IV SA 814/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie NSA Bogusław Oraczewski, As. WSA Bogusław Cieśla, Protokolant Anna Kuklińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 wrzenia 2004 r. sprawy ze skargi Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej [...] na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia nieprawidłowości warunkujących bezpieczny spływ wody ze zbiornika wodnego I. uchyla zaskarżoną decyzję II. decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania Zakładu Energetycznego [...] S.A., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego nr [...] z dnia [...] marca 2000 r. nakazującą skarżącemu zakładowi "usunięcie wszelkich nieprawidłowości warunkujących bezpieczny spływ wody ze zbiornika wodnego w L., wskazanych w ekspertyzie stanu technicznego ubezpieczeń rzeki B. pomiędzy niecką wypadkową zapory wodnej [...] a elektrownią wodną ..." w części dotyczącej podmiotu zobowiązanego i wykonanie tego obowiązku nakazał Regionalnemu Zarządowi Gospodarki Wodnej [...]. Według organu odwoławczego skoro właścicielem rzeki B. na odcinku pomiędzy niecką wypadową zapory wodnej a elektrownią wodną jest Skarb Państwa, to do usunięcia nieprawidłowości w stanie technicznym umocować brzegowych warunkujących bezpieczny spływ wody ze zbiornika wodnego w L. zobowiązany jest administrator rzeki, czyli Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej [...]. Nadto w pozwoleniu wodnoprawnym udzielonym Zakładowi Energetycznemu [...] S.A. decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. "nie uregulowano obowiązków zakładu w zakresie utrzymania i konserwacji umocnień koryta rzeki B. poniżej zapory w L.", a w decyzji z dnia [...] stycznia 2002 r. kwestię te pozostawiono do rozstrzygnięcia "oddzielną decyzją". Wymienioną decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej [...] zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie. Strona skarżąca zarzuciła jej istotne naruszenie art. 107 § 1 i § 3 kpa, polegające na braku wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy nie wyjaśnił jakie przepisy mają zastosowanie w odniesieniu do uszkodzonych urządzeń wodnych i jaki organ jest w tej sprawie właściwy. Zgodnie z art. 162 Prawa wodnego do nakazania usunięcia zaniedbań w zakresie gospodarki wodnej właściwy jest organ uprawniony do wydawania pozwoleń wodnoprawnych. Zaskarżona decyzja narusza art. 2 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego w związku z art. 22, art. 156 i art. 162 Prawa wodnego. Nadto organ odwoławczy nie ustalił podmiotów zobowiązanych do utrzymania w odpowiednim stanie technicznym murów oporowych rzeki B. i nie zastosował się do zaleceń wyrażonych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2002 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. W związku z reformą sądownictwa administracyjnego niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który zważył co następuje. Skarga Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej [...] zasługuje na uwzględnienie ponieważ organ odwoławczy rozpatrzył sprawę z oczywistym naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 kpa, oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270). Zgodnie z tym ostatnim przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sadu wiążą zarówno sąd jak i organ., którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W wyroku z dnia 26 marca 2002 r. sygn. akt IV SA 1387/00 Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał na konieczność ustalenia na podstawie jakich przepisów, przez jaki organ i w jakim trybie winna być rozstrzygnięcia sprawa remontu urządzeń wodnych na rzece B. pomiędzy niecką wypadową Zapory Wodnej L. a Elektrownią Wodną. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego uznał co prawda, że "do usunięcia nieprawidłowości w stanie technicznym umocnień brzegowych warunkujących bezpieczny spływ wody ze zbiornika wodnego w L. na przedmiotowym odcinku rzeki B. zobowiązany jest jej administrator – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej [...]", ale nie wykazał na podstawie jakiej normy prawa materialnego doszedł do takiego wniosku. Z obrazą art. 107 § 3 kpa w bardzo lakonicznym uzasadnieniu ograniczył się do arbitralnego wskazania podmiotu zobowiązanego do wykonania obowiązku "usunięcia wszelkich nieprawidłowości" opisanych w ekspertyzie stanu technicznego z 2000 r. z ekspertyzy tej organ I instancji uczynił "integralną część" decyzji nakładającej obowiązek w formie wyjątkowo ogólnikowo określonej, w sytuacji, gdy ekspertyza ta była środkiem dowodowym na okoliczność ustalenia uszkodzeń koryta i umocnień brzegowych rzeki B. powstałych na skutek dużego przepływu wód podczas lipcowej powodzi 1997 r. na odcinku pomiędzy niecką wypadkową zapory Wodnej L. a Elektrownia Wodną. Przedmiotem postępowania jest więc stan techniczny urządzeń wodnych – umocowań brzegowych, w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. h Prawa wodnego, zniszczonych lub uszkodzonych przez powódź. Nie przesądzając więc ostatecznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że musi ona uwzględnić zarówno przepisy Prawa budowlanego, jak i przepisy Prawa wodnego pamiętając, że nie są to przepisy względem siebie konkurencyjne. Utrzymywanie urządzeń wodnych polega na konserwacji i remontach oraz na modernizacji istniejących budowli, a także na ochronie umocowań brzegowych, murów oporowych itp. W zakresie budownictwa wodnego i ogólnego obie ustawy mają wspólny zakres dotyczący bezpieczeństwa i warunków związanych z ochroną środowiska. Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych, stanowiących własność Skarbu Państwa w zakresie ochrony przeciwpowodziowej, wykonuje Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, a na podstawie art. 92 ust. 1 i ust. 3 pkt 3 tej ustawy w sprawach gospodarowania wodami w regionie wodnym i opracowania na tym terenie planów ochrony przeciwpowodziowej organem właściwym jest dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej jako organ administracji rządowej niezespolonej. Stosownie do treści art. 81 ochrona przed powodzią jest zadaniem organów administracji rządowej i samorządowej. Organy te mają również obowiązek usuwania skutków powodzi w sposób i w trybie określonym przez przepisy. W tym celu niezbędne jest współdziałanie różnych organów w zakresie realizacji swoich ustawowych kompetencji. Utrzymywanie wód stanowi obowiązek ich właściciela i polega m.in. na zachowaniu lub odtworzeniu stanu ich dna lub brzegów oraz na konserwacji lub remoncie budowli regulujących (art. 21i i 22). Koszty poniesione w związku z wykonaniem tego obowiązku mogą być dzielone proporcjonalnie od korzyści odnoszonych przez równe podmioty. W sytuacji, gdy art. 156 ust. 1 pkt 5 i 12 oraz ust. 2 Prawa wodnego powierza dyrektorom regionalnych zarządów m.in. kontrolę utrzymania wód i urządzeń wodnych oraz kontrolę przebiegu usuwania skutków powodzi związanych z utrzymaniem wód i urządzeń wodnych organ odwoławczy musi wykazać, że mogą oni być również adresatami obowiązku usunięcia skutków powodzi. Z treści art. 162 ust. 1 Prawa wodnego wynika, że organem uprawnionym do żądania usunięcia zaniedbań w zakresie gospodarki wodnej, w wyniku których może powstać stan zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi albo zwierząt bądź środowisku, jest organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego. Organ ten, czyli Wojewoda [...] w decyzji z dnia [...] stycznia 2002 r. [...] uznał się w rozdz. V za właściwy w kwestii spraw związanych "z odbudową, utrzymaniem i konserwacja koryta rzeki B. na odcinku od zapory do stopnia wodnego poniżej elektrowni wodnej w L.", uchylając się jednak w tej decyzji od jej rozstrzygnięcia. Z akt sprawy jednoznacznie nie wynika, żeby zakłady Energetyczne [...] S.A. korzystały z tego odcinka rzeki B., bo woda na cele energetyczne pobierana jest rurami i zrzucana do rzeki poniżej elektrowni wodnej w L. Nie zostało wyjaśnione czy taki pobór i zrzut wody ma wpływ na stan koryta rzeki i czy w ogóle istnieje związek między funkcjonowaniem tej elektrowni, a szkodami powstałymi w wyniku powodzi. Wskazane braki postępowania odwoławczego powodują, że zaskarżona decyzja nie może się ostać i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) należało orzec jak w sentencji wyroku.