IV SA 5133/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Mazur (spr.) Sędzia NSA Otylia Wierzbicka asesor WSA Tomasz Wykowski Protokolant Danuta Gorzelak -Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2004r. sprawy ze skargi G. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2003r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu II instancji. IV SA 5133/03 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] czerwca 1999 r. nr [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu wniosku I. K. na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia [...] sierpnia 1979 r. o odpłatnym przekazaniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o pow. 0.17 ha obejmującej działki oznaczone w ewidencji gruntów nr nr [...] i [...] położonej w K. gm. B. W uzasadnieniu decyzji podano, że przejęcie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło na wniosek G. Z. za zapłatą kwoty 6120,00 zł w trybie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin / Dz. U. nr 32, poz. 140 /. Zarzut przedstawiony we wniosku o stwierdzenie nieważności, iż właścicielka nie składała wniosku o przejęcie jest bezpodstawny, ponieważ w aktach znajduje się wniosek a ponadto później G. Z. zwracała się z prośbą o zwrot przekazanych nieruchomości. Decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania I. K. od w/w decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji podano, że przejęcie nieruchomości było zgodne z wolą małżonków G. i A. Z., gdyż przejęta nieruchomość stanowiła wspólność ustawową małżonków Z., pomimo, iż wniosek złożył A. Z., to żona akceptowała jego wolę i potwierdziła to odbierając decyzję z dnia [...] sierpnia 1979 r. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożyła G. Z. zarzucając naruszenie art. 156 § 1 k.p.a. oraz art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżąca nie składała wniosku o przejęcie nieruchomości położonej w K. a to ona była jej wyłączną właścicielką. Dowolne jest również ustalenie organu II instancji, że przejęta nieruchomość stanowiła współwłasność ustawową małżeńską małżonków Z. Sam fakt potwierdzenia przez skarżącą przyjęcia decyzji nie oznacza, ze mogła ona korzystać z przysługujących jej jako stronie uprawnień w postępowaniu o przejęcie przedmiotowej nieruchomości. Skoro o przejęcie nieruchomości nie wystąpił jej właściciel decyzja została wydana z naruszeniem art. 53 w/w ustawy. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia [...] sierpnia 1979 r. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoja dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz. 1270 /. Skarga jest zasadna. Przede wszystkim należy stwierdzić, iż organy obydwu instancji prowadziły postępowanie administracyjne na wniosek osoby, która nie miała legitymacji do złożenia przedmiotowego wniosku, dopiero w trakcie postępowania przed sądem okazało się, iż I. K. działa jako pełnomocnik G. Z., która powinna być stroną postępowania administracyjnego. Te kwestie organy powinny rozstrzygnąć z urzędu wzywając wnioskodawcę do wykazania interesu prawnego umożliwiającego wszczęcie postępowania lub do złożenia pełnomocnictwa od strony tak jak to się stało w postępowaniu sądowym. Art. 53 ustawy z dnia 27 października 1997 r. stanowi: Jeżeli właściciel gospodarstwa rolnego nie spełnia warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogą być na jego wniosek w całości lub w części przejęte odpłatnie przez Państwo. Treść powyższego przepisu nie może nastręczą trudności interpretacyjnych, wniosek może złożyć wyłącznie właściciel nieruchomości. Z załączonego do akt administracyjnych Aktu Własności Ziemi [...] z dnia [...] listopada 1976 r. wydanego przez Naczelnika Gminy B. wynika, iż właścicielem nieruchomości o pow. 0.38 ha obejmującej działki oznaczone w ewidencji gruntów nr nr [...], [...], [...] jest G. Z., zatem tylko ona mogła złożyć wniosek o przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Ustalenia organu II instancji, iż nieruchomość stanowiła współwłasność małżonków Z. i że skarżąca akceptowała wolę męża w oparciu o zebrany materiał dowodowy są dowolne i nieuprawnione. Pomimo powyższych nieprawidłowości, które skutkowałyby uchylenie decyzji obydwu instancji Sąd wziął pod uwagę z urzędu właściwość rzeczową organów orzekających w trybach nadzwyczajnych. Kwestie dotyczące trybów nadzwyczajnych traktowane są jako postępowanie administracyjne w nowej sprawie. Postępowanie odnośnie stwierdzenia nieważności w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte w 1999 r. Właściwość rzeczową organu, do którego należało orzekanie w tej sprawie należy ustalić z uwzględnieniem zmian w strukturze administracji publicznej. W przypadku takich zmian ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem organ wyższego stopnia / por. B. Adamiak, J. Borkowski, kodeks postępowania administracyjnego, komentarz, Warszawa 1996 r., s.732 /. Decyzja, której dotyczy kwestia nieważności wydana została przez Naczelnika Gminy B. na podstawie art. 53 i następnych ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin / Dz. U. nr 32, poz. 140 /. Ustawa ta została uchylona przez ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin / Dz. U. nr 40 poz. 268 / z dniem 1 stycznia 1983 r. Ta ustawa została uchylona z dniem 1 stycznia 1991 r. przez ustawę z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników / t.j. Dz. U. z 1998 r. nr 7, poz. 25 /. Odnośnie kompetencji organów orzekających w powyższych sprawach to początkowo orzekały terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego, następnie po wejściu w życie ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw / Dz. U. nr 34, poz. 198 ze zm. / na podstawie art. 5 pkt 19b kompetencje przeszły na organy administracji rządowej - kierownika urzędu rejonowego. Ten artykuł został skreślony przez art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa / Dz. U. nr 162, poz. 1126 ze zm. /. Zgodnie z art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną / Dz. U. nr 133, poz. 872 ze zm. / do właściwości starosty przechodzą, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, jako zadania z zakresu administracji rządowej, określone w przepisach zadania urzędów rejonowej rządowej administracji ogólnej i kompetencje kierowników tych urzędów. Dlatego też gdyby takie sprawy były rozstrzygane obecnie właściwym organem byłby starosta. Mając na uwadze treść art. 17 pkt 1 k.p.a. organami wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu są w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego samorządowe kolegia odwoławcze, chyba, że ustawy szczególne stanowią inaczej. Brak jest zaś przepisu stanowiącego w sprawach, których podstawą rozstrzygnięcia był art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, odrębną właściwość organu stopnia wyższego. Należy mieć również na uwadze art. 19 k.p.a. z którego wynika, iż organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Dlatego też mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie, art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. Nr 153, poz.1270/. Na podstawie art. 153 w/w ustawy przedstawiona ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wiążą organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy.