IV SA 868/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Asesor WSA Jakub Linkowski (spr.) Protokolant Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2004r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2003r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskiej na rzecz Państwa uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2002r. Nr [...] Wnioskiem z dnia 16 sierpnia 1947r. G. R. (z domu K.), B. K., W. K., J. K. (z domu K.) oraz J. J. (z domu K.), tj. spadkobierczynie R. K., zwróciły się do Wojewody [...] o stwierdzenie, że majątki ziemskie zapisane w księgach wieczystych Sądu Grodzkiego w M., tj. M. tom 17 wyk. [...] o obszarze 135,4945 ha oraz M. tom 15 wyk. [...] o obszarze 71,1108 ha, nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. nr 3 poz.13) i nie podlegały przejęciu na cele reformy rolnej. Po rozpatrzeniu tego wniosku Wojewoda [...] orzeczeniem z dnia [...] marca 1948r. działając na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej uznał, że majątki ziemskie zapisane w księgach wieczystych Sądu Grodzkiego w M., tj. M. tom 17 wyk. [...] o obszarze 135,4945 ha oraz M. tom 15 wyk. [...] o obszarze 71,1108 ha, podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. nr 3 poz. 13). W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że w dniu 1 września 1939r. właścicielami hipotecznym ww. nieruchomości byli małżonkowie R. i A. K.. Wspólnym testamentem złożonym w Sądzie Grodzkim w Z. w dniu 26 sierpnia 1939r. sygn. Akt [...] małżonkowie K. rozporządzili, że na wypadek śmierci jednego z nich, cały ich majątek składający się z ww. nieruchomości dziedziczy ich pięć córek. Wskutek śmierci R. K. w dniu 25 stycznia 1941 r. nastąpiło otwarcie ww. testamentu. Postanowieniem Sądu Grodzkiego w Z. z dnia [...] maja 1948r. stwierdzono, że majątek spadkowy po R. K. nabyły w równych częściach tj. po 1/5 jego córki, tj. G. R. z domu K., B. K., W. K., J. K. z domu K. oraz J. J. z domu K. . W dalszej części uzasadnienia ww. orzeczenia stwierdzono, że testament nie zawiera) rozliczenia i prawnego podziału spadku. Ponieważ nie doszło do podziału ww. nieruchomości, stały się one własnością spadkobierczyń R.K., zaś majątki jako przekraczające łącznie pow. 100 ha (206 ha) podlegały działaniu dekretu o reformie rolnej. Wnioskiem z dnia 2 kwietnia 200lr. W. K. (następca prawny R. K.) zwrócił się do Wojewody [...] o zwrot ww. nieruchomości ziemskich. We wniosku tym W. K. wystąpił o podjęcie wszelkich działań mających na celu doprowadzenie do zwrotu nieruchomości. Powyższy wniosek został przekazany przez Wojewodę [...] przekazany Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który decyzją z dnia [...] czerwca 2002r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] marca 1948r. W uzasadnieniu decyzji organ naczelny podał, że w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. nr 3 poz. 13), tj. 13 września 1944r. przedmiotowe nieruchomości ziemskie stanowiły niepodzielną współwłasność spadkobierczyń (pięciu córek) R. K., a ponieważ łączna powierzchnia nieruchomości wynosiła ponad 206 ha, podlegała przejęciu na cele reformy rolnej zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy - na wniosek W. K. - Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia [...] lutego 2003r., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2002r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] marca 1948r. W uzasadnieniu organ naczelny powtórzył argumenty ze swojej wcześniejszej decyzji, tj. że przedmiotowe nieruchomości o łącznej pow. ponad 206 ha stanowiły niepodzielną współwłasność spadkobierczyń (pięciu córek) R. K. i podlegały przejęciu na cele reformy rolnej zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł W. K.. Skarżący podniósł, że decyzja jest błędna, ponieważ nie można uznać, że orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] marca 1948r. było zgodne z prawem. Zdaniem skarżącego orzeczenie to naruszało przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz art. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W odpowiedzi na skargę organ naczelny wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko z zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej wskazano. Przede wszystkim należy podkreślić, że według art. J 57 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie zaś do art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu każdego postępowania administracyjnego z urzędu lub na żądanie strony organ obowiązany jest zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. W myśl art. 28 k.p.a. stroną jest nie tylko ten, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek, lecz także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Te zasady określone w przepisach art. 61 § 4 i art. 28 k.p.a. obowiązują również w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, o której mowa w art. 157 k.p.a. Z powyższych przepisów wynika również, że stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności decyzji. Będące przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] marca 1948r. wydane zostało w wyniku rozpoznania wniosku złożonego przez spadkobierczynie R. K., tj. G. R. z domu K., B. K., W. K., J. K. z domu K. oraz J. J. z domu K.. W niniejszej sprawie obie wydane w postępowaniu nadzorczym przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzje skierowano jedynie do W. K. oraz do [...] Urzędu Wojewódzkiego. O wszczęciu przedmiotowego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] marca 1948r. nie zostali powiadomieni byli właściciele nieruchomości, ewentualnie ich następcy prawni, a nie ulega wątpliwości, że ich interesu prawnego dotyczyło postępowanie nadzorcze prowadzone przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Przedstawione wyżej braki w zakresie określenia stron, które powinny brać udział w niniejszej sprawie, są takimi wadami postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] marca 1948r., które same przez się prowadzą do konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Zgodnie bowiem z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W myśl art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. okoliczność, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, jest przesłanką wznowienia postępowania. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).