IV SA 5153/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Teresa Kobylecka Sędzia WSA - Małgorzata Małaszewska - Litwiniec Asesor WSA - Jakub Linkowski (spr.) Protokolant Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2004r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2002r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości na własność Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2001r. Nr [...] 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. W. kwotę 250 zł (dwieście pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów Orzeczeniem z dnia [...] lutego 1951 r. P. uznano, że nieruchomości należące do: 1/ A. W. o pow. 44,47 ha, 2/ N. K. o pow. 17, 93 ha, 3/ H. W. o pow. 9,92 ha, 4/ M. S. o pow. 9,64 ha i 5/ P. W. o pow. 8 ha - o łącznej pow. 89,96 ha w tym użytków rolnych przekraczających 50 ha pochodzące z parcelacji dóbr ziemskich S. lit. B i C, jako stanowiące współwłasność wymienionych, podlegają przejęciu na własność Państwa i przeznaczeniu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. nr 3 poz. 13). Następnie orzeczeniem tegoż P. z dnia [...] marca 1957 r. wydanym w trybie nadzoru /art. 101 ust. 1 pkt b rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym/ uchylono wymienione orzeczenie i stwierdzono, że przedmiotowe nieruchomości nie podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ponieważ nie stanowiły współwłasności tych osób, a jedynie pod względem gospodarczym były łącznie rolniczo zagospodarowywane. Z akt wynika, że po przejęciu nieruchomości te potraktowano jako stanowiące całość gospodarczą i przekazano je PGR - Zespół N. Następnie przedmiotowe działki znalazły się w użytkowaniu Z. w W. Następnie zaś z dniem 1 kwietnia 1957 r. działki zostały przejęte w użytkowanie przez Z. w U. Mając powyższe na uwadze Kierownik Wydziału Rolnictwa – P. w P., działając na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego /Dz.U. nr 17 poz. 71 ze zm./ orzeczeniem z dnia [...] lutego 1959 r. przejął sporne nieruchomości na własność Państwa. W motywach tego orzeczenia zaznaczono, że przejęcie nieruchomości na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy stało się uzasadnione, gdyż mimo uchylenia orzeczenia stwierdzającego przejęcie ich na cele reformy rolnej, nieruchomości te w dniu [...] kwietnia 1958 r. /data wejścia w życie ustawy/ znajdowały się we władaniu Z. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy decyzją z dnia [...] maja 1959 r. W 1960 r. sprawę tę rozpatrywał Minister Rolnictwa, który orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1960 r. wydanym na podstawie art. 99 rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym zmienił obie decyzje w ten sposób, że z nieruchomości P. W. o pow. 8 ha spod przejęcia na rzecz Państwa wyłączono grunty o pow. 1,7218 ha. W pozostałym zakresie -jak zaznaczono - decyzje te utrzymano w mocy. Wnioskiem z dnia 11 maja 1993r. A. W., syn A. W., wystąpił o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1960 r. w odniesieniu do wymienionych nieruchomości o łącznej pow. 89,96 ha. We wniosku podkreślono, że w maju 1957 r. A. W. wbrew woli Z. wprowadził się do osady S. i oprócz zabudowań zajął ponad 4 ha gruntów. Fakt ten został potwierdzony w wyroku Sądu Powiatowego w P. z dnia [...] grudnia 1958 r., przed którym toczyła się sprawa karna o popełnienie przestępstwa polegającego na tym, że w okresie od kwietnia do 13 maja 1958 r. przemocą wszedł w użytkowanie /części/ gospodarstwa rolnego należącego do Z. W związku z tym nie można przyjąć, by przepisy art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego /Dz.U. nr 17 poz. 71 ze zm./ mogły być zastosowane w odniesieniu do tej części nieruchomości, którą A. W. objął w posiadanie przed datą wejścia w życie tych przepisów. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia [...] lipca 1994 r. odmówił na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa stwierdzenia nieważności zakwestionowanego orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1960r. Na powyższą decyzję organu naczelnego A. W. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 16 listopada 1995r. sygn akt II SA 1230/94 decyzję tę uchylił. Decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2001r. Nr [...] ponownie odmówiono stwierdzenia nieważności zakwestionowanego orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1960r. W motywach tej decyzji podkreślono m. in., że w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego /Dz.U. nr 17 poz. 71 ze zm./ sporne nieruchomości pozostawały w użytkowaniu Z. oraz, że z akt nie wynika, by właściciele przed tym dniem zostali wprowadzeni w posiadanie nieruchomości przez organy administracyjne. Wskazuje to na to, że w rozpatrywanej sprawie miało miejsce nieprzerwane władanie Państwa nieruchomościami, zatem prawidłowo zastosowano przepisy art. 9 ust. 1 ustawy. Ponadto zaznaczono, że zajęcie przez A. W. części nieruchomości nie oznacza wyzbycia się przez Państwo władania nią i nie uzasadnia wyłączenia jej spod przejęcia na własność Państwa. Ustosunkowano się także do powołanego przez stronę postępowania wyroku z dnia [...] grudnia 1958 r., stwierdzając, że sąd nie rozstrzygnął kwestii "władztwa" nad sporną nieruchomością w rozumieniu art. 9 ustawy pozostawiając jej ocenę organom administracyjnym. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi [...] listopada 2002r. Nr [...] ze wskazaniem, że organ naczelny podtrzymuje w pełni swoje stanowisko zaprezentowane w decyzji z dnia [...] maja 200 lr. A. W. wniósł na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o uchylenie zaskarżonej decyzji jako sprzecznej z prawem. W treści skargi podtrzymano zarzuty podniesione we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 1960 r. Wskazano ponadto, że organ naczelny dopuścił się rażącej obrazy przepisu art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368) ponieważ nie zastosował się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 1995r. sygn akt II SA 1230/94, który to wyrok dotyczył niniejszej sprawy. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł ojej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W zaskarżonej decyzji za podstawę do odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1960 r. przyjęto pogląd, że zajęcie w maju 1957 r. przez A. W. części nieruchomości rolnej, stanowiącej jego własność, nie oznaczało objęcia w samoistne posiadanie, gdyż organy administracyjne nie przekazały mu protokolarnie lub komisyjnie tej nieruchomości; znajdowała się więc ona nadal w użytkowaniu Z. Nieruchomość A. W. potraktowano jako pozostającą wraz z nieruchomościami należącymi do innych osób we władaniu Państwa w dniu wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. i w całości przejęto ją na własność Państwa na podstawie art. 9 tej ustawy. Taki pogląd nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. Z art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wynika, że nieruchomości rolne i leśne objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy mogły być przejęte na własność /podlegały przejęciu/, jeżeli znajdowały się we władaniu Państwa w dniu wejścia w życie ustawy lub pozostawały w użytkowaniu innych osób na skutek przekazania przez Państwo. Zwrot "objęte we władanie" pozwala sądzić, że mamy do czynienia z władaniem o charakterze władania /posiadania/ samoistnego, o którym mowa w art. 336 Kc. Posiadanie w nauce prawa jest określone jako stan faktyczny, na który składają się dwa elementy tj. faktyczna władza i wola wykonywania tego władztwa dla siebie. Jeżeli zakres władztwa zbiega się z faktycznym korzystaniem z rzeczy, jak przy prawie własności - posiadanie ma charakter samoistny. Do nabycia posiadania może dojść m. in. w drodze jednostronnego aktu zawładnięcia rzeczą z wolą posiadania dla siebie, bądź w drodze umowy /porozumienia/ z dotychczasowym posiadaczem. Z akt przedmiotowej sprawy, a w szczególności z przytoczonego wyroku Sądu Powiatowego w P. z dnia [...] grudnia 1958 r. wynika, że A. W. własnym działaniem wszedł w posiadanie części swej nieruchomości w maju 1957 r. i władał nią w dniu wejścia w życie ustawy z 1958 r. jak też po tym dniu. To, że takiemu działaniu właściciela sprzeciwiały się Z. będące użytkownikiem nieruchomości oraz, że jak to zaznaczono w zaskarżonej decyzji -organy administracyjne nie dokonały wprowadzenia właściciela w posiadanie nieruchomości - nie daje podstaw do przyjęcia, że Państwo zachowało władanie tą częścią nieruchomości bądź, że znajdowała się ona w użytkowaniu zakładów. Właściciel wszedł w posiadanie części swej nieruchomości i nie można było tego zdarzenia ocenić jako mającego charakter przemijający. Taka ocena prawna została już wyrażona w odnoszącym się do niniejszej sprawy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 1995r. sygn akt II SA 1230/94. Organ naczelny zgodnie z brzmieniem art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) był związany oceną prawną wyrażoną w wyroku sądu jednak nie zastosował się do powyższego naruszając tym samym art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).