IV SA 830/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska - Litwiniec Sędzia NSA Joanna Kabat – Rembelska (spr.) Asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Andrzej Malinowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2004 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie przejścia przedsiębiorstwa na własność Państwa oddala skargę. Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2002 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia [...] grudnia 1949 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej Elektrowni J.K. i S-ka – B.. W uzasadnieniu tej decyzji organ naczelny podniósł następujące okoliczności. W wykazie drugim zamieszczonym w Monitorze Polskim nr [...] z dnia [...] września 1946 r. przedsiębiorstwo pod nazwą Elektrownia w B. – J. K.i S- ka zostało zakwalifikowane do zakładów podlegających upaństwowieniu. W rubryce "przedmiot działania" wskazano, iż zajmuje się ono "wytwarzaniem i rozdziałem energii elektrycznej". Po przeprowadzeniu postępowania nacjonalizacyjnego Minister Górnictwa i Energetyki orzeczeniem Nr [...] z dnia [...] grudnia 1949 r. przejął omawiane przedsiębiorstwo na własność Państwa. Objęcie poszczególnych składników majątkowych Elektrowni nastąpiło protokółem zdawczo-odbiorczym z dnia 27 września 1951 r. Wraz z przedsiębiorstwem upaństwowiono zabudowaną nieruchomość gruntową o powierzchni 0,13 ha, stanowiącą współwłasność A. M. i J. K. oraz szereg maszyn, urządzeń i narzędzi składających się na park maszynowy przedsiębiorstwa. Orzeczeniem z dnia [...] maja 1960 r. Minister Górnictwa i Energetyki działając na podstawie §75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa zatwierdził protokół zdawczo - odbiorczy z dnia 27 września 1951 r.. Podstawą prawną decyzji Ministra Górnictwa i Energetyki był art. 3 ust. 1 lit A pkt 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, który stanowi: "Za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa górnicze i przemysłowe w następujących gałęziach gospodarki narodowej,... 3. Służące do wytwarzania, przetwarzania, przesyłania lub rozdzielania energii elektrycznej w celu zarobkowego zbytu albo w celu zasilania publicznych środków komunikacji". Z powyższego wynika, że przedsiębiorstwa trudniące się wytwarzaniem, przetwarzaniem, przesyłaniem lub rozdzielaniem energii elektrycznej w celu zarobkowego zbytu z mocy prawa podlegały upaństwowieniu, o ile posiadały charakter przemysłowy. Zgromadzona w sprawie dokumentacja archiwalna pozwala stwierdzić, że w dniu 5 lutego 1946 r. to jest w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo spełniało oba wymienione kryteria nacjonalizacyjne. Przemysłowy charakter potwierdza fakt, że wytwarzana w Elektrowni energia elektryczna była wykorzystywana przez Okręgową Dyrekcję Kolei Państwowych w T. do oświetlenia stacji L. i S.. Fakt rozdzielania i rozdzielania energii elektrycznej w celach zarobkowych potwierdza treść protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 27 września 1951 r. Proces nacjonalizacyjny dotyczący przedmiotowej Elektrowni został wszczęty w terminie ustawowym zakreślonym w art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., w brzmieniu nadanym mu przez art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej to jest przed dniem 31 marca 1947 r. W związku z powyższym Minister Gospodarki uznał, że Minister Górnictwa i Energetyki wydając orzeczenie z dnia [...] grudnia 1949 r. w żadnym stopniu nie naruszył ani obowiązującego prawa materialnego ani procesowego, a jedynie podjął rozstrzygnięcie, do którego zobligował go ustawodawca. Odnosząc się do kwestii odszkodowań za znacjonalizowane przedsiębiorstwo w trybie art. 3 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. Minister Gospodarki stwierdził, że jego wypłacenie nie stanowiło warunku koniecznego objęcia danego przedsiębiorstwa procesem nacjonalizacji. W świetle art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. odszkodowania miały zostać zrealizowane dopiero po przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa na zasadach, w wysokości i trybie określonym w rozporządzeniu Rady Ministrów. Pomimo stosownych upoważnień ustawowych zawartych w art. 7 ust. 4 i ust. 6 ustawy do dnia dzisiejszego nie wydano przepisów wykonawczych. Uniemożliwiało to dokonanie wypłaty należnych odszkodowań, jednak ten fakt nie przesądza o rażącym naruszeniu prawa co do samego postępowania nacjonalizacyjnego zakończonego orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1949 r. ustawodawca nie uzależnił dopuszczalności przeprowadzenia nacjonalizacji od wypłaty odszkodowań, a co za tym idzie okoliczność ta nie może być podstawą stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] grudnia 1949 r. Skargę na powyższą decyzję wniósł R. K. - spadkobierca J. K.. Skarżący zarzucił, że nie wydanie przepisów wykonawczych, o których mowa w art. 3 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, umożliwiających wypłatę odszkodowania, ,jest nie do przyjęcia". Na rozprawie w dniu 15 września 2004 r. skarżący oświadczył, że jego celem jest uzyskanie odszkodowania za przejęte przedsiębiorstwo i nie ma znaczenia czy otrzyma je na podstawie przepisów wykonawczych do ustawy nacjonalizacyjnej, czy też w wyniku stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Państwa Elektrowni B. Minister Gospodarki wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Przejęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa nastąpiło w trybie określonym w art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17). Zgodnie z art. 3 ust. 6 powołanej ustawy, w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 72, poz. 394), orzeczenie o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa na podstawie art. 3 ustawy może nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Za datę wszczęcia postępowania należy uznać umieszczenie przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państwa. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że w opublikowanym w Monitorze Polskim Nr [...] z dnia [...] września 1946 r. zarządzeniu Ministra Przemysłu z dnia [...] sierpnia 1946 r. o ogłoszeniu drugiego wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa umieszczone zostało także przedsiębiorstwo Elektrownia w B. – J. K. S- ka. W tej sytuacji, przyjmując, że za datę wszczęcia postępowania administracyjnego "z urzędu" należy uważać dzień, w którym strona została poinformowana przez organ o wszczęciu postępowania administracyjnego - w danym wypadku byłby to dzień 30 września 1946 r., czyli data wydania Monitora Polskiego Nr [...], w którym opublikowano wykaz podlegających nacjonalizacji przedsiębiorstw, a pośród nich także firmy J. K.. Oznacza to, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa zostało wszczęte jeszcze przed dniem 31 grudnia 1946 r., a więc zgodnie z wymaganiem prawnym określonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej (w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. - Dz. U. Nr 72, poz. 394). Orzeczenie Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia [...] grudnia 1946 r. wydane zostało w powołaniu na art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Przepis ten stanowił, że Państwo przejmuje na własność za odszkodowaniem między innymi przedsiębiorstwa służące do wytwarzania, przetwarzania, przesyłania lub rozdzielania energii elektrycznej w celu zarobku albo w celu zasilania publicznych środków komunikacji, korzystających z prądu silnego. Zgodnie z art. 7 ustawy nacjonalizacyjnej odszkodowanie miało być ustalane w odrębnym postępowaniu i wypłacone w terminie 1 roku od daty doręczenia zawiadomienia "w przedmiocie prawomocnego ustalenia wysokości przypadającego odszkodowania". W związku z tym pominięcie w orzeczeniu o przejęciu Elektrowni na własność Państwa rozstrzygnięcia o należnym byłemu właścicielowi odszkodowaniu, nie tylko nie naruszało w sposób rażący art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, lecz było w pełni zgodne z określonymi w ustawie zasadami postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Tym samym za nieuzasadniony należało uznać zarzut, iż orzeczenie Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia [...] grudnia 1949 r. dotknięte jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, z tego powodu, że nie zawiera ono rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania za przejęte przedsiębiorstwo. W związku z tym brak było podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia. Dodać należy, że nie wydanie przepisów wykonawczych do ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. nie może stanowić podstawy stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] grudnia 1949 r. Wzruszenie decyzji administracyjnej w trybie stwierdzenia jej nieważności może bowiem nastąpić wyłącznie z przyczyn wymienionych w art. 156§1 k.p.a. Zaniechanie wykonania ustawy poprzez nie wydanie przewidzianej w niej aktów wykonawczych nie jest wskazane w powołanym przepisie jako podstawa stwierdzenia nieważności decyzji. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji.