznia 2003 r. są dotknięte wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Zważywszy na podane powyżej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271) -orzekł jak w sentencji.