IV SA 4990/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie sędzia NSA Otylia Wierzbicka, asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Anna Nader, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2005 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] listopada 2003 r., znak [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] lipca 1996 r., znak [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności: - orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] marca 1951 r., Nr [...] oraz utrzymanego nim w mocy - orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w R. z dnia [...] listopada 1950 r., Nr [...], stwierdzającego, iż nieruchomość ziemska pn. "[...]" o obszarze ogólnym [...] ha, w tym wg rejestru gruntowego Nr [...] 56,25 ha roli, 0,6559 ha łąki, 6,8472 ha pastwisk, 1,4901 ha ogrodów, co stanowi 65,2432 ha użytków rolnych, stanowiąca współwłasność K.B. i jej męża F.B., po połowie, podlega działaniu art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zaskarżona decyzja zapadła po ponownym rozpatrzeniu wniosku T.B. i S. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] lipca 1996 r. Konieczność ponownego rozpatrzenia wskazanego wyżej wniosku wyniknęła z faktu, iż decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] lipca 1998 r., Nr [...], wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku po raz pierwszy (także utrzymująca w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] lipca 1996 r.), została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2000 r., sygn.akt IV SA 1669/98. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - w swojej decyzji z dnia [...] lipca 1998 r. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, niezbędnych do ustalenia, czy orzeczenia o podpadaniu nieruchomości ziemskiej [...] wydane zostały z rażącą wadą prawną, polegającą na bezpodstawnym zastosowaniu art.2 ust.1 lit.e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz.13) do nieruchomości ziemskiej, której obszar użytków rolnych był mniejszy niż 50 ha. Organ nie odniósł się bowiem do twierdzeń T. B., S.P. i A. B., które znalazły się zarówno we wniosku wszczynającym postępowanie nieważnościowe, jak i w późniejszych pismach składanych w toku tego postępowania, iż obszar użytków rolnych wynosił nie więcej niż 48 ha, podczas gdy resztę nieruchomości ziemskiej stanowiły pola naftowe las i nieużytki. Sąd w szczególności podkreślił konieczność ustalenia, czy do obszaru użytków rolnych nie doliczono bezpodstawnie obszaru pól naftowych. Jednocześnie poprzez odwołanie się do uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1994 r. (U3/89 O.T.K. 1990, poz.86), dokonującej powszechnie obowiązującej wykładni art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i wyjaśniającej pojęcie nieruchomości ziemskiej, Sąd podkreślił, iż przejęciu na własność Państwa podlegały tylko nieruchomości o charakterze rolniczym. Rozpatrując powtórnie, w wyniku zapadnięcia powyższego wyroku, wniosek T. B. i S. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] lipca 1996 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. uznał, iż decyzja z dnia [...] lipca 1996 r. jest prawidłowa a oceniane w postępowaniu nieważnościowym orzeczenia z [...] listopada 1950 r. i [...] marca 1951 r. nie są obciążone rażącymi wadami prawnymi. W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi fakt, iż nieruchomość ziemska, której dotyczą orzeczenia z lat 1950 i 1951 r., obejmowała co najmniej 50 ha użytków rolnych (a dokładnie 65,2432 ha) jest ewidentny w świetle zapisów rejestru gruntowego [...] (88,9723 ha obszaru ogólnego, w tym 56,25 ha roli, 0,6559 ha łąki, 6,8472 ha pastwisk, 1,4901 ha ogrodów - co łącznie stanowi 65,2432 ha użytków rolnych). Nie mają zatem racji wnioskodawcy, iż obszar przejętych przez Państwo użytków rolnych nie wykracza poza obszar, który w późniejszym okresie nabyła od Państwa Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "[...]" w B.(47,6210 ha). Do użytków rolnych wchodzących w przeszłości w skład nieruchomości "[...]" należy bowiem zaliczyć (oprócz gruntów Spółdzielni) także nieruchomości: 1) o obszarze 4,1210 ha, nadaną na własność B. B. (decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z dnia [...] sierpnia 1969 r.); 2) o obszarze 0,8790 ha nadaną na własność łącznie B.B., A. B., T.B., M. B., S. B., P. B. i Z. B. (również decyzją P.W.R.N. w R. z dnia [...] sierpnia 1969 r.); 3) 3,6296 ha gruntów stanowiących obecnie własność Gminy B. (działki rolne, pastwiska, łąki i grunt zadrzewiony); 4) 2,7384 ha stanowiących obecnie własność osób prywatnych (grunt rolny, łąki, pastwiska); 5) 0,6648 ha pastwisk znajdujących się we władaniu Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa - Oddział Terenowy w T.. Odnośnie działek naftowych (działki nr nr [...],[...] i [...]) o łącznej powierzchni 3,2432 ha organ stwierdził, iż były one od początku traktowane jako tereny przemysłowe i nie podlegały uwzględnieniu przy obliczaniu powierzchni użytków rolnych. W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2003 r. A.B. wniósł o jej uchylenie z powodu rażącego naruszenia prawa procesowego i materialnego, zasad ogólnych k.p.a. oraz zasady swobodnej oceny dowodów. Skarżący podtrzymał swoje stanowisko, iż za użytki rolne wchodzące w skład nieruchomości ziemskiej "[...]" uznać można wyłącznie te użytki, które znajdują się w posiadaniu Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w B.. Od powierzchni tej (47.6210 ha) należy dodatkowo odliczyć działki, które Spółdzielnia nabyła wprawdzie od Skarbu Państwa, niemniej Skarb Państwa nabył je uprzednio nie w trybie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej a w trybie przepisów o przekazywaniu Państwu gospodarstw rolnych za rentę. Skarżący wskazał tutaj na działkę o powierzchni 4.1210 ha, którą za rentę rolniczą przekazała Skarbowi Państwa M.B.. Skarżący podniósł, iż jest to ta sama nieruchomość, którą decyzją P.W.R.N. w R. z dnia [...] sierpnia 1969 r. nadano B.B., stąd też niezależnie od tego, że nieruchomość tę bezzasadnie zalicza się do tych gruntów Spółdzielni, które pochodzącą z majątku [...], to dodatkowo w zaskarżonej decyzji nieruchomość tę uwzględnia się dwukrotnie (raz w ramach gruntów Spółdzielni, drugi raz - jako inne (poza gruntami Spółdzielni) użytki rolne, pochodzące z majątku [...]). Jako inną działkę, którą przed jej nabyciem przez Spółdzielnię Skarb Państwa nabył w trybie przepisów o przekazywaniu gospodarstw za rentę wskazał skarżący także działkę [...] o powierzchni 1.2836 ha przekazaną Państwu przez J. W.. Skarżący sprzeciwił się także potraktowaniu jako użytek rolny, pochodzący z majątku [...], działki nr [...], nadanej na własność łącznie B.B., A.B., T.B., M.B., S.B., P.B. i Z.B.. W ocenie skarżącego Minister w sposób sztuczny dokonał podsumowania przypadkowych działek aby uzyskać powierzchnię ponad 50 ha użytków rolnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Uzupełniając swoje stanowisko na rozprawie w dniu 25 maja 2005 r. skarżący oświadczył, iż: (-) wspomniany w zaskarżonej decyzji grunt stanowiący obecnie własność Gminy B. o powierzchni 3,6296 ha nie jest i nie był nigdy użytkiem rolnym a w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej była to żwirownia; (-) odnośnie wskazanych w zaskarżonej decyzji działek stanowiących własność o obszarze 2,7384 ha nie mógł uzyskać informacji o ich sytuacji prawnej, niemniej działki te nie były użytkami rolnymi; (-) wymieniony w zaskarżonej decyzji teren, którym włada obecnie Agencja Nieruchomości Rolnych o powierzchni 0,6648 ha pastwisk jest pasem nadbrzeżnym, a nie użytkiem rolnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skargę należało uwzględnić. Rozpatrując powtórnie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] lipca 1996 r., znak [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi związany był oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2000 r., sygn.akt IV SA 1669/98. Z wyroku tego wynika, iż dokonanie w postępowaniu nieważnościowym oceny zgodności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] marca 1951 r., Nr [...] oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w R. z dnia [...] listopada 1950 r. z przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie może ograniczać się wyłącznie do przeprowadzenia dowodu ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu rejestru gruntowego Nr [...], stwierdzającego, iż w skład nieruchomości ziemskiej [...] wchodziło 56,25 ha roli, 0,6559 ha łąki, 6,8472 ha pastwisk, 1,4901 ha ogrodów, co stanowi 65,2432 ha użytków rolnych. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny należało także zweryfikować konsekwentne twierdzenia wnioskodawców, iż jedynymi użytkami rolnymi, jakie wchodziły w skład nieruchomości ziemskiej [...] były użytki, które następnie nabyła Rolnicza Spółdzielnię Produkcyjną "[...]" w B., a które obejmują mniej niż 50 ha. Wykonując powyższe zalecenia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ustalił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż obszar użytków rolnych, pochodzących z majątku B. B., które po ich przejęciu na własność Państwa zostały na przestrzeni lat rozdysponowane pomiędzy różne podmioty wynosi blisko 60 ha. W ocenie organu obszar ten przewyższa zatem zarówno areał znajdujący się w dyspozycji Spółdzielni (47,6210 ha), jak i normę obszarową wskazaną w art.2 ust.1 lit.e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz.13). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, rozpatrującego skargę A.B., wskazane wyżej ustalenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie zostały jednakże w przekonujący sposób uzasadnione. Za istotną wadą uzasadnienia zaskarżonej decyzji należy uznać niepodanie aktualnych numerów geodezyjnych działek, które organ uznał za działki pochodzące z nieruchomości ziemskiej [...] (dotyczy to zarówno działek Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w B., jak i pozostałych działek wskazanych w uzasadnieniu) oraz niewykazanie, w oparciu o analizę zmian w ewidencji gruntów, iż działki te istotnie odpowiadają działkom, które w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wchodziły w skład majątku [...] i w dacie tej były użytkami rolnymi. Nieusystematyzowanie przez organ zebranego w sprawie materiału dowodowego (wypisów z rejestru gruntów, map, odpisów z ksiąg wieczystych) uniemożliwia dokonanie jednoznacznej oceny, czy wskazana wyżej tożsamość gruntów istotnie występuje. Precyzja we wskazanym wyżej zakresie jest niezbędna albowiem zwłaszcza w świetle twierdzeń skarżącego pojawiają się uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości przynajmniej niektórych z poczynionych przez organ ustaleń. Ewidentnym jest bowiem, iż w postępowaniu administracyjnym nie wyjaśniono w sposób dokładny, które spośród użytków rolnych znajdujących się w posiadaniu Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w B. istotnie pochodziły z nieruchomości ziemskiej B.. Po pierwsze należy zauważyć, iż w aktach sprawy znajdują się trzy wypisy z rejestru gruntów, wskazujące na różną powierzchnię gruntów posiadanych przez R. "[...]" w B.: wypis z dnia [...] lutego 1991 r. (47,6211 ha), z dnia [...] września 2002 r. (45,5554 ha) oraz przedłożony przez skarżącego wypis z dnia (42,3786 ha). Jednocześnie pomiędzy organem a skarżącym pojawiła się zasadnicza rozbieżność co do tego, czy grunt o powierzchni 4,1210 ha, którego własność B.B. nabył na mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z dnia [...] sierpnia 1969 r., jest gruntem będącym obecnie własnością Spółdzielni (a zatem mieszczącym się w podanej przez organ powierzchni 47,6210 ha), czy też gruntem odrębnym (którego powierzchnię należałoby dodać do powierzchni 47,6210 ha). Z dokumentów przedłożonych na rozprawie przez skarżącego wynika także, iż w skład użytków rolnych posiadanych przez Spółdzielnie wchodzi także działka o powierzchni 1,2836 ha, która nie pochodzi z majątku [...] a była własnością J. W. (ewentualnie współwłasnością J. i S. W.). W ocenie Sądu zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zapadła w sytuacji, w której organ - wbrew zaleceniom zawartym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, nie ocenił ponadto całego materiału dowodowego oraz nie umotywował w wyczerpujący sposób wydanego rozstrzygnięcia. Uznać zatem należy, iż zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem art.30 ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.), obowiązującej w dacie orzekania przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Przywołany wyżej przepis ustawy o Naczelnym Sądem Administracyjnym, uchylonej z dniem 1 stycznia 2004 r. na mocy art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271), przewidywał, iż ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże w sprawie ten Sąd, jak i organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wiązała organ zarówno wówczas, gdy dotyczyła zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i wtedy gdy odnosiła się do przepisów postępowania administracyjnego. Konieczność podporządkowania się ocenie prawnej Sądu mogła ulec wyłączeniu tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku w drodze rewizji nadzwyczajnej. Należy stwierdzić, iż wskazane powyżej okoliczności wyłączające zastosowanie art.30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym nie zaszły w niniejszej sprawie. Jednocześnie oceną sformułowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny związany był Wojewódzki Sąd Administracyjny na zasadzie art.99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) w związku z art.97 ust.1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 par.1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).