IV SA 5082/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.), asesor WSA Anna Szymańska, Protokolant Julia Dobrzańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2004 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia majątku ziemskiego na podstawie dekretu o reformie rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2003 r; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. O. kwotę 10,- (dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia zostało wszczęte wnioskiem J. O. - syna J. O. -b. właściciela majątku położonego w T. skierowanym do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi - o uchylenie jako niezgodnego z prawem orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].01.1949 w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskich na rzecz Skarbu Państwa - na podstawie art. 2 ust., 1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. Nr 3 poz. 13 z 1945 r. ) Pismo to zostało potraktowane przez organ jako wniosek stwierdzenie nieważności w/w decyzji. Do wniosku J. O. dołączył odpis orzeczenia z dnia [...].01.1949r., z którego uzasadnienia wynika, że Wojewódzki Urząd Ziemski w L. orzeczeniem z dnia [...].12.1946 r. uznał, że obszar gruntów o powierzchni ok. 51 ha położonych w granicach Miasta T. pochodzących z obszarów podleśnych użytkowanych rolniczo- podlegał działaniu dekretu. Jednocześnie Wojewódzki Urząd Ziemski uznał, że wymienione w pkt 2 parcele budowlane oraz opisana w pkt 3 nieruchomość wraz z parkiem nie podlegają działaniu dekretu. Po rozpoznaniu odwołania J. O., w którym wnosił on o wyłączenie spod działania dekretu również nieruchomości opisanych w pkt 1 orzeczenia z 19.12.1946 r.-Minister Rolnictwa i Reform Rolnych utrzymał w mocy pkt 1 orzeczenia, a co do pkt 2 i 3 - uchylił je i uznał, że wszystkie nieruchomości położone w granicach m. T. przechodzą na rzecz państwa na mocy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzją z dnia [...].05.2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając wniosek J. O. odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949 r. W uzasadnieniu wskazał, że nadesłane dokumenty potwierdzają, że J. O. był właścicielem majątku ziemskiego, którego powierzchnia znacznie przekraczała 100 ha, w skład którego wchodziły nieruchomości położone na terenie T. o powierzchni powyżej 50 ha stanowiące użytki rolne. Zarówno więc powierzchnia ogólna majątku jak i obszar jego gruntów użytkowanych rolniczo na terenie T. wskazują na zasadność ich przejęcia na podstawie art. 2 ust. 2 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wobec braku dokumentów podważających rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym orzeczeniu nie ma podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tego orzeczenia. Dnia [...].06.2003 r. J. O. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu wskazał, że orzeczenie z dnia [...].01.1949 r. zostało wydane z oczywistym pogwałceniem obowiązujących przepisów prawa. W pierwszej kolejności podniósł, że nieruchomości objęte pkt 1 orzeczenia nie miały charakteru rolniczego, a nadto że położone były w granicach miasta. Wskazał także, iż przeprowadzone postępowanie - po jego wszczęciu ma służyć ustaleniu, że nieruchomości wymienione w pkt 2 zaskarżonego orzeczenia oraz nieruchomość położona w T. przy ul. [...] składająca się z budynku wraz z parkiem o pow. 5 ha nie podlegają działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Rozpoznając ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].11.2003 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał na te same okoliczności co w decyzji z dnia [...] maja 2003. Skargę na powyższą decyzję wniósł J. O. zarzucając decyzji naruszenie przepisów postępowania w szczególności: * art. 7 i 77 § 1 kpa poprzez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. * art. 8 kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób wzbudzający brak zaufania obywateli do organów państwa, * art. 12 § 1 kpa poprzez opieszałe i mało wnikliwe działanie organu, - art. 156 § 1 kpa poprzez nieprawidłową wykładnię tego art. W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2003 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...].05.2003 r. oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi powtórzył dodatkowo argumentację wskazaną w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi powołując się na wywody zawarte w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są słuszne. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U 153 poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. nr 153 poz. 1270). Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].11.2003 r. oraz poprzedzająca ją decyzja tego samego organu z dnia [...] maja 2003 r., mocą których Minister odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] stycznia 1949 r. Wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności następuje na wniosek albo z urzędu ( art. 157 § 2 kpa).Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA oraz poglądami w literaturze prawniczej - w przypadku złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji organ w pierwszej kolejności bada dopuszczalność wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych i przedmiotowych. ( m.in. wyrok NSA z 22.09.1999 IV S.A.1400/97). Decyzja wydana na podstawie przepisu art. 157 § 3 kpa jest wynikiem oceny zdolności do działania osoby wnoszącej żądanie, legitymacji strony, wykazania tego, że nie istnieje decyzja, której ważność należy poddać ocenie. Jest to zatem wstępne badanie wniosku, które nie odnosi się do zasadności żądania. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając wniosek o stwierdzenia nieważności decyzji jako uzasadnienie rozstrzygnięcia podał, że brak jest przesłanek do uznania, że orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Tym samym zatem stwierdził, że nie została spełniona żadna z przesłanek nieważności decyzji wskazana w art. 156 § 1 kpa. W orzecznictwie sądowym jak i w doktrynie reprezentowany jest jednolity pogląd, iż ustalenie przez organ orzekający, że brak jest przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa skutkuje wydaniem orzeczenia o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji nie zaś odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia kwestionowanego w postępowaniu nieważnościowym. ( tak m.in. wyrok NSA z 2.04.1998 IVSA 1438/96 Gazeta Prawna 1998 nr 18 s. 34). Innymi słowy - badanie istnienia przesłanek stwierdzenia nieważności winno nastąpić po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy po wszczęciu postępowania z zastosowaniem art. 61 kpa. W konsekwencji Sąd uznał, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].11.2003 r. została podjęta z naruszeniem prawa. Dodatkowo należy wskazać na naruszenie art. 107 § 3 kpa, zgodnie z którym uzasadnienie decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje przyczyn, dla których organ odmówił wszczęcia postępowania. Odnosi się ono jedynie do braku przesłanek wskazanych w art. 156 § lkpa. Nie oceniając zasadności zarzutów J. O. podniesionych w skardze Sąd uznał, że decyzja organu z dnia [...].1 1.2003 r. jak i z dnia [...].05.2003 r. zostały podjęte z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy a co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...].05.2003 r. Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien prawidłowo ustalić krąg osób będących stronami postępowania mając na uwadze złożony odpis postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J. O. z dnia [...] grudnia 1999 r. (do akt sprawy złożono nieczytelną kopię), z którego wynika, że spadek nabyły 3 osoby ( w tym skarżący) po 1/3 części. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz. 1270)w zw. z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz wskazanych wyżej przepisów - orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.