IV SA 709/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA O.Wierzbicka Sędziowie WSA M. Małaszewska- Litwiniec asesor NSA T. Cysek (spr.) Protokolant G. Dalba po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ze stycznia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości na własność Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. 2. zasądza i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nas rzecz R. L. 10 ( dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w wyniku rozpoznania wniosku R.L. i, zgłoszonego w trybie art. 127 § 3 kpa - utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] października 2002 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1961 r. oraz orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] sierpnia 1950 r. utrzymującego w mocy orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] marca 1959 r. w części dotyczącej przejęcia na rzecz Państwa nieruchomości "[...]" o powierzchni 30,6914 ha stanowiącego byłą własność M.L.. Według rozstrzygającego organu nadzoru, skoro podstawą prawną przejęcia na własność Państwa konkretnej nieruchomości był art. 16 ( dawniej 9) ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwach nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( Dz. U. Nr 17 poz. 17 ze zm.), to decydujące znaczenie mogło mieć tylko badanie stanu faktycznego istniejącego w dniu wejścia w życie ustawy tj. w dniu 5 kwietnia 1958 r. Pozytywne przesłanki przesądzające o przejęciu przez Państwo to: 1) władanie przez Państwo nieruchomością w dniu wejścia w życie ustawy; 2) władanie nią w dacie wydawania decyzji lub przekazania w użytkowanie osobom fizycznym lub prawnym. Obojętna jest zaś kwestia, w jaki sposób te nieruchomości znalazły się we władaniu Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Taką interpretację- jak podniesiono- potwierdziła uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lutego 1991 r. sygn. akt. W5/90 ( Dz. U. 1991 r. Nr 20, poz.88). W sprawie-zgodnie z wypowiedzią organu nadzoru- nie było kwestionowane, że w dniu wejścia w życie ustawy sporna nieruchomość była w użytkowaniu osób fizycznych oraz w zarządzie Lasów Państwowych- Nadleśnictwa B. i stan taki istniał również w okresie wydawania decyzji przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] marca 1959 r. Taki stan faktyczny wypełniał zaś treść przepisu powołanego w sprawie jako podstawa prawna przejęcia nieruchomości na własność Państwa. W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi bez znaczenia dla wyniku sprawy jest to, że przedmiotowa nieruchomość początkowo objęta reformą rolną ( jako element całości majątku [...] o obszarze 134 ha, stanowiącego własność S.W.) została następnie uznana - orzeczeniem Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w B. z dnia [...] marca 1946 r. za nie podlegającą reformie rolnej. Mimo tego nadal pozostawała we władaniu Państwa. Wchodzące w jej skład grunty o powierzchni 4,17 ha " pozostające w dyspozycji Państwowego Funduszu Ziemi częściowo użytkowane były przez osoby fizyczne, a lasy i część gruntów ornych powierzchni 26,52 ha pozostawały w zarządzie Lasów Państwowych Nadleśnictwa B.". W złożonej skardze R. L., jako spadkobierca M. L. wniósł o uchylenie obu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, "utrzymujących w mocy zastosowanie" dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej z dnia 6 września 1944 r. i w dalszej konsekwencji bezprawne zagarnięcie przedmiotowego mienia przez Państwo. Skarżący akcentował, iż na skutek manipulacji władz lokalnych nie dopuszczono do fizycznego zwrotu nieruchomości prawowitej właścicielce, która czyniła o to nieustanne starania. Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje. Skarga prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z niżej podanych przyczyn. Na wstępie wypada zauważyć, iż znajdująca się w przedstawionych sądowi aktach decyzja kończąca przedmiotowe postępowanie nadzoru nie zawiera -wbrew wymogowi art. 107 § 1 kpa pełnego oznaczenia daty jej wydania (tj. dnia miesiąca). Nadesłane akta administracyjne dotknięte też istotnymi brakami powodującymi przeszkody w przeprowadzeniu sądowej kontroli legalności objętych skargą decyzji ( np nie ma w nich wniosku wszczynającego postępowanie nadzorcze, czy też orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] marca 1959 r.). Ustosunkowując się do zaprezentowanych w sprawie wywodów Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie interpretacji art. 9 ( później 16) ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowanie niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ( Dz. U. Nr 17, poz. 71 ze zm.) zwana dalej ustawą z dnia 12 marca 1958 r., za niewystarczającą w świetle zasad sformułowanych w art. 8 i 11 kpa - uznać należy ograniczenie się do wskazania na stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 20 lutego 1991 r. sygn. akt W 5/90 ( Dz. U. Nr 20, poz. 88). Uchwała ta, (podobnie zresztą, jak wszelkie inne uchwały Trybunału Konstytucyjnego) nie miała już bowiem w czasie rozstrzygnięcia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi mocy powszechnie obowiązującej wykładni prawa. Rzeczą organu nadzoru winno być zatem wyjaśnienie dlaczego przyjął określone rozumienie przepisu powołanego w niniejszej sprawie jako podstawę prawną przejęcia przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa i przekonanie o trafności akceptowanego poglądu - zwłaszcza w sytuacji, gdy ten przepis nawet w orzecznictwie sądowym nie był zawsze interpretowany jednolicie ( por. wyrok NSA z dnia 12 marca 1985 r. sygn. akt. II SA 1953/84 - niepublikowany- wskazujący, iż terminy "władanie Państwa i objęcie przez Państwo owe władanie" nie mogą być łączone z konsekwencjami działań bezspornych, których zaistnienie akcentuje też skarga).Nie sposób też pominąć, że dokonując obecnie interpretacji przepisów o charakterze nacjonalizacyjnym, nie można pominąć, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej i chroniącym prawo własności ( art. 2 i 21 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 Dz. U. Nr 78, poz. 483). Warto tez zwrócić uwagę, iż nawet Konstytucja PRL z 22 lipca 1952 r. odwoływała się do zasady praworządności(art. 4). Dalsze zastrzeżenia dotyczące decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wynikają z faktu dokonywania ustaleń bez wskazania na podstawie jakich to dowodów zostały one uczynione. Dotyczy to zwłaszcza kwestii stanu władania sporną nieruchomością. W dokonanych ustaleniach brakuje też precyzji. Nie wiadomo np. dlaczego co do całości spornej nieruchomości przyjęto istnienie w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. władania Państwa, skoro jednocześnie podano, że w tym momencie grunty były użytkowane przez osoby fizyczne (na podstawie jakiego tytułu?). W aktach sprawy nie ma orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z dnia [...] marca 1959 r., zaś zarówno orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady N. z dnia [...] sierpnia 1959 r. jak i orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1961 r. zawiera odnośnie nieruchomości M. L. jedynie marginalne wypowiedzi. W sumie trudno zatem dociec na jakiej to podstawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przyjął przesłanki do oceny w zakresie przedmiotowej nieruchomości, iż orzeczenia te zawierały trafne ustalenia, i że wymienione orzeczenia nie były obciążone wadliwością kwalifikowaną w rozumieniu art. 156 § 1 kpa. Na marginesie dodać trzeba, że sformułowanie decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] listopada 1961 r. mimo powołania się także na art. 101 ust. 1 lit b Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym ( Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.), dotycząca aktów władzy nadzorczej, poprzez użyte zwroty ( "utrzymuje się w mocy", "po sprawie ma zastosowanie w związku z brzmieniem art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).