IV SA/Wa 1007/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3marca 2005 r. sprawy ze skargi "Z" spółki z o.o. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2004 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymana nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz "Z" spółki z o.o. w W. kwotę 5.100 (pięć tysięcy sto) zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2004 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2003 r., wymierzającą "Z." spółce z o.o. w W. karę pieniężną za usunięcie bez wymaganego zezwolenia drzewa - lipy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że na terenie nieruchomości oznaczonej jako dz. ew. [...] z Obr. [...] przy ul. [...] róg [...] w W., będącym własnością "Z." spółki z o.o., dokonano wycięcia drzewa bez wymaganego zezwolenia. Stosownie do art. 47 k ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 99, poz. 1079 ze zm.) za zniszczenie terenów zieleni, albo drzew lub krzewów, powodowane niewłaściwym wykonywaniem robót ziemnych albo wykorzystaniem sprzętu mechanicznego albo urządzeń technicznych oraz zastosowaniem środków chemicznych w sposób szkodliwy dla roślinności oraz za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, a także za zniszczenie spowodowane niewłaściwą pielęgnacją terenów zieleni, zadrzewień, drzew lub krzewów wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną. Powołany przepis obligował organ pierwszej instancji do nałożenia na "Z." spółkę z o.o. stosownej kary pieniężnej, w sposób określony w art. 47 1 ustawy o ochronie przyrody. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zauważyło, że w toku postępowania nie ustalono sprawcy wycięcia lipy. W związku ze złożeniem przez "Z." spółkę z o.o. zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa polegającego na wycięciu drzewa rosnącego na nieruchomości spółki, organ odwoławczy zwrócił się o udzielenie informacji o stanie sprawy. Prokuratura Rejonowa W. pismem z dnia 22 września 2004 r. poinformowała, iż w dniu 21 września 2004 r. Prokurator zatwierdził postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wycinania drzew przez firmę "Z.". Organ odwoławczy mając na uwadze nie budzący wątpliwości stan faktyczny sprawy, podzielając stanowisko organu pierwszej instancji, uwzględniając obowiązujący stan prawny oraz utrwalony pogląd orzeczniczy Naczelnego Sądu Administracyjnego, uznał, że wymierzenie spółce "Z." kary pieniężnej za wycięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia było zasadne. Na poparcie swego stanowiska Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało, że NSA między innymi w wyroku w sprawie IV SA 193/03 stwierdził: "Jeżeli sprawcy wycięcia drzew bez zezwolenia nie zostali ustaleni, karę płaci władający nieruchomością.". Skargę na powyższą decyzję wniosła "Z." spółka z o.o. w W., zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 47 k ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 99, poz. 1079 ze zm.). Skarżąca podniosła, że w systemie polskiego prawa administracyjne kary pieniężne zawsze wiążą się z odpowiedzialnością konkretnego podmiotu naruszającego prawo. W ustawach dotyczących ochrony środowiska zasady tej odpowiedzialności wynikają z art. 86 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie pogorszenie środowiska. Skarżąca powołała się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których wyrażono pogląd, że podmiotem odpowiedzialnym za wycięcie drzew bez zezwolenia jest osoba, która drzewo wycięła, a nie właściciel nieruchomości (wyrok z 24 września 1999 r. sygn. akt IV SA 1363/97 i wyrok z 12 listopada 2003 r. sygn. akt IV SA 1211/02 - niepublikowane). Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w sposób sprzeczny z powołanymi wyrokami stwierdziło, iż utrwalony jest pogląd, że karę za wycięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia ponosi władający nieruchomością. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji stanowił art. 47k ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (tekst jednolity Dz. U. z 200 lr. Nr 99, poz. 1079 ze zm.). Stosownie do powołanego przepisu za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów, powodowane niewłaściwym wykonywaniem robót ziemnych lub wykorzystaniem sprzętu mechanicznego albo urządzeń technicznych oraz zastosowaniem środków chemicznych w sposób szkodliwy dla roślinności oraz za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, a także za zniszczenie spowodowane niewłaściwą pielęgnacją terenów zieleni, zadrzewień, drzew lub krzewów wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną. W rozpoznawanej sprawie administracyjna kara pieniężna za wycięcie drzewa - lipy, została nałożona na skarżącą, która jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości oznaczonej jako dz. ew. [...] z obr. [...] przy ul. [...] róg [...] w W. Według organów obu instancji to skarżąca, jako władająca nieruchomością ponosi odpowiedzialność za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia, zwłaszcza, że sprawcy wycięcia lipy nie zostali ustaleni. Przyjęta przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wykładnia art. 47k ustawy o ochronie przyrody jest, w ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę wadliwa. Należy zwrócić uwagę, że na tle poprzednio obowiązującego stanu prawnego - art. 110 ust. lb ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (tekst jednolity Dz. U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 ze zm.), wyrażano pogląd, iż kary za wycięcie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia wymierza się tej jednostce, która dopuściła się takiego naruszenia wymagań ochrony środowiska (por. wyrok NSA z 24 września 1999 r. sygn. akt IV SA 1363/97 i wyrok z 12 listopada 2003 r. sygn. akt IV SA 1211/02 - niepublikowane). W ocenie Sądu przytoczone stanowisko zachowało swą aktualność pod rządami przepisów ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody, który wbrew poglądowi wyrażonemu w zaskarżonej decyzji, nie ogranicza kręgu osób odpowiedzialnych za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia do władających nieruchomością. Należy zauważyć, iż przyjęta przez organ odwoławczy wykładnia art. 47 k pozostawałaby w sprzeczności z art. 86 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie, przy czym zasady tej odpowiedzialności określa ustawa. Zdaniem Sądu szczególna moc prawna Konstytucji RP oraz jej rola i nadrzędna pozycja w systemie źródeł prawa nakazuje, aby przy wykładni przepisów ustawy o ochronie przyrody, dotyczących nakładania kar pieniężnych za pogorszenie stanu środowiska, spowodowane usunięciem drzew bez wymaganego zezwolenia, przyjmować zawsze takie rozwiązanie, które realizuje normę art. 86 Konstytucji RP, gdy zaś w rachubę wchodzi kilka rozwiązań - to spośród nich, które uwzględnia tę normę najpełniej. Wyrazem takiej wykładni powołanych przepisów ustawy o ochronie przyrody będzie między innymi respektowanie wypływającej z tej normy reguły, iż odpowiedzialność za spowodowanie pogorszenia stanu środowiska ponosi sprawca tego pogorszenia. W toku postępowania administracyjnego organy obu instancji, w zasadzie, nie podjęły czynności zmierzających do ustalenia sprawców usunięcia drzewa z działki, której użytkownikiem wieczystym jest skarżąca. Prezydent W. stwierdził, że sprawca wycięcia lipy nie został ustalony, przy czym zauważyć należy, że organ ten nie podjął nawet próby dokonania takiego ustalenia. Pominięte przy tym zostały całkowicie okoliczności związane z tym, że teren, z którego usunięto drzewo jest ogólnie dostępnym terenem zieleni, zaś Straż Miejska W., która została powiadomiona przez skarżącą o zaistniałym zdarzeniu, objęła Park Z. wzmożoną kontrolą funkcjonariuszy zwłaszcza w godzinach wieczornych i nocnych, celem wyeliminowania zjawiska dewastacji zieleni na terenie parku (pismo z dnia 31 stycznia 2003 r., stanowiące załącznik do odwołania). Z powołanego pisma należy wnioskować, że wypadki niszczenia drzew na terenie należącym do skarżącej zdarzały się częściej, skoro określono je jako "zjawisko dewastacji zieleni". Jednakże tych okoliczności organy orzekające w sprawie nie rozważyły. Należy także zwrócić uwagę, że pismo Prokuratury Rejonowej W. z dnia 22 września 2004 r., na które powołało się Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie stanowi odpowiedzi na pytanie o bieg sprawy dotyczącej popełnienia przestępstwa polegającego na wycięciu drzewa rosnącego na działce nr [...], gdyż informuje ono o zatwierdzeniu postanowienia "o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wycinania drzew przez firmę "Z."." Tymczasem to właśnie skarżąca złożyła do Prokuratury zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa i w związku z tym postępowanie to nie mogło zakończyć się w sposób podany w powołanym piśmie. Prawdopodobnie dotyczy ono, jak wyjaśnił to pełnomocnik skarżącej na rozprawie w dniu 3 marca 2005 r., innego postępowania nie związanego z wycięciem lipy. Odstąpienie przez organy obu instancji od wyjaśnienia istotnej okoliczności sprawy -ustalenia sprawcy usunięcia drzewa - nastąpiło z naruszeniem przepisów postępowania art. 7, 77 i 107§3 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto na podstawie art. 152 powołanej ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do daty uprawomocnienia się wyroku.