IV SA 5017/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.) Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska Asesor WSA Wanda Zielińska -Baran Protokolant Joanna Dziedzic po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2004r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2003r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Państwa I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2002 r. Wojewody [...]; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. F. 150 zł (sto pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA 5017/03 UZASADNIENIE Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. znak: [...] po rozpoznaniu odwołania A. F. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2002 r., odmawiającej na podstawie art. 157 § 3 kpa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] sierpnia 1951 r. o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości położonych we wsi H., powiat [...] - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 157 § 3 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ nadzoru podniósł, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1951 r. przejęło na rzecz Państwa grunty położone we wsi H., powiat [...] na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339). W treści tego orzeczenia wymieniono imiona i nazwiska osób, których nieruchomości zostały przejęte na własność Państwa, jednak nie zostało wymienione w tym orzeczeniu nazwisko J. T. oraz M. T., które zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G. są poprzedniczkami prawnymi skarżącej. W trakcie wysiedlania w 1947 r. M. T. nie otrzymała karty przesiedleńczej, która mogłaby świadczyć o pozostawieniu we wsi H. nieruchomości ziemskiej. W tej sytuacji organ stwierdził brak podstaw do przyjęcia, że w/w orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1951 r. PPRN w G. rozstrzygnięta została sytuacja prawna nieruchomości M. i J. T. W konsekwencji brak jest też podstaw do przyjęcia, że A. F. wykazała przymiot strony (interes prawny oparty na prawie materialnym) do domagania się stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1951 r. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosła A. F., stwierdzając że przedłożony przez nią materiał dowodowy daje podstawę do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1951 r. Powiatowej Rady Narodowej w G. Podała, że do czerwca 1947 r., kiedy to zostały deportowane zamieszkiwała wraz z matką J. T. w miejscowości H. powiat [...], gdzie J. i M. T. posiadały nieruchomości gruntowe wraz z budynkiem, co potwierdzają wpisy w księdze katastralnej wsi H. Faktem jest, że M. T. i J. T. nie są wymienione w orzeczeniu z dnia [...] sierpnia 1951 r. Powiatowej Rady Narodowej w G., jednak orzeczenie to przejęło na własność ich nieruchomości, stało się podstawą wpisu w dziale II ksiąg wieczystych o przejęciu własności nieruchomości, na podstawie art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339). Przedmiotowe orzeczenie figuruje jako podstawa przejęcia nieruchomości na własność Państwa w księgach wieczystych o nr [...] [...]; w przypadku pozostałych ksiąg wieczystych, które obejmują nieruchomości M. i J. T. nie ma już wpisu o orzeczeniu z dnia [...] sierpnia 1051 r., gdyż własność tych nieruchomości została zbyta osobom fizycznym i prawnym. Ponadto skarżąca zarzuciła, że orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1951 r. Powiatowej Rady Narodowej w G. dotknięte jest rażącym naruszeniem prawa, gdyż nie spełnia wymogów decyzji w myśl art. 75 Rozporządzenia Prezydenta z dnia 22 marca 1928 r. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Niezależnie od zarzutów podanych w skardze konieczne jest odniesienie się do samej istoty postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. To nadzwyczajne postępowanie, którego przedmiotem jest ocena, czy decyzja administracyjna kończąca postępowanie w sprawie dotknięta jest jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa, której wystąpienie powoduje stwierdzenie jej nieważności ze skutkiem ex tunc, może być wszczęte na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 kpa). Niezależnie od tego, z czyjej inicjatywy postępowanie takie zostało wszczęte, podstawowe znaczenie ma określenie stron tego postępowania, nie ulega bowiem wątpliwości, że także to postępowanie, jak każde z jurysdykcyjnych postępowań administracyjnych, toczy się i może być zakończone wydaniem decyzji, jeżeli wiadomo, kto jest stroną tego postępowania w rozumieniu art. 28 kpa. W wypadku postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczynanego na żądanie strony ma to dodatkowe znaczenie, że powstaje kwestia oceny, czy osoba żądająca wszczęcia takiego postępowania jest stroną legitymowaną do wystąpienia z takim żądaniem (wyrok NSA z dnia 8.09.2003 r. - OSA 2/03, ONSA 2004/1/2). W rozpoznawanej sprawie z żądaniem wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] sierpnia 1951 r. wystąpiła A. F. Jest ona spadkobierczynią M. i J. T., co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] stycznia 2001 r. sygn. [...]. Z akt sprawy wynika natomiast, że M. T. oraz J. T. były współwłaścicielkami nieruchomości położonych w miejscowości H., powiat [...]. Zatem argument organu, iż w trakcie wysiedlania w 1947 r. M. T. nie otrzymała karty przesiedleńczej, która mogłaby świadczyć o pozostawieniu we wsi H. nieruchomości ziemskiej nie jest zasadny. Odmawiając A. F. przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] sierpnia 1951 r. o przejęciu na rzecz Państwa gruntów położonych we wsi H., powiat [...] na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, organ nadzorczy wskazuje, że orzeczenie to nie wymienia nazwisk J. i M. T., jako właścicieli nieruchomości przejętych. Zauważyć jednak należy, że organ nie rozważył, czy orzeczenie to w istocie wymieniło nazwiska wszystkich osób, których nieruchomości w trybie cytowanej ustawy zostały przejęto we wsi H. Jest to o tyle istotne, że orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1956 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. w trybie tej samej ustawy "uzupełniło" swoje orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1951 r. "na podstawie przeprowadzonych aktualizacji gospodarstw" przejętych na Skarb Państwa osób przesiedlonych na Ziemie Zachodnie orzekając o przejęciu nieruchomości ziemskich osób nie ujętych w cyt. orzeczeniu, zaś sformułowanie "w szczególności" może sugerować, że nie była to lista ostateczna i pełna. Poza tym rozważenia wymagały w tym kontekście także zapisy w księgach wieczystych obejmujących nieruchomości M. i J. T., w których jako podstawę przejęcia na rzecz Państwa stanowiło właśnie owo orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1951 r. Orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1951 r. wskazywało jedynie ogólną powierzchnię gruntów opuszczonych, w uzasadnieniu stwierdzono zaś, że nie udało się stwierdzić indywidualnie stanu posiadania, jego uzupełnienie z dnia [...] grudnia 1956 r. nie wskazuje już żadnej powierzchni. Organ do tych zasadniczych kwestii w ogóle się nie odniósł, mimo że od tego zależy status strony skarżącej. Należało rozważyć, czy powyższe okoliczności dają skarżącej uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia, z uwagi na istnienie związku między sferą jej praw a tym orzeczeniem, pozostawiając ocenę wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 kpa postępowaniu nieważnościowemu. Zarzut podany w skardze, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1951 r. nie odpowiadało przepisom rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnym (art. 75 ust. 1) nie podlega rozpoznaniu w sprawie niniejszej, ponieważ jej przedmiotem jest decyzja o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tego orzeczenia, a nie decyzja o odmowie stwierdzenia jego nieważności. Z przytoczonych wyżej względów należało dojść do wniosku, że organ nie rozpatrzył istotnych dla załatwienia sprawy materiałów dowodowych, a tym samym nie zostały wyjaśnione istotne okoliczności sprawy. To stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym: art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzekł jak w wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 cyt. ustawy.