IV SA 629/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA O.Wierzbicka Sędziowie T.Cysek WSA M.Małaszewska-Litwiniec /spr./ Protokolant G. Dalba po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi J. P. i S. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o odszkodowanie 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję tego organu z dnia [...] lipca 2002 r. 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. P. i S. P. po 250 /dwieście pięćdziesiąt/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, decyzją z dnia [...].01.2003 r., nr [...], w wyniku rozpatrzenia wniosku pełnomocnika skarżących J. P. i S. P., spadkobierców M. P., o ponowne rozpoznanie sprawy o odszkodowanie w trybie art. 160 Kpa, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi umorzył postępowanie z art. 127 § 3 Kpa zaznaczając, iż nie znalazł podstaw do zmiany swej poprzedniej decyzji z dn. [...].07.2002 r., nr [...] umarzającej postępowanie z art. 105 Kpa, w której wskazał, że osoba występująca o odszkodowanie w tym trybie musi się legitymować tytułem własności do nieruchomości, w sprawie których występuje, na dzień wydania decyzji o ich przejęciu. Podstawą owego wniosku o odszkodowanie był pkt 2 decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dn. [...].09.1995 r., nr [...], który stwierdzał, że decyzja Ministra Rolnictwa z dn. [...].04.1963 r., oznaczenie [...] oraz orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej- Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w W. z dn. [...].02.1963 r., oznaczenie [...] wydane zostały z naruszeniem prawa, w części dotyczącej działek o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...],[...], [...], [...] - w obr. [...], o numerach [...], [...] - w obr. [...], o numerach [...], [...], [...], [...], [...] - w obr. [...] miasta K. W uzasadnieniu decyzji z dn. [...].07.2002 r. wskazano, że nie przedłożenie przez spadkobierców stosownych dokumentów opisujących stan faktyczny i prawny działek wymienionych w pkt 2 decyzji Ministra z dn. [...].09.1995 r. (z uwzględnieniem ich formalnych i nieformalnych sprzedaży do dn. 27.02.1963 r.) czyni, iż postępowanie jest bezprzedmiotowe, nie wiadomo bowiem czy M. P. nie rozdysponował tych działek przed wydaniem powołanego orzeczenia z dn. [...].02.1963 r. Minister zaznaczył, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie w dn. 13.09.1944 r. i z tą datą przewidywał przejście objętych nim nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, nawet gdy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej- Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w W. wydane zostało znacznie później - jak to miało miejsce w rozpatrywanym przypadku - i dopiero w dn. [...].02.1963 r. stwierdzało, że nieruchomość ziemska pod nazwą "[...]" o pow. 63,6056 ha, stanowiąca własność M. P. przeszła na własność Państwa, z mocy prawa, na podstawie art. 2 ust. 1 lit e dekretu o reformie rolnej w dn. 13.09.1944 r., jako zawierająca ponad 50 ha użytków rolnych. Z tego też względu w decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dn. [...].09.1995 r. w pkt 2 wymieniono wszystkie działki stanowiące własność M. P. właśnie w dn. 13.09.1944 r. Minister zaznaczył, iż przed wydaniem owego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej- Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w W. z dn. [...].02.1963 r., M. P., za zgodą ówczesnych władz ziemskich, aktami notarialnymi i umowami nieformalnymi sprzedawał działki wchodzące w skład tej nieruchomości. Zdaniem Ministra własność działek sprzedanych umowami nieformalnymi, uregulowana została decyzjami administracyjnymi? wydanymi na podstawie dekretu z dn. 18.04.1955 r. O uwłaszczeniu i ° uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1959 r. nr 14, poz. 78). Po ponownym rozpoznaniu sprawy na wniosek pełnomocnika skarżących, decyzją z dn. [...].01.2003 r., Minister umorzył postępowanie z art. 127 § 3 Kpa zaznaczając, iż nie znalazł podstaw do zmiany swej poprzedniej decyzji-Powtórzył, że M. P., także umowami nieformalnymi, sprzedał część swej nieruchomości, co potwierdza pismo Urzędu W. z dn. 5.09.1975 r. i dokumentacja przygotowana przez Urząd Wojewódzki w W., przed wydaniem przez Ministra decyzji z dn. [...].09.1995 r, stąd nie wiadomo nadal, które z tych działek zbył w tej forrnie przed wydaniem orzeczenia z 1963 r. Podkreślił ponadto, że dokumentem nadania ziemi z dn. 7.07.1965 r. M. P. nadano z nieruchomości "[...]" 4,81 ha ( działki wymienione w pkt 2 decyzji z dn. [...].09.1995 r. o nr [...],[...],[...]). W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżących zakwestionował decyzję Ministra z dn. [...].01.2003 r. i przytoczył argumentację poprzednio zaprezentowaną we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Pełnomocnik skarżących zaznaczył, że wniosek o odszkodowanie nie obejmuje działek, które zostały zbyte umowami w formie aktów notarialnych-Stwierdził także, iż nie można przyjąć, że działki będące przedmiotem nadania decyzjami administracyjnymi Naczelnika Miasta i Gminy K. w latach 1976-1977, na podstawie dekretu z dn. 18.04.1955 r. O uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, mogły być własnością osób fizycznych, wskazanych w akcie nadania, były przez nie jedynie dzierżawione, a ich właścicielem był M. P. Ponadto podkreślił, że powołany dekret stanowił, iż przedmiotem nadania, mogły być tylko nieruchomości państwowe, użytkowane przez rolników na podstawie umów dzierżawy. Pełnomocnik skarżących przyznał, iż nie mógł uzyskać zaświadczenia, stwierdzającego stan prawny nieruchomości, bowiem księga wieczysta prowadzona dla tej nieruchomości, została uznana za zniszczoną ze względu na brak działu II, jednakże z jej ostatniego wpisu wynikało, ze nieruchomość posiadała pow. 66 ha 1031 m2 , a jako właściciel wpisany był M. P. Pełnomocnik powołując się na orzecznictwo NSA, wskazał, iż wszelkie wątpliwości, czy niejasności dotyczące stanu faktycznego nie mogą być rozstrzygnięte na niekorzyść strony, a zgodnie z brzmieniem art. 77 § 1 Kpa obowiązek uzupełnienia materiału dowodowego spoczywa na organie. Ponadto podkreślił, że nie znajduje uzasadnienia w przepisach Kpa wydanie decyzji o umorzeniu postępowania, w sytuacji gdy strony zainteresowane są uzyskaniem decyzji merytorycznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny, właściwy w sprawie w związku z reformą sądownictwa zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Obie zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobowiązany był do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy bezspornie wynika, że właścicielem wszystkich działek wymienionych w pkt 2 decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dn. [...].09.1995 r., a więc działek o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...],[...], [...], [...] - w obr. [...], o numerach [...], [...] - w obr. [...], o numerach [...], [...], [...], [...], [...] - w obr. [...] miasta K., w odniesieniu do których decyzja Ministra Rolnictwa z dn. [...].04.1963 r., oznaczenie [...] oraz orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej- Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w W. z dn. [...].02.1963 r., oznaczenie [...] wydane zostały z naruszeniem prawa, w dn. 13.09.1944 r. był M. P. Nie zostało udokumentowane w sposób należyty, aby do dnia wydania przedmiotowego orzeczenia z dn. [...].02.1963 r. M. P. sprzedał wszystkie wymienione działki umowami zawartymi w formie aktów notarialnych oraz umowami nieformalnymi. Jednakże nawet w razie zaistnienia takiej okoliczności, nie można by było mówić o bezprzedmiotowości wniosku o odszkodowanie. Należy wszak odróżnić przypadki bezprzedmiotowości postępowania od braku przesłanek do uwzględnienia żądania strony. Bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania, gdyż będzie to niezgodne prawem uchylanie się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz /Duże Komentarze Becka/, wydanie 5, s. 471) Mając te uwagi na względzie nie sposób podzielić stanowiska Ministra o bezprzedmiotowości tego postępowania. Na organie administracji publicznej, jak słusznie zaznaczył pełnomocnik skarżących, spoczywa obowiązek, wynikający z art. 77 § 1 Kpa. Organ orzekający zobowiązany jest zatem w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały dostępny materiał dowodowy. Mając jednak na uwadze okoliczność, iż rozpatruje sprawy indywidualne, w których zaskarżane rozstrzygnięcia zapadały bardzo dawno i niejednokrotnie nie sposób uzyskać niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy dokumentów, organ administracji może odmówić przyznania odszkodowania stronie, przez co otwiera jej drogę do wniesienia powództwa do sądu powszechnego. Ponadto skład orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, że wadliwe jest rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dn. [...].01.2003 r., wydane po ponownym rozpoznaniu sprawy na wniosek pełnomocnika skarżących, umarzające postępowanie z art. 127 § 3 Kpa. Wszak przytoczony art. 127 § 3 Kpa stanowi, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Zatem w sytuacji, gdy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie widział podstaw do zmiany swej poprzedzającej decyzji mógł jedynie utrzymać ją w mocy. W żadnym razie jednakże art. 127 § 3 Kpa nie dawał podstaw do umorzenia postępowania z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W tym stanie rzeczy obie decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (o umorzeniu postępowania w sprawie odszkodowania jako bezprzedmiotowego i umorzeniu postępowania z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy) musiały zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Ze wskazanych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) - orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z zastrzeżeniem art. 97 § 2 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.