IV SA 971/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.), Asesor WSA Jakub Linkowski, Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2004 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia majątku ziemskiego I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. H. kwotę 160 zł (sto sześćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2000 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] sierpnia 1950 r. o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości położonej w obrębie K. objętej lwh [...] gm. kat. S., stanowiącej w całości własność T. H. oraz nieruchomości położonej w obrębie K., objętej lwh [...] gm. kat. S. stanowiącą w !4 części własność J. H. W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy podał, że przejęcie nieruchomości nastąpiło na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego oraz krakowskiego. W chwili wydania orzeczenia o przejęciu nieruchomości na rzecz Państwa ich właściciele T. H. i J.H. nie byli w ich faktycznym władaniu, ponieważ w ramach akcji przesiedleńczej wyjechali w 1947 r. do byłego ZSRR. Materialno - prawną podstawę do rozpatrzenia sprawy stanowi przepis art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Zgodnie z nim nieruchomości ziemskie położone na obszarze określonym w powołanym przepisie obejmującym wsie jak i miasta mogły być przejęte na własność Państwa jeżeli w dacie wydania decyzji o przejęciu nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli. Dla podjęcia prawidłowej decyzji (mającej charakter konstytutywny i uznaniowy) konieczne było ustalenie istnienia dwóch przesłanek a mianowicie, że nieruchomość miała charakter ziemski oraz, że nie pozostawała w faktycznym władaniu właścicieli. W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi obie przesłanki zostały spełnione. W związku z tym organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 156§1 k.p.a., których wystąpienie jest konieczne do stwierdzenia nieważności decyzji. Skargę na powyższą decyzję wniósł M. H., domagając się jej uchylenia. Skarżący zarzucił, że organy, odmawiając stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1950 r., nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy. W szczególności nie uwzględniono tego, że nieruchomości ziemskie stanowiące własność T. H. i współwłasność J. H., po ich wysiedleniu w 1945 r. do ZSRR były użytkowane przez ich synów – M. i S. W związku z tym sprawa przejęcia nieruchomości dotyczyła ich istotnego interesu prawnego. Pomimo tego w postępowaniu w sprawie przejęcia nieruchomości na rzecz Państwa nie brali oni udziału. Zdaniem skarżącego nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przejęcie nieruchomości jego rodziców, gdyż organy bezpodstawnie przyjęły, że gospodarstwo nie pozostawało w faktycznym władaniu właścicieli, skoro było uprawiane przez ich synów. Ponadto skarżący zarzucił, że odmawiając stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1950 r. organy nie uwzględniły, że zostało ono wydane z naruszeniem art. art.: 9, 12 ust. 4, 14 ust. 1 i 2, 22 ust. 1, 24 ust. 3, 47 ust. 1, 68 ust. 1 i 3, 82, 95 lit. b, 96 ust. 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu, lecz nie wszystkie zarzuty w niej wskazane są trafne. Przede wszystkim stwierdzić należy, że nie jest uzasadniony zarzut skarżącego, iż podstawę stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia stanowić może naruszenie praw byłych właścicieli nieruchomości, względnie ich następców prawnych do czynnego udziału w postępowaniu, a zwłaszcza nie doręczenie im orzeczenia o przejęciu nieruchomości. Okoliczności te mogły stanowić wyłącznie przesłankę wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem o przejęciu nieruchomości nie zaś stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 156§1 k.p.a. Kontrolowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1950 r. zostało wydane z powołaniem dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318) i dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339). Przy czym w odniesieniu do żadnej z objętych tym orzeczeniem nieruchomości nie wskazano, który z wymienionych aktów prawnych stanowił podstawę ich przejęcia lub przejścia na własność Państwa. Powyższa okoliczność ma istotne znaczenie w sprawie, gdyż w zależności od przyjętej podstawy prawnej pobawienie władztwa nad nieruchomością następowało z mocy samego prawa (dekret 5 września 1947 r.) lub mogło nastąpić, na mocy orzeczenia właściwego organu (dekret z 27 lipca 1949 r.). Tak więc prawidłowe określenie podstawy prawnej kontrolowanego rozstrzygnięcia ma podstawowe znaczenia dla oceny wystąpienia wad określonych w art. 156§1 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji, bez bliższego uzasadnienia swego stanowiska, przyjęły, że materialno - prawną podstawę przejęcia nieruchomości na rzecz Państwa stanowiły przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Zgodnie z art. 1 powołanego dekretu mogły być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone w wymienionych w nim województwach, w obrębie pasa granicznego, jeżeli nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli. Przepis ten stosowano również do nieruchomości położonych na tym obszarze jeżeli pozostawały w użytkowaniu, dzierżawie lub zarządzie osób trzecich, a właściciel nie zamieszkiwał na miejscu. Przewidując możliwość przejęcia nieruchomości ziemskich położonych na wymienionych wyżej terenach, przepisy dekretu nie wiązały tego uprawnienia z przyczynami utraty władztwa nad nieruchomością. W związku z tym należy stwierdzić, że zasadniczo dla oceny kwestionowanego orzeczenia w postępowaniu nadzwyczajnym nie miało znaczenia z jakiego powodu poprzednicy prawni skarżącego przestali władać nieruchomością ziemską, w szczególności, ze nastąpiło to z przyczyn od nich niezależnych i było wynikiem działań podjętych przez organy Państwa. Organy orzekające w sprawie ustaliły, iż w dacie przejmowania nieruchomości, to jest w dniu [...] sierpnia 1950 r., nie znajdowały się one we władaniu właścicieli, którzy w 1947 r. zostali przesiedleni do ZSRR. Pomijając sporną kwestię daty wysiedlenia T. i J. H. do ZSRR (skarżący utrzymuje, że miało to miejsce w 1945 r.), to organy powinny były rozważyć, czy podstawą prawną orzeczenia w części dotyczącej wymienionych osób nie stanowiły przepisy dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR. Skoro organy ustaliły, że T. i J. H. zostali przesiedleni do ZSRR to trudno znaleźć powody, które doprowadziły do odstąpienia od zbadania, w postępowaniu nadzorczym, kwestionowanego orzeczenia w kontekście regulacji prawnych wynikających z dekretu z dnia 5 września 1947 r. i przeprowadzenie analizy w odniesieniu do postanowień dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Należy przy tym zauważyć, że na mocy art. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r. wszelkie mienie ruchome i nieruchome osób przesiedlonych do ZSRR, pozostałe na obszarze Państwa Polskiego przechodziło z mocy samego prawa z chwilą przesiedlenia tych osób na własność Państwa bez odszkodowania. Orzeczenia wydawane na podstawie art. 3 ust. 1 tego dekretu miały ustalać przejście mienia na własność Państwa i datę tego przejścia. Z kolei przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. nie przewidywały przejmowania z mocy prawa gruntów, które nie były we władaniu właścicieli, lecz dopuszczały możliwość takiego przejęcia i przewidywały w art. 5 określone świadczenia na rzecz byłych właścicieli lub współwłaścicieli. Już samo to wskazuje na istotne różnice regulacji zawartych w obu dekretach a co za tym idzie konieczność wyraźnego rozróżnienia podstawy prawnej pozbawienia T. i J. H. własności nieruchomości. Podnieść należy, iż pewne utrudnienia z oceną badanego w postępowaniu nadzorczym aktu o przejęciu nieruchomości wynikają z tego, że w ogóle nie zawiera bliższych danych dotyczących poszczególnych przejmowanych nieruchomości należących do osób wymienionych w pozycjach od 1 do 228, w tym do małżonków H. Podkreślenia wymaga, że orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1950 r. nie zawiera żadnej daty przejścia na własność Państwa mienia na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. (art. 3 ust. 1 dekretu). W myśl art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.) każda decyzja powinna mieć osnowę rozstrzygnięcia. W przypadku decyzji wydawanych na mocy na mocy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. osnowa aktu spełniająca wymagania cytowanego przepisu winna określając nieruchomość ziemską, do której tytuł prawny miał dany podmiot, który nie sprawował nad nią władztwa - wskazywać dane tej nieruchomości obejmujące obszar, granice położenia i numery ewidencyjne działek. Natomiast w wypadku orzeczenia wydawanego w oparciu o przepisy dekretu z dnia 5 września 1947 r. konieczne było ustalenie przejścia mienia i daty tego przejścia. Nie ulega wątpliwości, że w sentencji orzeczenia nie zawarto wszystkich wymienionych danych. Wskazane wyżej wady, badanego w postępowaniu nadzorczym, orzeczenia prowadzą do wniosku, że odmowa stwierdzenia jego nieważności nastąpiła przedwcześnie bez wyjaśnienia okoliczności istotnych z punktu widzenia wystąpienia wad wymienionych w art. 156§1 k.p.a. Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania art. 7, art.77§l i art. 107§3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji.