IV SA 4949/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat Rembelska Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.) asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Andrzej Malinowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2004r. sprawy ze skargi H. K., M. K., A. O. i W. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskiej - oddala skargę - Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2003 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2003 r. umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia [...] grudnia 1946 r. znak [...] skierowanego do Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w R. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, co następuje: Sprawa dotyczy przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej p.n. "L." o pow. 576,50 ha b. własności L. i H. K. przeznaczonej na cele reformy rolnej w myśl przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R.P. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). Zgodnie z dekretem, wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b - e art. 2 ust. 1 tegoż dekretu spełniające warunki określone w powołanym przepisie, przechodziły na własność Państwa w całości i bez odszkodowania z mocy samego prawa, a wpis w księdze hipotecznej dokonywany był wyłącznie na podstawie stosownego zaświadczenia. Zaświadczenie to nie miało charakteru decyzji administracyjnej. W świetle obowiązujących ówcześnie przepisów prawnych jedynie w odniesieniu do orzekania w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, ówczesne wojewódzkie urzędy ziemskie zobowiązane zostały do uprzedniego wydania stosownej decyzji administracyjnej, od której odwołanie przysługiwało do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. W ocenie organu odwoławczego w omawianym przypadku zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia [...] grudnia 1946 r., stwierdzające, że nieruchomość p.n. "L." jest przeznaczona na cele reformy rolnej nie było i nie jest decyzją administracyjną, gdyż przejęcie tego majątku na rzecz Państwa nastąpiło z mocy samego prawa, a nie z mocy cyt. zaświadczenia. Wobec powyższego postępowanie Wojewody dotyczące stwierdzenia nieważności nieistniejącej decyzji uznane jako bezprzedmiotowe należało w ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi umorzyć. Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli H. K., M. K., A. O. i W. P. Pełnomocnik skarżących, którzy są spadkobiercami byłych współwłaścicieli majątku ziemskiego "L." o łącznej powierzchni 576 ha, podnosi, że przejęcie majątku przez Skarb Państwa na mocy art. 2 pkt 1 i art. 6 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zostało dokonane z naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Zdaniem skarżących przy przejmowaniu majątku "L." naruszono przepisy zarówno art. 1 ust. 2 lit. a) i b) jak i art. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, bowiem decyzją Prezydium Wojskowej Rady Narodowej w K. z dnia [...] marca 1952 r. tereny majątku wraz z dworkiem i parkiem zostały przekazane pod poligon wojskowy "B." i tym samym nie zrealizowano wskazanego dekretem celu reformy. Również późniejsze (po likwidacji poligonu w 1957 r.) przekazanie majątku Przedsiębiorstwu Lasów Państwowych nastąpiło wbrew celowi reformy rolnej. W skardze postawiony został także zarzut przejęcia bez podstawy prawnej 115 ha lasów, które zostały objęte protokołem przejęcia majątku "L.", powołującym się na art. 2 pkt 1, art. 6 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., mimo, że lasy mogły być przejmowane wyłącznie na podstawie art. 1 dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Skarga zawiera również zarzut o charakterze procesowym, a mianowicie polegający na braku pouczenia właścicieli nieruchomości ziemskiej "L." o "prawie wystąpienia z wnioskiem o wydanie decyzji i stwierdzającej, czy przedmiotowa nieruchomość spełniała wymogi art. 2 ust. 1 lit. c) Dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - co mogłoby im umożliwić wyłączenie z tej reformy lasów, a nadto przymusiło Urząd Ziemski w L. do wydania odnośnej decyzji, od której przysługiwało wówczas odwołanie do Ministra Rolnictwa". W ocenie skarżących brak takiej decyzji pozbawił spadkobierców możliwości obrony swoich praw, gdyż skutkuje odmownymi decyzjami zarówno wydaną przez Wojewodę [...] z dnia [...] lutego 2003 r. jak również Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2003 r., ustalającymi, że zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] grudnia 1946 r. nie było decyzją administracyjną i w związku z tym, nie jest możliwe stwierdzenie nieważności nieistniejącej decyzji. Wskazując na powyższe uchybienia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Skarga nie jest zasadna. Prawidłowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy uznał, że zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia [...] grudnia 1946 r. stwierdzające, że nieruchomość p.n. "L." jest przeznaczona na cele reformy rolnej nie było decyzją administracyjną, gdyż przejęcie tego majątku na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło z mocy samego prawa, a nie z mocy cyt. zaświadczenia. Jak wynika z treści zaświadczenia Wojewódzki Urząd Ziemski w L. na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. R.P. Nr 39, poz. 233) stwierdził, że nieruchomość ziemska pod nazwą L. położona w powiecie [...] była własność L. K. i H. K. (Ks. hip. Nr [...]) jest przeznaczona na cele reformy rolnej w myśl przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R. P. z 1945 r. Nr 32, poz. 13). Na podstawie powyższego zaświadczenia i stosownie do art. 1 ww. dekretu z dn. 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej Wojewódzki Urząd Ziemski w L. wniósł o wpisanie Skarbu Państwa jako właściciela tej nieruchomości. Nie ma podstawy do przyjęcia, że wymienione zaświadczenie stanowi w istocie decyzję administracyjną. Należy zwrócić uwagę, że w chwili, gdy zaświadczenie to zostało kreowane przez prawodawcę jako tytuł uzasadniający wpisanie w księdze wieczystej prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa obowiązywało rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.). Rozporządzenie to (art. 68 i nast.) określało, że załatwienie spraw administracyjnych co do ich istoty następuje w formie decyzji (art. 72 ust. 2). Obowiązujące wówczas prawo wyróżniało jako formę załatwienia sprawy przez organ administracji państwowej decyzję. Przepisy o przeprowadzeniu reformy rolnej posługują się zarówno pojęciem "zaświadczenie" jak i pojęciem "decyzja". Według art. 2 ust. 1 zdanie ostatnie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości przeznaczone na cele reformy rolnej z mocy prawa stały się własnością Skarbu Państwa. Stwierdzenie tej okoliczności zaświadczeniem wydanym przez Wojewódzki Urząd Ziemski w celu ujawnienia nowego stanu prawnego w księdze wieczystej odbywało się zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej. Prawodawca, przewidując, że mogą powstać wątpliwości, czy dana nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na mocy przepisów ww. dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, w § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) zawarł regulację prawną określającą tryb orzekania w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z treści tego przepisu wynika wprost, że w sprawach takich orzekają w formie decyzji wojewódzkie urzędy ziemskie, jako organy I instancji, od których stronom przysługuje odwołanie do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Należy zatem stwierdzić, że akt wydany na § 5 rozporządzenia, o którym mowa, jest decyzją administracyjną, natomiast taką nie jest zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego stwierdzające na potrzeby wieczysto-księgowe, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej. W niniejszej sprawie strona wniosła o stwierdzenie nieważności zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. i orzekające organy prawidłowo rozstrzygnęły o umorzeniu postępowania. Na marginesie Sąd nadmienia, że kompetencje wojewódzkich urzędów ziemskich przewidziane m.in. w § 5 powołanego wyżej rozporządzenia przeszły na podstawie art. 3 lit. a dekretu z dnia 12 sierpnia 1946 r. o zespoleniu urzędów ziemskich z władzami administracji ogólnej (Dz. U. Nr 43, poz. 248), na wojewodów. W wyniku kolejnych zmian w strukturze i właściwości organów administracji państwowej kompetencje te należą obecnie do wojewodów jako terenowych organów rządowej administracji ogólnej. Wniosek o wydanie decyzji orzekającej, że nieruchomość ziemska "L." nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, strona powinna wnieść do właściwego Wojewody. Z powyższych względów należało na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., Nr 153, poz. 1270) orzec jak w sentencji.