IV SA 528/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Gorczycka - Muszyńska Sędzia WSA Wojciech Mazur asesor WSA Anna Szymańska Protokolant apl. prok. Piotr Bednarz po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2004r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2003r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji Decyzją z dnia [...] sierpnia 1994 r. ([...]) Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1972 r. (Nr [...]) w przedmiocie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność I. i E. małżonków D. jako gospodarstwa opuszczonego. W uzasadnieniu organ stwierdził, że I. i E. małżonkowie D. wyprowadzili się do W., a więc w dacie przejęcia gospodarstwa nie zamieszkiwali w nim. Przesłuchani na okoliczność zagospodarowywania opuszczonego gospodarstwa świadkowie, stwierdzili, że ze względu na upływ czasu nie są w stanie określić, w jakiej części gospodarstwo to było użytkowane po wyprowadzeniu się właścicieli. Wojewoda uznał, że po 20 latach nie jest możliwe ustalenie tej okoliczności, natomiast organ II instancji podejmując decyzję w latach 70 tych oparł się na postępowaniu wyjaśniającym przeprowadzonym w sierpniu 1972 r., kiedy to możliwe było ustalenie stanu faktycznego. W odwołaniu od decyzji wojewody, skarżący E. D. podniósł, że organ ten potwierdził słuszność decyzji wydanych w 1972 r. pomimo, iż nie miał możliwości zbadania akt z powodu ich zaginięcia. Ponadto w ocenie skarżącego ustalenie stanu faktycznego przez organy w latach 70-tych nie było możliwe bez udziału w postępowaniu samego zainteresowanego. Wojewoda rozpoznając wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Powiatowej Rady Narodowej w B. z dn. [...] maja 1972 r. nie rozpatrzył zarzutu naruszenia przez organy art. 7, 9, 10 i 39 kpa. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ([...]) uznał, iż "zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...].05.1972 r. nie naruszają w sposób rażący prawa i brak jest przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 kpa do stwierdzenia ich nieważności". W ocenie organu II instancji zostały spełnione przesłanki do uznania gospodarstwa małż. D. za opuszczone w rozumieniu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych ( Dz. U. Nr 39, poz. 198). W 1960 r. E. D. opuścił gospodarstwo i zamieszkał w W. Przed przejęciem gospodarstwa na własność Państwa nikt w nim nie zamieszkiwał, zaś dzierżawcy nie byli w stanie należycie zagospodarować większości gruntów. Z notatki sporządzonej w dniu 08.08.1972 r. wynika, że większość gruntów ornych ( 1,79 ha) nie była obsiana i stanowiła odłóg, a zasiewy występowały tylko na obszarze 1,67 ha. Również sad o powierzchni 0,53 ha był zaniedbany i w rzeczywistości stanowił odłóg. Taki stan gospodarstwa wykazywał cechy opuszczenia w świetle przepisów cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 05.08.1961 r. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego E. D. podniósł, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie wziął pod uwagę, że decyzja Powiatowej Rady Narodowej w B. została wydana z naruszeniem wówczas obowiązujących przepisów kpa: art. 7 kpa - nie zostały podjęte kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego art. 9 kpa - nie poinformowano skarżącego o podjęciu postępowania mającego na celu pozbawienie prawa własności do gospodarstwa art. 10 § 1 kpa - nie umożliwiono skarżącemu wzięcia udziału w postępowaniu art. 10 § 2 kpa - odstąpiono bd zasady wynikającej z art. 10 § 1 kpa art. 39 kpa - nie doręczono zawiadomienia o wszczęciu postępowania, ani odpisu decyzji kończącej to postępowanie. Skarżący nadto wskazał, iż organy bezdusznie potraktowały jego ówczesne odwołanie. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi odwołując się do argumentów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153., poz. 1270). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając zatem skargę wniesioną przez E. D. do NSA uznał, że skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej podniesione. Sąd stosownie do art. 134 § 1 cytowanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r . Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem poddał ocenie legalność zaskarżonej decyzji nie tylko w aspekcie zarzutów podniesionych przez skarżącego. Mając na względzie cytowany przepis, Sąd uznał, że organy przede wszystkim nie rozważyły, jaki charakter w świetle przepisów kpa nadać pismu z dn. [...].01.1991r., złożonemu przez skarżącego do Urzędu Miasta i Gminy w M., w którym podnosi okoliczność złożenia dwukrotnie odwołania od decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1972 r. i wnosi o zwrot zabranego mu gospodarstwa, ewentualnie o wypłacenie odszkodowania. Wojewoda [...] wydając decyzję w dniu [...] sierpnia 1994 r. zakwalifikował to pismo jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Powiatowej Rady Narodowej w B. z dn. [...].05.1972 r. W uzasadnieniu decyzji brak jednak odpowiednich ustaleń, które wskazywałyby, jakimi wojewoda kierował się przesłankami i na jakiej podstawie prawnej dokonał powyższego ustalenia. Następne istotne uchybienie organów polega na tym, że wojewoda nie wyjaśnił, czy pismo E. i I. D. z dn. 14 lipca 1972 r. skierowane do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. zostało potraktowane przez ówczesne organy jako odwołanie w administracyjnym toku instancji od decyzji Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...].05.1972 r., czy też jako wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją organu I instancji, ewentualnie jako wniosek o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Wojewoda nie ocenił także jaki charakter miało pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dn. [...].09.1972 r. adresowane do małż. D. zwłaszcza w świetle stanowiska Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. wyrażonego w piśmie z dn. 19 lipca 1972 r. (znak [...]). Przekazując bowiem Wojewódzkiej Radzie Narodowej akta sprawy, organ I instancji stanął na stanowisku, iż pismo skarżącego z dn. 14.07. 1972 r. stanowi odwołanie od decyzji Powiatowej Rady Narodowej w B. z dn. [...].05.1972 r. W takiej sytuacji Wojewoda [...] winien ocenić, czy w/w pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dn. [...].09. 1972 r. można uznać za decyzję administracyjną, a jeżeli tak, czy było dopuszczalne jej wydanie jako decyzji w zwykłym administracyjnym toku instancji, czy też jako kończącej postępowanie o charakterze nadzorczym. Niewątpliwie bowiem w sierpniu 1972 r. było prowadzone postępowanie wyjaśniające, zostały zebrane dowody i stosownie do dyspozycji art. 104 § 1 kpa sprawa powinna zostać załatwiona przez wydanie decyzji. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej zajmując stanowisko w piśmie z dn. [...].09.1972r. wydało akt, który w istocie mógłby być uznany za decyzję, ale okoliczność tę musi ustalić właściwy organ administracyjny w obecnym postępowaniu. W wypadku przyjęcia, iż jest to decyzja, koniecznym jest rozważenie, czy decyzja ta ma charakter decyzji wydanej w postępowaniu nieważnościowym. Ma to zasadnicze znaczenia przy rozpoznawaniu przez organy żądania skarżącego sformułowanego w piśmie z dn. 15 stycznia 1991 r. Jeżeli bowiem organy uznają, iż akt wydany przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...].09.1972 r. jest decyzją załatwiającą wniosek o stwierdzenie nieważności, to nie jest dopuszczalne prowadzenie takiego postępowania obecnie. Wszystkie zatem te okoliczności winny być wyjaśnione w sposób nie budzący wątpliwości przed zakwalifikowaniem żądania skarżącego o zwrot gospodarstwa jako wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Nie można bowiem oceniać w trybie nieważnościowym decyzji jeżeli nie jest wiadomym, czy została ona zaskarżona w zwykłym trybie instancyjnym. Rozważania zaś w tym zakresie winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, a następnie wskutek oceny tego zagadnienia przez organ II instancji, w uzasadnieniu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dn. [...].01. 03 r. Oczywiście fakt niekompletności akt utrudnia ten proces, jednakże nie zwalnia organów od próby ustalenia zasadniczych dla postępowania okoliczności na podstawie dostępnych dokumentów i innych dowodów. Jeżeli wojewoda dojdzie do przekonania, iż winno być prowadzone postępowanie o charakterze nadzorczym, będzie miał na uwadze brzmienie § 1 ust. 1 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów dnia 05.08.1961 r. w świetle dowodu, jakim jest notatka służbowa spisana w dniu 8 sierpnia 1972 r. przez inspektora S. K. ( k. 7 akt administracyjnych). Precyzyjne ustalenia zawarte w notatce odnośnie powierzchni upraw oraz gruntów stanowiących ugór niewątpliwie są cenniejszym i bardziej wiarygodnym dowodem niż zeznania świadków, które w takiej materii z istoty obciążone są pewną niedokładnością. Nadto Sąd stwierdza, że organy obydwu instancji nie wyjaśniły kręgu stron postępowania w rozumieniu art. 28 kpa. Decyzja organu I instancji była skierowana do małżonków D. jako byłych właścicieli przejętego gospodarstwa rolnego, natomiast Minister ograniczył się do wskazania E. D., pomijając jego małżonkę. Jeżeli nie było możliwe wskazanie I. D. z powodu jej śmierci, organ winien podjąć czynności w celu ustalenia kręgu spadkobierców, czego nie uczynił. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 10 § 1 kpa ma obowiązek zapewnić wszystkim stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Stroną tego postępowania jest niewątpliwie także I. D. bądź jej spadkobiercy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymana nią w mocy decyzję organu I instancji z powodu nie wyjaśnienia przez te organy okoliczności istotnych dla wyniku sprawy, a więc wydanych z naruszeniem art. 7 i 107 § 3 kpa. Sąd uznał, że wykazane naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd odstąpił od zamieszczania w wyroku rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 152 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ·uznając takie rozstrzygniecie w niniejszej sprawie za całkowicie bezprzedmiotowe. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji.